Księga Koheleta 3:1 – znaczenie i zastosowanie

Te wersety pokazują przede wszystkim, że żyjemy w świecie pełnym zmian. Wydarzenia i warunki ludzkiego życia bardzo się od siebie różnią, a jednak przychodzą i odchodzą w porządku, którego nie możemy kontrolować. Życie nieustannie przechodzi z jednego stanu w drugi, jak obracające się koło (List Jakuba 3:6). Ciągle coś wzrasta i opada, rozkwita i przemija. Oblicze tego świata nieustannie się zmienia i zawsze tak było.

Pokazują też, że każda zmiana w naszym życiu i właściwy dla niej czas są mocno ustanowione przez wyższą moc. Musimy przyjmować to, co nadchodzi, bo nie możemy zmienić tego, co zostało nam wyznaczone. Powinno to powstrzymywać nas przed pychą w dobrych czasach, jak gdyby jutro miało być takie samo jak dziś. Powinno też jednak pomagać nam zachować stateczność i spokój, abyśmy z pokorną ufnością w Bożą opiekę cieszyli się owocami swojej pracy, jak wcześniej do tego zachęcano (Księga Koheleta 2:24). Nie powinniśmy ani unosić się nadzieją, ani ulegać lękowi, lecz z równowagą oczekiwać każdego wydarzenia.

Autor przedstawia tu ogólną zasadę: wszystko ma swój czas (Księga Koheleta 3:1). Rzeczy, które wydają się przeciwieństwami, kolejno pojawiają się w zmiennym rytmie życia. Dzień ustępuje nocy, a potem znów nadchodzi dzień. Lato przechodzi w zimę, a zima w lato. Każde zamierzenie ma swój czas. Nawet najpogodniejsze niebo może się zachmurzyć, a po radości może przyjść smutek. Potem jednak i najciemniejsze niebo może się rozpogodzić, a słońce przebić przez chmury.

To, co wydaje się nam przypadkowe, w Bożej mądrości i przedwiedzy jest ściśle wyznaczone. Ustalona jest dokładna chwila każdego wydarzenia i nie można jej ani przyspieszyć, ani opóźnić choćby o moment. Autor wyjaśnia to, wymieniając wiele rodzajów zmian, w sumie dwadzieścia osiem, odpowiadających cyklowi Księżyca, który przybywa i ubywa. Niektóre z tych zmian zachodzą bezpośrednio za sprawą Boga, inne zależą bardziej od ludzkich wyborów, ale wszystkie podlegają Jego zamysłowi. Wszystko pod niebem się zmienia, lecz w niebie istnieje stan niezmienny i niezmienny zamysł dotyczący wszystkich tych spraw.

Jest czas narodzin i czas śmierci. Wyznacza je Boży zamysł i tak jak przychodzimy na świat, tak musimy umrzeć w wyznaczonym czasie (Dzieje Apostolskie 17:26). Niektórzy zwracali uwagę, że tekst mówi o czasie narodzin i czasie śmierci, ale nie wspomina o czasie życia, bo życie jest tak krótkie, że niemal nie trzeba o nim mówić. Z chwilą narodzin zaczynamy umierać. Jednak tak samo pewne jak czas narodzin i śmierci będzie również zmartwychwstanie: nadejdzie wyznaczony czas, gdy Bóg wspomni o tych, którzy spoczywają w grobie (Księga Hioba 14:13).

Jest czas, gdy Bóg zasiewa naród, jak zasadził Izraela w Kanaanie. Aby zrobić dla niego miejsce, musiał też usunąć siedem narodów, które już tam mieszkały. Później nadszedł czas, gdy Bóg zapowiedział, że wyrwie Izraela i zniszczy go, ponieważ jego grzech dojrzał (Księga Jeremiasza 18:7, Księga Jeremiasza 18:9). Jest też czas, by ludzie siali: pora roku i odpowiedni etap życia. Gdy jednak to, co zostało zasiane, przestaje przynosić plon i staje się bezużyteczne, nadchodzi czas, by to wyrwać.

