List do Tytusa 3:5 – znaczenie i zastosowanie

Ten werset przypomina, że zbawienie nie wyrasta z naszego bilansu dobrych uczynków. Autor listu pisze wprost, że Bóg zbawił nas „nie ze względu na sprawiedliwe uczynki, jakie spełniliśmy, lecz ze swojego miłosierdzia”. Dla kogoś, kto od lat liczy własne wysiłki i wciąż czuje się za mały, to zdanie bywa szczególnie kojące, bo wskazuje źródło położone poza nami. Słowo „miłosierdzie” niesie w sobie czułość. Pochyla się nad tym, co słabe i zranione, zanim zdoła cokolwiek naprawić. Obraz „obmycia odradzającego i odnawiającego w Duchu Świętym” mówi o przemianie, która obejmuje całe życie. Chrześcijańskie tradycje rozumieją to obmycie różnie, zwłaszcza w kwestii chrztu, jednak wiele z nich widzi w nim obietnicę odnowy dokonywanej przez Ducha Świętego. Najbardziej poruszające w tym fragmencie jest to, że odnowa przychodzi jako dar, a nie jako zapłata za dobrze wykonaną pracę. Taka myśl nie odbiera wierzącemu troski o dobre życie, ale porządkuje jej źródło: dobro staje się odpowiedzią na miłość, którą już otrzymano. Odnowa, o której mówi ten werset, wyrasta z miłosierdzia, a to ono pozostaje jej trwałym fundamentem.

W Liście do Tytusa 3:5 Paweł rozdziela źródło zbawienia od jego owoców. Nie są nim sprawiedliwe uczynki, które ludzie spełnili; źródłem jest miłosierdzie Boga. Nie oznacza to, że dobre czyny są nieważne. Kilka zdań dalej tekst mówi, że wierzący mają usilnie starać się o ich pełnienie. Działanie człowieka nie kupuje więc zbawienia, lecz staje się odpowiedzią na otrzymaną łaskę. Obraz „obmycia odradzającego i odnawiającego w Duchu Świętym” opisuje Boże odnowienie człowieka, a nie jedynie poprawę jego zachowania. W różnych tradycjach chrześcijańskich mocniej podkreśla się tu związek z chrztem albo wewnętrzne działanie Ducha; sam werset łączy obmycie, odrodzenie i odnowienie, nie przedstawiając szczegółowej kolejności tych wydarzeń. Kontekst nadaje tej nauce wymiar wspólnotowy. Wcześniej Paweł przypomina o dawnym życiu naznaczonym niezgodą i zawiścią, a potem wzywa do łagodności wobec wszystkich. Miłosierdzie nie jest zatem abstrakcyjną doktryną ani nagrodą za moralną poprawność. To podstawa nowego życia, którego widocznym owocem stają się dobre czyny i łagodniejsze traktowanie innych.

Ten werset odbiera miarę, którą ludzie tak często przykładają do siebie. Autor listu nie opiera zbawienia na tym, co udało się dobrze zrobić. Pisze wprost: „nie ze względu na sprawiedliwe uczynki, jakie spełniliśmy, lecz ze swojego miłosierdzia zbawił nas przez obmycie odradzające i odnawiające w Duchu Świętym”. W Liście do Tytusa 3:3 ten sam autor przypomina, jacy byli dawniej: nierozumni, oporni, pełni nienawiści. Dumie z własnych zasług nie zostaje tu miejsca, a lęk przed ciągłym rachunkiem traci podstawę. W codzienności oznacza to coś konkretnego. Ktoś, kto w pracy i w domu wciąż liczy swoje dobre i złe uczynki, może zostawić ten bilans. Podstawą jest miłosierdzie, a nie wynik. Dobre czyny nie znikają, bo w Liście do Tytusa 3:8 autor wyraźnie mówi o ich pełnieniu. Wypływają jednak z przyjętej łaski, a nie są jej ceną. Słowa o obmyciu odradzającym i odnawiającym pokazują, że zbawienie obejmuje całe życie, nie tylko jego przeszłość. Nowy początek przychodzi z góry, z dobroci Boga, która według Listu do Tytusa 3:4 ukazała się ludziom.

W centrum Listu do Tytusa 3:5 stoi miłosierdzie, nie rachunek zasług. Paweł przypomina, że zbawienie nie zostało dane dlatego, że ludzie wcześniej okazali się sprawiedliwi. Jego źródłem jest dobroć Boga, która ukazała się w Jezusie Chrystusie. To ważne w kontekście: obok wezwania do łagodności i dobrych czynów pojawia się pamięć o dawnym życiu, pełnym zagubienia i wzajemnej wrogości. Obmycie odradzające i odnawianie w Duchu Świętym opisują Boże działanie, które nie tylko oczyszcza z przeszłości, lecz przynosi nowe życie. Obraz obmycia mówi o oczyszczeniu, a odnowienie wskazuje, że przemiana trwa w człowieku. W różnych tradycjach chrześcijańskich różnie podkreśla się związek obmycia z chrztem; sam werset jasno przypisuje zbawienie miłosierdziu Boga i działaniu Ducha. Dobre czyny nie są ceną, którą można zapłacić za łaskę. Są owocem życia otrzymanego z łaski, widocznym w uprzejmości, cierpliwości i gotowości do dobra. Nadzieja życia wiecznego wyrasta z tego samego źródła: Bóg odnawia, a człowiek może już żyć inaczej.