2 Księga Machabejska 4 – znaczenie, tematy i zastosowanie

Wspomniany już Szymon, który był zdrajcą skarbów i ojczyzny, oskarżył Oniasza, jakoby on działał przeciwko Heliodorowi i był sprawcą tych nieszczęść.

Dobroczyńcę miasta oraz tego, który wspomagał swoich rodaków i gorliwie zachowywał Prawo, odważył się nazwać wrogiem ładu w państwie.

Nienawiść doszła do tego stopnia, że jeden ze zwolenników Szymona zaczął dopuszczać się zabójstw.

Oniasz zaś, widząc, jak trudna byłaby rywalizacja i że Apoloniusz, syn Menesteusa, wódz wojsk Celesyrii i Fenicji, podsyca złość Szymona,

udał się do króla nie po to, aby być oskarżycielem rodaków, ale mając na uwadze wspólne dobro, a zwłaszcza całego narodu.

Wiedział bowiem, że bez królewskiego zarządzenia nie będzie możliwe osiągnięcie pokoju publicznego i że Szymon nie zaprzestanie swojego szaleństwa.

Kiedy Seleukos zakończył życie, a władzę objął Antioch mający przydomek Epifanes, stanowisko arcykapłana w niegodziwy sposób zdobył Jazon, brat Oniasza.

W czasie spotkania obiecywał on królowi trzysta sześćdziesiąt talentów w srebrze, a ponadto z jakichś innych dochodów osiemdziesiąt talentów.

Ponadto jeszcze zobowiązał się do wypłacenia kolejnych stu pięćdziesięciu, jeżeli będzie mu wolno urządzić na własny koszt gimnazjum i efebion, a mieszkańców Jerozolimy zapisać jako Antiocheńczyków.

Król zgodził się, a kiedy on objął władzę, zaraz zaczął narzucać swoim rodakom grecki sposób życia.

Zniósł humanitarne przywileje królewskie, z których korzystali Żydzi dzięki staraniom Jana, ojca Eupolemosa, tego, który udał się z poselstwem, aby zawrzeć z Rzymianami traktat przyjaźni i wzajemnej obrony. Burząc ustanowienia uświęcone Prawem, wprowadzał zwyczaje przeciwne Prawu.

Umyślnie bowiem pod samym zamkiem wybudował gimnazjum i zachęcił najlepszych młodzieńców do włożenia kapelusza.

Nastąpiło tak wielkie rozpowszechnienie hellenizmu i taka moda na obce obyczaje, pod wpływem niezwykłej nikczemności bezbożnika, nie-arcykapłana Jazona,

że kapłani nie okazywali już żadnej gorliwości w służbie ołtarza, ale gardząc świątynią i zaniedbując ofiary, zaraz na sygnał do rzucania dyskiem spieszyli się, aby wziąć udział w niezgodnych z Prawem ćwiczeniach palestry.

Za nic sobie mając ojczyste zaszczyty, za najpiękniejsze uważali greckie odznaczenia.

Oto dlaczego znaleźli się w trudnym położeniu: w tych bowiem, których życie chcieli naśladować i do których chcieli się upodobnić, znaleźli wrogów i ciemiężycieli.

Występowanie bowiem przeciwko Bożym prawom nie ujdzie bezkarnie, ale to się okaże w chwili, która nastanie.

Gdy w Tyrze w obecności króla obchodzono igrzyska urządzane co pięć lat,

niegodziwy Jazon wysłał jako widzów rzekomych przedstawicieli Jerozolimy, będących Antiocheńczykami. Zabrali oni ze sobą trzysta drachm w srebrze na ofiarę dla boga Heraklesa. Sami jednak ci, którzy je zabrali, uważali, że nie można i nie wypada ich złożyć na ofiarę, ale że trzeba je przekazać na inny cel.

Tak więc to, co wysyłający przeznaczyli na ofiarę dla Heraklesa, dzięki przewożącym poszło na budowę trójrzędowców.

Gdy Apoloniusz, syn Menesteusa, został posłany do Egiptu na uroczystość wstąpienia na tron króla Filometora, Antioch dowiedział się, że ten król stał się wrogiem jego panowania, zatroszczył się więc o własne bezpieczeństwo. Dlatego też, znalazłszy się w Jafie, udał się do Jerozolimy,

gdzie został bardzo uroczyście przyjęty przez Jazona i miasto, przy świetle pochodni i wśród okrzyków. Później podobnie uroczyście razem z wojskiem udał się do Fenicji.

Po upływie trzech lat Jazon posłał do Menelaosa, brata wspomnianego wcześniej Szymona, aby odwiózł pieniądze dla króla i doprowadził do końca podjęte już pilne sprawy.

On zaś, postawiony przed królem, olśnił go pozorami wpływów, zdobył więc dla siebie godność arcykapłańską, ofiarowując o trzysta talentów więcej od Jazona.