Jest czas zabijania, gdy na ziemię spadają Boże sądy i wszystko zostaje spustoszone. Kiedy jednak Bóg powraca z miłosierdziem, nadchodzi czas, by uleczyć to, co rozdarł (Księga Ozeasza 6:1–2), i pocieszyć lud po tym, jak go dotknął cierpieniem (Księga Psalmów 90:15). Podobnie rządzący czasem muszą zastosować surowe środki, ale jest też czas, gdy powinni obrać łagodniejszą drogę i sięgnąć po środki leczące, a nie dotkliwe.

Jest czas, by zburzyć rodzinę, majątek lub królestwo, gdy same dojrzały do upadku. Jeśli jednak ludzie powrócą do Boga i okażą skruchę, On wyznaczy czas, by odbudować to, co zburzył. Jest ustalony czas, gdy Pan odbuduje Syjon (Księga Psalmów 102:13, Księga Psalmów 102:16). Jest też czas, by zamknąć dom, zakończyć działalność i burzyć, a ci, którzy zajmują się budowaniem, muszą być na to przygotowani.

Jest czas płaczu i żałoby, gdy wymaga tego Boża opatrzność, a mądrzy i pobożni odpowiadają na to wezwanie. Tak należy postąpić w czasach wspólnego nieszczęścia i zagrożenia, gdy śmiech i świętowanie byłyby nierozsądne (Księga Izajasza 22:12–13; Księga Ezechiela 21:10). Jest jednak także czas, gdy Bóg wzywa do radości: czas śmiechu i tańca, kiedy oczekuje, że będziemy Mu służyć z radością i pogodnym sercem. Najpierw wymieniono czas żałoby, bo trzeba siać we łzach, zanim zbierze się plon z radością.

Jest czas, by odrzucać kamienie, burząc mury i fortyfikacje, gdy Bóg daje ziemi pokój i nie są już potrzebne. Jest też czas, by zbierać kamienie i wznosić z nich warowne budowle (Księga Koheleta 3:5). Wieże mogą się zawalić, jak wieża w Siloam (Ewangelia Łukasza 13:4), a nawet świątynia może zostać zburzona tak doszczętnie, że nie pozostanie kamień na kamieniu. Nadejdzie jednak także czas, gdy w okresie pomyślności narodu będą powstawać wieże i pomniki.

Jest czas, by objąć przyjaciela, gdy okazuje się wierny, ale jest też czas, by zaniechać uścisków, gdy okazuje się nieuczciwy lub niewierny i mamy powody, by mu nie ufać. Roztropność podpowiada wtedy, by zachować pewien dystans. Często odnosi się to do życia małżeńskiego i wyjaśnia w świetle nauki Pawła o obowiązkach małżonków (Pierwszy List do Koryntian 7:3–5) oraz wezwania Joela do uroczystego zgromadzenia i wstrzemięźliwości (Księga Joela 2:16).

Jest czas, by zdobywać: zarabiać pieniądze, awansować, zawierać korzystne transakcje i zyskiwać wpływy, gdy nadarza się ku temu sposobność. To okres, w którym człowiek mądry stara się zdobyć to, czego potrzebuje. Gdy ktoś dopiero rozpoczyna dorosłe życie, zakłada rodzinę, jest w pełni sił, a jego praca dobrze się układa, nadchodzi czas, by działać i jak najlepiej wykorzystać tę porę. Jest też czas, by zdobywać mądrość, wiedzę i łaskę, gdy pojawia się prawdziwa ku temu sposobność. Potem jednak należy się spodziewać czasu wydawania, gdy wszystko, co człowiek ma, ledwie wystarcza na jego potrzeby. Co więcej, nadejdzie czas straty, gdy to, co zdobyto szybko, równie szybko może się rozproszyć i nie da się tego zatrzymać.

Jest czas rozdzierania szat, gdy doskwiera głęboki żal, i czas ich zszywania na znak, że żałoba dobiegła końca. Jest czas, by odwrócić to, co zostało zrobione, i czas, by ponownie zrobić to, co wcześniej cofnięto. Hieronim odnosi te słowa do zburzenia Kościoła żydowskiego, a potem zbudowania Kościoła ewangelii.

