List do Rzymian 3:30 – znaczenie i zastosowanie

Słowa z Listu do Rzymian 3:30 mówią o jednym Bogu, który nie dzieli ludzi na bliższych i dalszych. Paweł pisze je po pytaniu, czy Bóg jest Bogiem jedynie Żydów, i odpowiada na nie jednoznacznie. Zdanie opisuje to samo działanie wobec obrzezanych i nieobrzezanych: Bóg usprawiedliwia jednych i drugich dzięki wierze. Polski przekład zmienia przyimek, raz „dzięki wierze”, raz „przez wiarę”, ale nie zmienia podmiotu. To wciąż ten sam Bóg. Dla kogoś, kto długo czuł się na zewnątrz, ten fragment może być szczególnie kojący. Pochodzenie ani zewnętrzny znak przynależności nie są tu miarą tego, czy Bóg przyjmuje człowieka. We wcześniejszych wersetach Paweł odbiera chlubę opartą na uczynkach, a razem z nią odbiera przekonanie, że jedni stoją bliżej Boga niż inni. Ludzkie granice nie mają w tym tekście ostatniego słowa. Najbardziej uderza w tym zdaniu jego szerokość. Jeden Bóg nie stawia obok siebie dwóch wspólnot, lecz zbiera je pod jednym imieniem, a wiara staje się miejscem, w którym różne drogi spotykają się przed Nim.

W Liście do Rzymian 3:30 Paweł wiąże dwa pytania: kto jest Bogiem i na jakiej podstawie człowiek zostaje przez Niego uznany za sprawiedliwego. Skoro Bóg jest jeden, nie ma odrębnej drogi usprawiedliwienia dla Żydów i dla pogan. Obrzezanie odróżniało lud przymierza, ale nie dawało mu powodu do chlubienia się przed Bogiem; poganie zaś nie muszą najpierw stać się Żydami, by znaleźć się w zasięgu Jego łaski. Werset nie mówi, że różnice między tymi grupami nigdy nie miały znaczenia. Wcześniej Paweł uznaje, że Żydom powierzono słowa Boże. Rozstrzyga jednak inną kwestię: ani obrzezanie, ani brak obrzezania nie zastępują wiary jako drogi usprawiedliwienia. W sąsiednich zdaniach ta myśl wyklucza chlubienie się uczynkami, a zarazem nie oznacza odrzucenia Prawa. To ważna równowaga: wspólny dostęp do usprawiedliwienia nie zaciera historii Izraela, lecz odbiera pochodzeniu funkcję przepustki do Bożej przychylności. Bóg pozostaje jeden, a Jego sposób usprawiedliwiania obejmuje zarówno obrzezanych, jak i nieobrzezanych. Wiara nie tworzy więc dwóch wspólnot rywalizujących o pierwszeństwo; wskazuje na Boga, który jest Bogiem obu.

Paweł stawia obok siebie dwie grupy, które w jego czasach dzieliła wyraźna granica. Jedni należeli do ludu Prawa i nosili znak obrzezania. Drudzy stali z zewnątrz. W Liście do Rzymian 3:30 czytamy: „Przecież jest tylko jeden Bóg, który usprawiedliwia obrzezanego dzięki wierze, a nieobrzezanego – przez wiarę”. Obie grupy mają tego samego Boga i tę samą drogę usprawiedliwienia. Warto zauważyć, czego ten werset nie odrzuca. Paweł nie twierdzi, że Prawo nic nie znaczy. W wersecie 3:31 wyraźnie zaprzecza, jakoby wiara obalała Prawo. Nie zgadza się jednak na to, by jakakolwiek grupa miała podstawę do chlubienia się swoim statusem, o czym mówi wers 3:27. Praktycznie oznacza to, że rodzinna tradycja, przynależność do wspólnoty ani dobra opinia nie zastąpią osobistego zaufania Bogu. Ktoś, kto od dziecka wypełnia religijne zwyczaje, może odkryć, że jego pewność opiera się bardziej na przyzwyczajeniu niż na wierze. Ten sam werset działa też w drugą stronę. Osoba spoza tradycji nie jest w gorszej pozycji, bo dostęp do usprawiedliwienia nie zależy od pochodzenia. Ta prawda uspokaja, bo otwiera drogę wszystkim. Jednocześnie uczy pokory, ponieważ nikt nie zasłuży na Bożą łaskę swoim pochodzeniem.

„Przecież jest tylko jeden Bóg, który usprawiedliwia obrzezanego dzięki wierze, a nieobrzezanego – przez wiarę”. Paweł odpowiada tu na pytanie, czy Bóg należy tylko do jednego ludu. Skoro jest jeden, Jego sprawiedliwość obejmuje zarówno Żydów, jak i pogan. Wiara nie staje się odrębną drogą dla każdej grupy; w obu przypadkach to Bóg usprawiedliwia. Obrzezanie pozostaje częścią historii i przymierza Izraela, a wcześniej Paweł mówi o powierzonych Żydom słowach Bożych. Werset nie pomniejsza tej historii. Pokazuje natomiast, że przynależność do niej nie daje powodu do chluby przed Bogiem ani nie zamyka poganom dostępu do Jego łaski. Usprawiedliwienie nie jest nagrodą za znak, który odróżnia jednych od drugich. Można widzieć tu jedno źródło światła padające na ludzi po obu stronach granicy. Nie zaciera ono ich odrębnych historii, lecz odsłania wspólną zależność od Boga. W sąsiednich wersetach Paweł podkreśla, że chlubienie się zostaje wykluczone, a przez wiarę Prawo nie zostaje obalone. Łaska nie jest więc własnością jednej wspólnoty ani zapłatą za religijną zasługę. Jedyny Bóg pozostaje sprawiedliwy i usprawiedliwia wierzących.