List do Efezjan 6:5 – znaczenie i zastosowanie

Ten werset zwraca się do ludzi, którzy żyją w zależności od cudzej woli, i nie udaje, że takie położenie jest lekkie. Apostoł pisze o czci i bojaźni, a więc o napięciu, uważności na każde słowo i trosce, która nie zostaje za progiem pracy. Określenie „doczesnym panom” przypomina, że władza tych ludzi ma swoje granice, bo należy do tego, co przemija. Mimo to tekst nie kończy się na posłuszeństwie wobec nich. Dopiero dopisek „jak Chrystusowi” nadaje tej służbie inny kierunek, ponieważ to Chrystus staje się miejscem, w którym trudna codzienność może nabrać sensu. Poruszające jest zwłaszcza sformułowanie „w prostocie serca”. Mówi ono o wnętrzu, o sercu, które pozostaje szczere nawet wtedy, gdy okoliczności są ciężkie, a posłuszeństwo kosztuje wiele. Dalsze słowa, zawarte w Liście do Efezjan 6:8 i 6:9, mówią o Panu, który widzi każdego człowieka i u którego nie ma względu na osoby. Ta myśl nie usuwa cierpienia, lecz pokazuje, że trud wykonywany przed Bogiem nie zostaje bez odpowiedzi, a ludzka pozycja nie stanowi dla Niego miary człowieka.

Werset zwraca się do niewolników, a nie do pracowników w nowoczesnym sensie. W świecie rzymskim niewolnictwo oznaczało przymusową zależność i nierówność; dlatego słów Pawła nie należy czytać jako pochwały tego porządku ani jako prostego nakazu uległości w każdej sytuacji. Apostoł mówi do ludzi pozbawionych wolności i osadza ich pracę w odniesieniu do Chrystusa. Kluczowe rozróżnienie dotyczy posłuszeństwa „jak Chrystusowi”: nie oznacza ono, że doczesny pan staje się równy Chrystusowi. W sąsiednich wersetach Paweł odrzuca służbę wykonywaną jedynie na pokaz, a przypomina, że ostatecznym Panem jest Chrystus i że nie ma On względu na osoby. Ludzka władza pozostaje więc ograniczona; nie może rościć sobie boskiego autorytetu. „Prostota serca” wskazuje na szczerość, nie na naiwność. Współczesne zastosowanie może dotyczyć pracy, lecz trzeba zachować różnicę między pracą a niewolnictwem. Sens wersetu nie polega na usprawiedliwianiu wyzysku, lecz na tym, że godność i wierność człowieka nie zależą wyłącznie od jego pozycji społecznej ani od oceny przełożonego.

W Liście do Efezjan 6:5 słowa o posłuszeństwie pojawiają się w bardzo konkretnej sytuacji: niewolnicy mają służyć swoim doczesnym panom. Tekst nie zatwierdza krzywdy. Zaraz w następnych wersetach zwraca się też do panów i każe im zaprzestać gróźb, bo nad obu stronami stoi jeden Pan w niebie, u którego nie ma względu na osoby. Najmocniej działa tu wyrażenie „jak Chrystusowi”. Apostoł nie każe służyć dla uznania przełożonego. Punkt odniesienia zostaje przeniesiony wyżej. Gdy ktoś wykonuje swoją pracę rzetelnie także wtedy, gdy nikt nie patrzy, jego praca przestaje być jedynie obowiązkiem wobec zwierzchnika. Staje się służbą przed Bogiem, który widzi to, czego nie widzi człowiek. Podobną myśl rozwijają w Liście do Efezjan 6:7 i 6:8. Służba ma być wykonywana z ochotą, a każdy, kto czyni coś dobrego, otrzyma to od Pana. Tekst nie obiecuje sukcesu ani wdzięczności ludzi. Wskazuje natomiast, kto jest ostatecznym świadkiem. Ten wgląd nie usprawiedliwia niesprawiedliwości. Pokazuje jednak, że uczciwość wykonywana w cudzych rękach ma sens przed Bogiem.

Paweł zwraca się do ludzi pozbawionych wolności i nakazuje im posłuszeństwo wobec ziemskich panów „jak Chrystusowi”. Te słowa wyrastają z realiów niewolnictwa starożytnego świata; same w sobie nie ustanawiają niewolnictwa Bożym porządkiem ani nie usprawiedliwiają przemocy. W dalszej części listu także panowie słyszą, że mają porzucić groźby, bo nad nimi i niewolnikami jest ten sam Pan, który nie wyróżnia osób. „Prostota serca” kieruje uwagę ku temu, co dzieje się w człowieku, gdy zewnętrzna pozycja nie daje mu wolności. Paweł nie mówi, że krzywda staje się dobra ani że ludzkie panowanie jest równe Chrystusowemu. Wskazuje raczej, że żadna ziemska władza nie jest ostateczna, a wierność Chrystusowi nie zależy od uznania czy pozycji. Dziś wersetu nie należy przykładać wprost do relacji pracownika z pracodawcą, jak gdyby były tym samym. Może jednak przypominać, że codzienna praca nie jest niewidzialna przed Bogiem. W perspektywie wieczności ostateczną miarą człowieka nie jest jego miejsce w hierarchii, lecz Pan, przed którym wszyscy stoją równi.