Jest też czas, gdy mądrze i słusznie jest milczeć: gdy nastał zły czas (Księga Amosa 5:13), gdy mówienie byłoby jak rzucanie pereł przed świnie albo gdy grozi nam, że powiemy coś niewłaściwego (Księga Psalmów 39:2). Jest jednak również czas, by mówić dla chwały Boga i dobra innych, gdy milczenie oznaczałoby porzucenie słusznej sprawy, a wyznanie ustami jest konieczne do zbawienia. Duża część chrześcijańskiej mądrości polega na tym, by wiedzieć, kiedy mówić, a kiedy zachować milczenie.

Jest czas miłości i przyjaźni, otwartości i pogody ducha; to czas przyjemny. Może jednak nadejść również czas nienawiści, gdy trzeba zerwać bliską więź z ludźmi, których kiedyś darzyliśmy sympatią, i zachować dystans, bo pojawiły się powody do nieufności, choć miłość z trudem się z tym godzi.

Jest czas wojny, gdy Bóg w sądzie dobywa miecza i pozwala mu wykonać swoje dzieło, a rządzący sięgają po miecz, by karać zło i chronić to, co słuszne. Jest też czas pokoju, gdy Pan odkłada miecz i sprawia, że wojny ustają (Księga Psalmów 46:9), gdy cel wojny został osiągnięty i ludzie po wszystkich stronach są gotowi żyć w pokoju. Wojna nie będzie trwała wiecznie, a żadnego pokoju na tym świecie nie można uznać za trwały. Pośród tych wszystkich zmian Bóg zestawił jedną rzecz z drugą, tak abyśmy radowali się, ale nie bez reszty, i płakali, ale nie bez reszty.

Trzecia nauka płynąca z tej prawdy jest taka: skoro nasze obecne życie podlega tak wielkim zmianom, nie powinniśmy oczekiwać, że znajdziemy w nim pełnię i trwałe dziedzictwo, bo jego dobra są niepewne i nietrwałe (Księga Koheleta 3:9). Jaki pożytek ma człowiek ze swojej pracy? Czego może się spodziewać po sianiu i budowaniu, skoro to, co wydaje się ukończone, może wkrótce, a z pewnością kiedyś, zostać zburzone i zniszczone? Cały nasz wysiłek i troska nie zmienią ani zmiennej natury tych spraw, ani niezmiennego Bożego zamysłu dotyczącego ich.

Musimy więc uznać, że w tym życiu jesteśmy poddawani próbie. Nasza praca tutaj nie przynosi trwałego zysku. Sama zdobyta rzecz niewiele nam da. Zysk przyniesie jednak właściwe korzystanie z Bożego porządku wydarzeń (Księga Koheleta 3:10). Widziałem trud, który Bóg dał ludziom, nie po to, by ich uszczęśliwić przez samo jego dźwiganie, lecz by ich w nim ćwiczyć. Bóg posługuje się zmiennymi wydarzeniami, by rozwijać w nich różne cnoty, sprawdzać ich ufność przy każdej zmianie i uczyć ich zarówno życia w niedostatku, jak i życia w dostatku (List do Filipian 4:12).

Wśród ludzi nie brakuje trudu i utrapień. Praca i smutek wypełniają świat. To właśnie trud i utrapienia Bóg nam wyznaczył. Nie zamierzył, by ten świat był naszym miejscem odpoczynku, dlatego nie przeznaczył nam w nim beztroskiego życia.

Dla wielu ta praca staje się darem. Bóg daje ją ludziom jak lekarz podaje pacjentowi lekarstwo, aby im pomóc. To brzemię ma sprawić, że znużymy się tym światem i zatęsknimy za odpoczynkiem, który jeszcze na nas czeka. Ma nas pobudzać do działania i zapewniać nam zajęcie, bo nikt z nas nie przyszedł na świat po to, by próżnować. Każda zmiana przynosi nowe zadanie, a bardziej niż o to, jak potoczą się sprawy, powinniśmy troszczyć się o wierne wypełnianie tego, co do nas należy.