Księga Koheleta 3:17 – znaczenie i zastosowanie

W Księdze Koheleta 3:17 autor mówi z goryczą o tym, co widział pod słońcem, gdzie w miejscu sądu panuje niegodziwość. Pod tym zdaniem kryje się jednak nadzieja. Czytamy: „Zarówno sprawiedliwego, jak i bezbożnego będzie sądził Bóg: bo na każdą sprawę i na każdy czyn jest wyznaczony czas.” Tekst nie obiecuje, że krzywdy zostaną naprawione w tym życiu ani że dobro zawsze zwycięży na oczach świata. Wskazuje raczej na Boga, który sądzi, i to On przejmuje rozstrzygnięcie tam, gdzie człowiek nie ma władzy. Druga część zdania łączy sąd z czasem. Ktoś, kto czeka na wyrównanie krzywdy, może odczuwać, że czas stoi w miejscu, bo nic się nie zmienia. Ten wyznaczony czas nie jest jednak pustym czekaniem, lecz należy do Boga. Kohelet nie podaje, kiedy sprawiedliwość się ujawni, ale nazywa tego, kto ma nad nią pieczę. Ta myśl łagodzi dokuczliwe pytanie o sprawiedliwość, ale nie odbiera łez. Kohelet zostawia świat z jego nieporządkiem i nie udaje, że jest inaczej. Oddanie sądu Bogu pozwala jednak odłożyć ciężar, który człowiek nie powinien dźwigać samemu, i to już jest pociecha wpisana w sam tekst.

Kohelet zestawia Boży sąd z bolesnym doświadczeniem niesprawiedliwości: tuż wcześniej zauważa, że w miejscu sądu panuje niegodziwość, a w miejscu sprawiedliwości — bezprawie. Zdanie „Zarówno sprawiedliwego, jak i bezbożnego będzie sądził Bóg” odpowiada na tę sprzeczność, ale jej nie unieważnia. Ludzki wyrok może być wypaczony; nie wynika z tego, że dobro i zło są dla Boga nierozróżnialne. Dalsza część wersetu mówi, że „na każdą sprawę i na każdy czyn jest wyznaczony czas”. W kontekście rozdziału wpisuje się to w obraz świata, w którym różne wydarzenia mają swój czas, a działanie Boga pozostaje trwałe. Nie jest to jednak obietnica, że niesprawiedliwość zostanie naprawiona natychmiast ani że każda krzywda doczeka się widocznego zadośćuczynienia jeszcze za życia. Kohelet nie podaje tu harmonogramu sądu; podkreśla, że ludzkie działania nie wymykają się Bożej ocenie. Werset nie daje prostego wyjaśnienia cierpienia. Utrzymuje natomiast ważne rozróżnienie: pozór bezkarności w świecie nie jest ostatecznym rozstrzygnięciem. Nadzieja na sąd nie usuwa ciężaru niesprawiedliwości, ale odmawia jej ostatniego słowa.

Kohelet nie udaje, że świat zawsze nagradza dobro i karze zło. W Księdze Koheleta 3:16 widzi miejsca sądu, w których panuje niegodziwość, a w miejscu sprawiedliwości nieprawość. Odpowiedź w 3:17 jest spokojna: „Zarówno sprawiedliwego, jak i bezbożnego będzie sądził Bóg”. Wers nie obiecuje, że wyrównanie nastąpi od razu i na oczach wszystkich. Mówi o porządku, który należy do Boga. Słowa „bo na każdą sprawę i na każdy czyn jest wyznaczony czas” przenoszą uwagę z ludzkiego niecierpliwienia na Boży zegar. Pracownik, który widzi, jak nieuczciwy kolega dostaje awans, łatwo zaczyna liczyć dni do rachunku. Kohelet zostawia to pytanie w ręku Stwórcy. Sprawiedliwość zachowuje swoją wagę, a czas sądu nie zależy od tego, kto jest bardziej cierpliwy. Najciekawsze jest to, że z tego wersetu nie wynika, iż wszystko jedno. Człowiek nadal ma swój czas: czas na uczciwy wybór, na wierność w zwykłych sprawach, na prawdomówność w biurze i w domu. Tych chwil nie wyznacza nikt inny. Wers dźwiga więc dwa ciężary naraz: jeden, który Bóg bierze na siebie, i drugi, który zostaje przy człowieku.

Po obrazie wyznaczonych pór Kohelet pokazuje miejsce, w którym czas nie przynosi łatwego ukojenia: tam, gdzie powinien panować sąd, pojawia się niegodziwość, a sprawiedliwość ustępuje nieprawości. W tym świetle słowa o Bożym sądzie nie są obietnicą, że krzywda szybko zostanie naprawiona ani że każdy zobaczy sprawiedliwy finał jeszcze za życia. Są wyznaniem, że ludzkie rozstrzygnięcia nie stanowią ostatniej miary dobra i zła. „Na każdą sprawę i na każdy czyn jest wyznaczony czas” — czas należy do Boga, nie do ludzkiej pewności. Człowiek może widzieć krzywdę bez odpowiedzi, a winę bez kary; Kohelet nie zasłania tego widoku pocieszającym pozorem. Zarazem nie pozostawia sprawiedliwego i bezbożnego poza Bożym spojrzeniem. Sąd obejmuje oboje: nikt nie stoi ponad odpowiedzialnością, ale też żadna sprawa nie ginie w zapomnieniu. Ta myśl jest poważna, nie triumfalna. Nie daje człowiekowi prawa do wydawania ostatecznych wyroków za Boga. Przypomina raczej, że doczesna niesprawiedliwość, choć bolesna i rzeczywista, nie jest wieczną prawdą o świecie. Przed Bogiem czas i czyn pozostają splecione: to, co się wydarzyło, nie wymyka się Jego sądowi.