Księga Koheleta 9:13 – znaczenie i zastosowanie

Salomon nadal zachęca, byśmy cenili mądrość jako coś niezbędnego do zachowania pokoju i dobrego wykonywania naszych obowiązków, choć ludzkie życie pełne jest frustracji i rozczarowań. Przed chwilą powiedział, że chleb nie zawsze przypada mądrym (Księga Koheleta 9:11), ale nie chce przez to umniejszać wartości mądrości ani zniechęcać nas do jej poszukiwania. Podtrzymuje wcześniejszą prawdę: mądrość przewyższa głupotę tak, jak światło przewyższa ciemność (w Księdze Koheleta 2:13). Powinniśmy miłować mądrość, kierować się nią i pozwalać, by nas prowadziła ze względu na jej własną wartość, a także dlatego, że pomaga nam służyć innym, nawet jeśli nie przynosi bogactwa ani zaszczytów.

Opisana tu mądrość pozwala człowiekowi służyć swojej społeczności z czystej troski o jej dobro, nawet jeśli sam niczego na tym nie zyskuje. Może nie otrzymać podziękowań, a nawet publicznego uznania. A jednak Salomon mówi, że wydało mu się to wielkie, bo serce oddane dobru wspólnemu, nawet w życiu prywatnym, jest czymś szlachetnym i godnym podziwu.

Następnie podaje przykład — prawdopodobnie zaczerpnięty z prawdziwego wydarzenia w sąsiednim kraju — ubogiego człowieka, który w chwili zagrożenia zdołał dzięki mądrości uczynić wiele dobrego. Było tam małe miasto, niezbyt cenne jako zdobycz, a do jego obrony stanęła tylko garstka ludzi. Napadł na nie wielki król z licznym wojskiem i obległ je, być może z pychy, chciwości albo żądzy zemsty. Wzniósł potężne umocnienia oblężnicze i spodziewał się szybko zdobyć miasto. Jak wiele niesprawiedliwego cierpienia pyszni władcy sprowadzają na niewinnych sąsiadów!

Miasto nie stanowiło dla nikogo zagrożenia, a król niewiele mógł na nim zyskać. Mimo to poświęcił wiele wysiłku i pieniędzy, by je zdobyć. Tak jak niektórzy chciwie próbują przyłączać dom do domu i pole do pola (Księga Izajasza 5:8), tak wielcy królowie często usiłują przyłączać miasto do miasta, a prowincję do prowincji, jakby tylko oni mieli rządzić całą ziemią. Czy o zwycięstwie przesądziła siła? Nie. W małym mieście, pośród nielicznych obrońców, żył ubogi mądry człowiek, rozumny, a jednak pozbawiony władzy i możliwości czerpania korzyści. Gdyby stanowiska przyznawano według zasług, taki człowiek nie pozostałby ubogi.

Choć był ubogi, służył miastu, bo był mądry. Kiedy nadeszło nieszczęście, mieszkańcy zwrócili się do niego z prośbą o pomoc (Księga Sędziów 11:7). Dzięki swojej mądrości ocalił miasto: być może udzielił trafnych rad obrońcom albo wynegocjował rozsądne porozumienie z napastnikami, jak kobieta z Abel (Druga Księga Samuela 20:16). Nie wypominał mieszkańcom, że wcześniej go lekceważyli. Nie mówił, że jako człowiek ubogi nie ma nic do stracenia, więc nie obchodzi go los miasta. Zrobił, co mógł, a Bóg dał mu powodzenie.

Ten przykład pokazuje, że osobiste urazy i własne uczucia powinny ustąpić dobru wspólnemu, gdy zagrożony jest los wielu ludzi. Mimo to mieszkańcy źle go potraktowali. Ponieważ był ubogi, po ustaniu niebezpieczeństwa nikt o nim nie pamiętał. Nie dostrzeżono jego zasług, nie otrzymał nagrody ani nie okazano mu szacunku. Pozostał równie ubogi i nieznany jak wcześniej. Bogactwo nie przypadło temu rozumnemu człowiekowi, a jego umiejętności nie zapewniły mu przychylności. Wielu ludzi, którzy naprawdę dobrze zasłużyli się swojemu władcy lub ojczyźnie, otrzymało niewielką zapłatę. Żyjemy w niewdzięcznym świecie. Dobrze, że ludzie pożyteczni mogą zaufać Bogu, bo On hojnie im odpłaci. Wśród ludzi wielkie zasługi często budzą zazdrość, a dobro bywa odpłacane złem.

