Księga Koheleta 9:10 – znaczenie i zastosowanie

Słowa z Księgi Koheleta 9:10 brzmią surowo, ale w ich tonie słychać coś bliskiego zmęczeniu. Kaznodzieja nie mówi o sukcesie ani o wielkich planach, lecz o tym, co napotka ręka, czyli o zwyczajnych zadaniach dnia. Zachęca, by podjąć je według swoich sił, a więc bez udawania, że sił jest więcej, niż jest. Najmocniej poruszają w tym wersecie słowa o Szeolu, miejscu, w którym nie ma czynności, rozumienia ani mądrości. Tekst mówi tam o kresie wszelkiej działalności, bez słowa o nagrodzie czy karze. Ta świadomość granicy czasu nadaje zwykłej pracy wagę, ale też delikatnie przypomina, że czas nie jest nieskończony i że nie wszystko musi zmieścić się w jednym dniu. W kontekście całego rozdziału, gdzie Kohelet pisze o tym, że ten sam los spotyka wszystkich, ten werset nie jest wezwaniem do gorączkowej walki o wynik. Jest raczej spokojnym przyjęciem tego, co dane na dziś, z pamięcią o kruchości. Obraz ludzkiego trudu, który może być dźwigany z ufnością, a nie z lękiem przed każdą minutą, pozostaje w tym tekście najbardziej poruszający i dlatego tak bliski codziennym zmaganiom.

Werset „Każdego dzieła, które napotka twoja ręka, podejmij się według swoich sił” nie obiecuje, że wysiłek przyniesie sukces. Już kilka zdań dalej Kohelet zauważa, że zwycięstwo nie zawsze przypada najszybszym, a powodzenie nie zależy wyłącznie od mądrości czy umiejętności. Zachęta dotyczy więc rzetelnego działania, nie złudzenia pełnej kontroli nad jego wynikiem. Ważne jest także uzasadnienie: w Szeolu, krainie zmarłych, nie ma już udziału w czynnościach i trudzie opisywanym przez Koheleta. To obraz granicy ludzkiego życia, a nie szczegółowy wykład o wszystkim, co chrześcijanie wyznają na temat życia po śmierci. W kontekście rozdziału myśl ta współbrzmi z zachętą, by przyjmować codzienne dobra i więź z ukochaną osobą jako udział dany w doczesnym życiu. Kohelet nie przeciwstawia zatem pracy radości ani nie przedstawia pracy jako drogi do zabezpieczenia przyszłości. Przypomina raczej, że czas działania jest ograniczony, a jego owoce nie są w pełni przewidywalne. Mądrość polega tu na zaangażowaniu w dostępne zadanie bez przypisywania sobie władzy nad losem.

Księga Koheleta 9:10 mówi o pracy wprost i bez ozdób. Wszystko, co ręka znajdzie do zrobienia, ma być wykonane teraz, bo w Szeolu, miejscu zmarłych, nie ma już żadnej czynności ani mądrości. Ta myśl nie czyni pracy bezcelową. Pokazuje, że ma ona swój czas i swoją granicę. Słowa „według swoich sił” są tu bardzo trzeźwe. Kohelet wie, że nie zawsze wygrywają najszybsi i najdzielniejsi, bo czas i przypadek rządzą wszystkim (zob. Księga Koheleta 9:11). Wierność nie polega więc na dźwiganiu ponad siły. Polega na uczciwym oddaniu tego, co jest realnie możliwe w danym dniu, i na tym, by nie utożsamiać się wyłącznie z wynikiem. Ten werset dobrze czytać razem z wcześniejszymi słowami o jedzeniu, piciu i miłości, które Kohelet nazywa częścią życia i trudu pod słońcem (Księga Koheleta 9:7-9). Praca i radość należą tu do jednego, krótkiego dnia, który został dany. Właśnie dlatego obie są tak poważne.

Kohelet mówi o pracy w cieniu śmierci. Ręka napotyka dzieło: coś konkretnego, co staje przed człowiekiem i domaga się zaangażowania. „Według swoich sił” nie oznacza obietnicy, że wysiłek przyniesie oczekiwany wynik. Kilka wersetów dalej autor zauważa, że biegu nie zawsze wygrywają szybcy, a powodzenie nie zawsze przypada mądrym. Życie pozostaje kruche i nie całkiem poddane ludzkiej kontroli. Wzmianka o Szeolu wyznacza granicę ziemskiego działania. Kohelet nie rozwija tu nauki o tym, co Bóg może uczynić poza tą granicą; podkreśla, że czas pracy i wyboru jest teraz. Dlatego jego słowa nie brzmią jak pochwała nieustannej aktywności. Nie chodzi o wielkość osiągnięć, lecz o zaangażowanie w to, co rzeczywiście znalazło się w zasięgu ludzkich rąk. W tym samym rozdziale pojawiają się chleb, wino i bliskość ukochanej osoby jako dary życia pod słońcem. Ręka pracująca z całych sił i dłoń przyjmująca dobro należą do tej samej, ograniczonej egzystencji. Jej kres nie odbiera znaczenia temu, co wiernie wykonane dzisiaj.