Księga Koheleta 9:11 – znaczenie i zastosowanie

Kaznodzieja podaje kolejny dowód na to, że świat jest marnością, a nasze działania są w ręku Boga, a nie w naszych rękach. Pokazuje, jak niepewne są przyszłe wydarzenia i jak często nie spełniają naszych nadziei. Przed chwilą zachęcał, by wszystko, co robimy, wykonywać z całych sił (Księga Koheleta 9:10), teraz jednak przypomina, że kiedy zrobimy już wszystko, co w naszej mocy, musimy pozostawić Bogu rozstrzygnięcie i nie zakładać, że odniesiemy sukces.

Często spotyka nas zawód, gdy nie spełniają się nasze największe nadzieje na coś dobrego (Księga Koheleta 9:11). Salomon sam to zauważył, a od tamtej pory przekonało się o tym wielu ludzi, zarówno w sprawach publicznych, jak i w życiu prywatnym. Wydarzenia nie zawsze przebiegają tak, jak można by się spodziewać ani jak podpowiadałby rozsądek. Los nie sprzyja nikomu tak dalece, by wszystkie jego wysiłki kończyły się powodzeniem. Rezultaty naszych planów często okazują się inne, niż się spodziewaliśmy, i nie potrafimy tego wyjaśnić. Dzięki temu nawet osoba zajmująca najwyższą pozycję nie popada w pychę, a ta, która znalazła się najniżej, nie traci nadziei. Uczy to wszystkich, by żyć w pokornej zależności od Boga, od którego pochodzą osąd i los każdego człowieka.

Salomon podaje kilka przykładów rozczarowania, nawet gdy wszystko wskazuje na to, że środki powinny przynieść powodzenie. Można by sądzić, że najszybszy biegacz powinien wygrać wyścig, a jednak nie zawsze zwycięża najszybszy. Coś może go spowolnić albo pewność siebie sprawić, że straci czujność, i wtedy wyprzedzi go ktoś wolniejszy. Można by sądzić, że najsilniejsza armia zawsze wygra bitwę albo że najsilniejszy wojownik zawsze zwycięży w pojedynku, a jednak zwycięstwo nie zawsze przypada silnym. Jonatan i jego giermek pewnego razu zmusili do ucieczki oddział Filistynów, a słuszna sprawa często zwyciężała mimo przewagi przeciwnika. Chodzi o to, że zwycięstwo nie zawsze idzie w parze z siłą.

Salomon mówi dalej: można by sądzić, że ludzie mądrzy i zaradni zawsze dobrze sobie poradzą, będą mieli środki do życia, a nawet zgromadzą majątek. A jednak chleb nie zawsze przypada mądrym, a bogactwo ludziom rozumnym. Wielu utalentowanych i praktycznych ludzi, po których można by się spodziewać powodzenia, pozostaje w tyle i nie osiąga niczego. Podobnie można by sądzić, że ludzie rozumiejący innych i umiejący radzić sobie w różnych sprawach z pewnością zdobędą uznanie i awansują w życiu publicznym. Wielu zdolnych ludzi spotyka jednak zawód: całe życie spędzają w zapomnieniu, a niektórzy popadają nawet w niesławę. Zdarza się, że metody, którymi próbowali się wybić, obracają się przeciwko nim i prowadzą do zguby, bo uznanie nie zawsze przypada ludziom zdolnym, a mądrych często pomija się na rzecz głupców.

Salomon wyjaśnia te rozczarowania Bożą opatrznością. Wydarzenia mogą nam się wydawać przypadkowe i tak je nazywamy, lecz w rzeczywistości kierują nimi niezmienny plan Boga i Jego uprzednia wiedza. W tej księdze wyznaczony przez Boga okres nazwano „czasem” (Księga Koheleta 3:1). Podobna myśl pojawia się w Księdze Psalmów 31:15: „Czas i przypadek spotykają wszystkich”. Suwerenna opieka Boga burzy ludzkie plany, niweczy ludzkie nadzieje i uczy nas, że droga człowieka nie zależy od niego samego, lecz podlega woli Boga. Nadal powinniśmy korzystać ze środków, którymi dysponujemy, ale nie pokładać w nich ufności. Jeśli nam się powiedzie, powinniśmy oddać chwałę Bogu (Księga Psalmów 44:3). Jeśli spotyka nas zawód, powinniśmy przyjąć Jego wolę i zadowolić się swoim losem.

Często zaskakują nas także trudności, których zupełnie się nie spodziewaliśmy (Księga Koheleta 9:12). „Człowiek nie zna swojego czasu” — czasu utrapienia, upadku lub śmierci, który Pismo Święte często nazywa naszym dniem i naszą godziną. Nie wiemy, jakie trudności pojawią się na naszej drodze, przerwą naszą pracę albo zakończą nasze życie. Nie wiemy, co przyniosą czas i przypadek ani co może się wydarzyć w ciągu dnia lub nocy. Nie do nas należy znajomość czasów, nawet tego, kiedy i jak przyjdzie nasza śmierć. Bóg w swojej mądrości ukrywa to przed nami, abyśmy zawsze byli gotowi.

Trudności mogą nas spotkać nawet w tym, co — jak sądziliśmy — miało przynieść nam najwięcej przyjemności i korzyści. Ryby i ptaki łapią się na przynętę, która je wabi, bo chętnie za nią podążają. Podobnie ludzie często wpadają w pułapkę w złym czasie, gdy nieszczęście nagle na nich spada, zanim zdążą się zorientować. Takie rzeczy spotykają wszystkich. Ludzie często znajdują krzywdę tam, gdzie szukali dobra, i napotykają śmierć tam, gdzie spodziewali się nagrody. Dlatego nigdy nie powinniśmy tracić czujności, lecz zawsze być gotowi na zmianę, by nawet jeśli przyjdzie nagle, nie zaskoczyła nas ani nie przeraziła.