Księga Koheleta 8:1 – znaczenie i zastosowanie

W Księdze Koheleta 8:1 znajdujemy pochwałę mądrości, rozumianej jako prawdziwa pobożność, kierująca się rozsądkiem i starannym postępowaniem. Mądry człowiek jest dobrym człowiekiem: zna Boga i oddaje Mu cześć, zna samego siebie i żyje dobrze, dla własnego dobra. Taka mądrość jest wielkim błogosławieństwem, bo wyróżnia człowieka spośród bliźnich i czyni go od nich lepszym. Nikt pozbawiony Bożej łaski, choćby był uczony, szlachetnie urodzony lub bogaty, nie może się równać z człowiekiem, który naprawdę należy do Boga i znajduje u Niego uznanie.

Mądrość czyni człowieka także pożytecznym dla innych. Mądry umie wyjaśniać sprawy, rozumie czasy, dostrzega, co się dzieje i kiedy nadchodzi przełom, dzięki czemu może wskazać innym, co należy zrobić (1 Księga Kronik 12:32). Mądrość sprawia też, że człowiek zyskuje przychylność przyjaciół. Rozjaśnia jego oblicze, jak oblicze Mojżesza, gdy schodził z góry, i przynosi szacunek całemu jego życiu. Dzięki niej człowiek jest poważany, dostrzegany i lubiany, a nawet ktoś szorstki lub surowy może stać się łagodny i przystępny.

Mądrość daje również odwagę w obliczu wrogów i krytyki. Podwaja śmiałość człowieka, bo mądry nie tylko ma słuszną sprawę, lecz także wie, jak właściwie ją poprowadzić i jak odpowiedzieć. Nie musi się wtedy wstydzić, ale może śmiało rozmawiać z przeciwnikiem u bramy, gdzie odbywały się publiczne rozprawy. Mądrość czyni człowieka zarazem bardziej życzliwym i bardziej stanowczym.

Ten fragment przypomina o szczególnym obowiązku: o podporządkowaniu się władzy oraz o cierpliwej i pokojowej lojalności wobec rządu ustanowionego nad nami przez Opatrzność. Należy szanować prawo we wszystkich sprawach, w których władza cywilna ma prawo działać, zarówno przy stanowieniu prawa, jak i przy rozstrzyganiu spraw. Należy zachowywać królewskie polecenie. Niektórzy rozumieją następne słowa jako ograniczenie tego obowiązku: królowi należy być posłusznym, ale trzeba też dochować przysięgi złożonej Bogu. Naszym pierwszym i najwyższym obowiązkiem jest posłuszeństwo Bogu, dlatego nigdy nie wolno nam działać wbrew sumieniu ani naruszać tego, co należy do Niego (Ewangelia Mateusza 22:21).

Należy też unikać pochopnego narzekania na rządy oraz porzucania służby publicznej za każdym razem, gdy coś budzi niezadowolenie. Nie należy śpieszyć się z odejściem sprzed oblicza władcy, gdy jest na nas zagniewany ani gdy to my jesteśmy zagniewani na niego (Księga Koheleta 10:4). Nie należy wybuchać gniewem ani pozwalać, by podejrzliwość skłaniała do porzucenia obowiązków. Poddani Salomona postąpili później odwrotnie: gdy Roboam odpowiedział im surowo, szybko się od niego odłączyli. Nawet jeśli istnieje rzeczywisty powód, by się wycofać, nie należy działać pochopnie. Trzeba postępować z namysłem.

Trzeba też się zatrzymać, gdy okazuje się, że popełniliśmy błąd. Nie należy trwać w złym postępowaniu. Jeśli ktoś obraził władcę, powinien się uniżyć i nie bronić się, bo taka obrona tylko pogłębi obrazę. Jeśli z frustracji zaczął realizować zły plan, nie powinien go kontynuować. Jeśli postąpił nierozsądnie, wynosząc się ponad innych, albo zamierzał uczynić zło, powinien położyć rękę na ustach (Księga Przysłów 30:32). Nawet jeśli ktoś niespodziewanie zostanie uwikłany w zło, nie powinien w nim pozostawać. Gdy tylko rozpozna, że postępuje niewłaściwie, powinien się wycofać.

Mądrość uczy również wybierać właściwy moment. Serce mądrego rozpoznaje i właściwy czas, i sposób postępowania (Księga Koheleta 8:5). Gdy poddani przedstawiają prośby władcom, rozsądnie jest starannie przemyśleć, kiedy i jak to zrobić, aby uśmierzyć gniew, zyskać przychylność lub uzyskać złagodzenie surowej decyzji. Estera, gdy zwracała się do Aswerusa, króla perskiego, z wielką rozwagą wybrała odpowiedni moment i sposób działania, i odniosła sukces. To ogólna zasada mądrości: wszystko należy robić we właściwej chwili. Plany mają większą szansę powodzenia, gdy wykorzystuje się dokładnie tę sposobność, która się nadarza.

Powody tego obowiązku są podobne do tych, które Paweł podaje w Liście do Rzymian 13:1 i następnych. Należy być posłusznym ze względu na sumienie, bo to najmocniejszy i najlepszy powód podporządkowania się. Posłuszeństwo jest też powinnością ze względu na przysięgę złożoną Bogu, czyli przysięgę wierności wobec władzy. W dawnym przymierzu widać to w porozumieniu między królem a ludem (2 Księga Kronik 23:16). Dawid zawarł przymierze ze starszyzną Izraela, choć wcześniej został już wybrany przez Boga (1 Księga Kronik 11:3). Przysięga jest nazywana przysięgą złożoną Bogu, ponieważ On ją widzi i ukarze jej złamanie.

Należy być posłusznym także z obawy przed karą, bo władcy dzierżą miecz i mają władzę, by egzekwować swoje polecenia. Król robi to, co zechce, czyli ma zarówno władzę, jak i środki, by ją wyegzekwować (Księga Koheleta 8:4). Gdy wydaje rozkaz pojmania kogoś, stoi za nim realna siła. Wielu ludzi wykona jego polecenia, a gniew władcy staje się wtedy jak ryk lwa i zapowiedź śmierci. Kto może mu powiedzieć: „Co robisz?”. Każdy, kto mu się sprzeciwia, naraża się na wielkie niebezpieczeństwo. Królowie nie lubią, gdy podważa się ich rozkazy, i oczekują posłuszeństwa. Sprzeciw wobec władzy jest niebezpieczny i wiele osób później tego żałowało. Poddany nie może mierzyć się z księciem, skoro ten ma do dyspozycji całe legiony.

Dla własnego pokoju warto pamiętać, że człowiek, który zachowuje przykazanie i prowadzi ciche, spokojne życie, nie zazna niczego złego. Zgadza się to ze słowami apostoła: kto nie chce się bać władcy, powinien czynić dobro, a otrzyma od niego pochwałę (List do Rzymian 13:3). Wierny i lojalny poddany, który nie czyni zła, zwykle nie ma powodu obawiać się kary, a często zamiast niej zyskuje uznanie.