Z tego przykładu Salomon wyciąga kilka pożytecznych wniosków. Po pierwsze, mądrość ma ogromną wartość i jest wielkim błogosławieństwem dla narodu: mądrość jest lepsza niż siła (Księga Koheleta 9:16). Rozumny umysł, który przynosi człowiekowi uznanie, jest lepszy niż silne ciało, bo wiele zwierząt przewyższa człowieka siłą. Dzięki mądrości można dokonać tego, czego nie zdołałaby osiągnąć sama siła, i przechytrzyć tych, którzy w przeciwnym razie mogliby nas pokonać. Mądrość jest lepsza niż oręż wojenny, czy to w ataku, czy w obronie (Księga Koheleta 9:18). Mowa tu o mądrości rozumianej jako religijność i pobożność, bo mądry człowiek przeciwstawiony jest grzesznikowi. Jest ona lepsza niż wszelkie umiejętności i wyposażenie wojskowe, bo sprawia, że Bóg staje po naszej stronie. Wtedy jesteśmy bezpieczni nawet w największym niebezpieczeństwie i otrzymujemy pomoc w najtrudniejszych zadaniach. Jeśli Bóg jest z nami, któż może nam się przeciwstawić?

Po drugie, mądrość ma prawdziwą moc, nawet jeśli z pozoru wydaje się słaba. Słów mądrych ludzi słucha się w ciszy (Księga Koheleta 9:17). To, co mówią spokojnie i z namysłem, może zostać wysłuchane i uszanowane, choć nie są na tyle bogaci ani wpływowi, by mówić głośno i z pewnością siebie. Takie słowa mogą przekonać innych i poruszyć ich mocniej niż głośne krzyki władcy nad głupcami, którzy wybrali go, bo robi dużo hałasu i się przechwala, a sądzą, że zwycięży siłą głosu. Kilka przemyślanych argumentów jest wartych więcej niż wiele górnolotnych słów. Ludzie, którzy nie ulegają groźbom, mogą dać się przekonać rozsądnej argumentacji. Gniew osłabia rozum, zamiast mu pomagać.

Po trzecie, mądrzy i dobrzy ludzie często muszą zadowolić się pociechą, że uczynili dobro albo przynajmniej próbowali je uczynić, nawet jeśli nie otrzymują należnego im uznania. Mądrość uzdalnia człowieka do pomagania sąsiadom, a on tę pomoc im oferuje. Jeśli jednak jest ubogi, jego mądrość bywa lekceważona, a jego słowa pozostają niesłuchane (Księga Koheleta 9:16). Wielu ludzi, którzy mogliby stać się wielkim błogosławieństwem dla świata, zostaje jakby pogrzebanych żywcem w ubóstwie i zapomnieniu, bo nie otrzymują odpowiedniego wsparcia. Niejedna perła ginie w swojej muszli. Nadejdzie jednak dzień, gdy mądrość i dobroć zostaną uhonorowane, a sprawiedliwi zajaśnieją.

Wiedząc, jak wiele dobra może uczynić jedna mądra i cnotliwa osoba, Salomon wyciąga teraz przeciwny wniosek: jedna niegodziwa osoba może wyrządzić wielką krzywdę i zniweczyć wiele dobra. «Jeden grzesznik niszczy wiele dobra». Grzeszne życie jest życiem rozrzutnym. Grzesznik wykorzystuje wiele darów Boga — zarówno tych płynących z natury, jak i tych udzielanych przez Jego opatrzność — by służyły grzechowi. Zdrowy rozsądek, uzdolnienia, wiedza, dobry charakter, majątek, dobre jedzenie, dobry napój i wiele innych dobrych rzeczy zostają w ten sposób niewłaściwie użyte i zmarnowane. W końcu wypacza się cel, dla którego Bóg je dał.

Kto niszczy własną duszę, niszczy wiele dobra. Jedna niegodziwa osoba może też wyrządzić wielką krzywdę innym mieszkańcom miasta lub kraju. Człowiek, którego działalność polega na deprawowaniu innych, może zniweczyć skutki wielu dobrych praw i wiernego nauczania. Może wciągnąć wielu ludzi na drogę zła. Jeden grzesznik może doprowadzić do upadku całe miasto, tak jak Achan, który zabrał rzeczy objęte zakazem, sprowadził nieszczęście na cały obóz Izraela (Księga Jozuego 7:1). Mądry człowiek, który ocalił miasto, otrzymałby należne mu uznanie i nagrodę, gdyby jeden grzesznik nie stanął temu na przeszkodzie i nie umniejszył jego zasług. Wiele dobrych planów służących dobru wspólnemu zostało udaremnionych przez jednego podstępnego wroga. Mądrość niektórych mogłaby uleczyć naród, lecz z powodu niegodziwości nielicznych uzdrowienie nie następuje. Uczmy się więc rozpoznawać prawdziwych przyjaciół i wrogów królestwa: jeden człowiek sprawiedliwy czyni wiele dobra, a jeden grzesznik niszczy wiele dobra.