Zaopatrzony w królewskie listy wrócił z powrotem. Nie wykazał on wcale cech godnych stanowiska arcykapłana, bo tylko dyszał zawziętością okrutnego tyrana i złością dzikiego zwierzęcia.

Tak więc Jazon, który podstępnie wygnał własnego brata, sam został przez drugiego wygnany i zmuszony do ucieczki do kraju Ammonitów.

Menelaos zaś objął władzę, nic jednak nie wypłacił z tych sum, które obiecał królowi,

choć domagał się ich Sostratos, dowódca zamku. Do niego bowiem należało pobieranie podatków. Z tego powodu obaj zostali wezwani przed króla.

Wtedy Menelaos zostawił w swoim zastępstwie na stanowisku arcykapłana Lizymacha, własnego brata, Sostratos zaś Kratesa, dowódcę Cypryjczyków.

Po tych wydarzeniach mieszkańcy Tarsu i Mallos zbuntowali się, ponieważ zostali podarowani królewskiej nałożnicy Antiochis.

Król więc natychmiast wyruszył, aby załagodzić te sprawy, pozostawiając w swoim zastępstwie Andronika, jednego z dostojników.

Menelaos zaś, przekonany, że nadeszła odpowiednia chwila, przywłaszczył sobie i podarował Andronikowi niektóre złote naczynia świątynne. Inne zaś udało mu się sprzedać w Tyrze i w okolicznych miastach.

Upewniwszy się co do tego, Oniasz ostro go upominał, schroniwszy się w miejscu azylu w Dafne, które leży koło Antiochii.

Na skutek tego Menelaos wziął na bok Andronika i wpłynął na niego, aby zgładził Oniasza. Ten więc przybył do Oniasza, podstępnie namawiał go do wyjścia i składając przysięgę, podał mu swoją prawą rękę. Chociaż budził podejrzenia, udało mu się go skłonić do wyjścia z miejsca azylu. Natychmiast też zamordował go bez żadnego względu na sprawiedliwość.

Z tej przyczyny nie tylko Żydzi, ale również wielu spośród innych narodów było oburzonych i zasmuconych zamordowaniem tego męża.

Kiedy król powrócił z miast Cylicji, udali się do niego Żydzi z miasta oraz niektórzy Grecy oburzeni tym, że Oniasz został zamordowany wbrew prawu.

Antioch zaś, głęboko zasmucony oraz poruszony współczuciem aż do łez nad zmarłym, ze względu na jego roztropność i wielką łagodność,

zapłonąwszy gniewem, natychmiast zdarł z Andronika purpurowy płaszcz i podarł jego szaty, i kazał go prowadzić przez całe miasto aż na to miejsce, w którym okazał na Oniaszu swoją bezbożność. Tam zgładził mordercę. Tak Pan wymierzył mu zasłużoną karę.

Gdy Lizymach za zgodą Menelaosa popełnił wiele świętokradztw w mieście, a wieść o tym rozeszła się na zewnątrz, ludność zbuntowała się przeciw Lizymachowi. Wiele jednak złotych przedmiotów było już roztrwonionych.

Kiedy zaś tłumy się podniosły, a ich gniew doszedł do szczytu, Lizymach uzbroił blisko trzy tysiące ludzi i rozpoczął niesprawiedliwe, gwałtowne działania. Dowódcą był pewien Auranos, zaawansowany w latach i nie mniej w głupocie.

Widząc gwałtowne działania Lizymacha, jedni pochwycili za kamienie, drudzy za kije, niektórzy zaś nabrali leżącego tam piasku i jeden przez drugiego rzucali na ludzi Lizymacha.

Wskutek tego wielu z nich poranili, niektórych nawet zabili, wszystkich zaś zmusili do ucieczki. Samego świętokradcę zamordowali koło skarbca.

W tych sprawach zostało wszczęte dochodzenie przeciwko Menelaosowi.

Trzech mężów z rady starszych wniosło oskarżenie przeciw niemu, gdy król przybył do Tyru.

Menelaos, widząc, że jest zgubiony, obiecał Ptolemeuszowi, synowi Dorymenesa, wielką sumę, aby ułagodzić króla.

Ptolemeusz zaś wziął ze sobą króla do perystylu, jak gdyby po to, aby się ochłodzić, i wpłynął na zmianę poglądów króla.

Uwolnił on Menelaosa, winnego wszystkiego zła, o które był oskarżony, nieszczęśliwych zaś, którzy byliby uniewinnieni, nawet gdyby ich oskarżono przed Scytami, skazał na śmierć.

Zaraz też niesprawiedliwą karę ponieśli ci, którzy wstawili się za miasto, naród i święte naczynia.

Z tej przyczyny nawet oburzeni mieszkańcy Tyru urządzili im uroczysty pogrzeb.

Menelaos zaś pozostał na stanowisku dzięki chciwości tych, którzy mieli władzę, a będąc głównym prześladowcą rodaków, umacniał się w złu.