List do Rzymian 11:32 – znaczenie i zastosowanie

W Liście do Rzymian 11:32 Paweł zbiera w jednym zdaniu długi wywód z tego rozdziału. Słowa „Bóg poddał wszystkich nieposłuszeństwu” brzmią surowo, bo mówią, że nikt nie stoi poza tym stanem. Zaraz potem pada jednak cel: „aby wszystkim okazać swoje miłosierdzie”. Warto przyjrzeć się temu zestawieniu uważnie, bo dotyka ono czegoś bardzo ludzkiego, czyli doświadczenia bycia zamkniętym we własnej słabości razem z innymi. Paweł nie wskazuje jednego narodu ani jednej grupy. Mówi o Izraelu i poganach, czyli o dwóch stronach historii zbawienia, które w jego wywodzie splatają się ze sobą. Nie opisuje też, jak ten proces przebiega w każdym sercu, i nie obiecuje, że wszyscy odczują ulgę w tym samym czasie. Werset mówi o zamiarze Bożym wobec wszystkich oraz o miłosierdziu, które do wszystkich sięga. Najcichsza myśl, jaka z niego wypływa, dotyczy tego, że w tym obrazie nie ma nikogo poza zasięgiem Bożej troski. Tam, gdzie człowiek widzi jedynie zamknięte drzwi swojego nieposłuszeństwa, Bóg zamierza okazać miłosierdzie. Nie kończy się to na tym, co ludzkie, lecz otwiera się na Jego dobroć.

Zdanie z Listu do Rzymian 11:32 łatwo odczytać tak, jakby Bóg sam powodował nieposłuszeństwo. Kontekst wskazuje jednak na inną myśl: Paweł opisuje wspólne położenie ludzi wobec Boga i Jego miłosierdzia, nie przedstawia Boga jako sprawcy grzechu. W wersetach 30–31 zestawia nieposłuszeństwo pogan i Izraela oraz mówi, że jedni i drudzy mogą dostąpić miłosierdzia. Słowa „poddał wszystkich nieposłuszeństwu” obejmują obie grupy, ale nie zacierają ich historii. Izrael pozostaje ludem związanym z obietnicami Boga, a Paweł podkreśla, że Boże dary i powołanie są nieodwołalne. Miłosierdzie nie oznacza więc, że różnice między ludźmi przestają mieć znaczenie. Oznacza, że żadna grupa nie może uznać go za własną zasługę ani powód do wyższości nad innymi. To zdanie nie obiecuje też, że każdy człowiek zostanie zbawiony bez względu na odpowiedź wobec Boga. Wskazuje raczej na szeroki zasięg Bożego miłosierdzia i na granice ludzkiego rozumienia Jego dróg. Dlatego Paweł kończy ten wywód uwielbieniem: ostateczny sens historii zbawienia nie mieści się w ludzkim rachunku zasług.

Ten werset zamyka długi wywód Pawła o Izraelu i poganach. Jego sedno jest proste: nieposłuszeństwo nie ma ostatniego słowa. Apostoł pisze, że Bóg „poddał wszystkich nieposłuszeństwu, aby wszystkim okazać swoje miłosierdzie”. Cel jest tu jasno nazwany, a sposób działania Boga pozostaje w cieniu. Wcześniejsze wersety, w Liście do Rzymian 11:30 i 11:31, pokazują, jak to się splata. Miłosierdzie spotyka tych, którzy byli nieposłuszni, a potem dociera także do innych. Tekst mówi jednak o celu i o zamyśle Bożym, nie o dokładnym harmonogramie wydarzeń. Dlatego nie warto budować z niego kalendarza historii zbawienia. Dla zwykłego życia ma to duże znaczenie. Ktoś, kto upadł i wstydzi się swojej historii, może zobaczyć, że jego słabość nie wykracza poza zamysł Boży. Ktoś, kto sam został obdarowany przebaczeniem, z czasem zaczyna patrzeć na cudze potknięcia z większą cierpliwością. Paweł nie rozwija tego wprost, ale jego argumentacja prowadzi do takiego wniosku. W tym wersecie miłosierdzie jest celem, do którego prowadzi cała historia nieposłuszeństwa.

„Bo Bóg poddał wszystkich nieposłuszeństwu, aby wszystkim okazać swoje miłosierdzie”. W tym zdaniu Paweł obejmuje zarówno pogan, jak i Izraelitów: żadna grupa nie może uznać miłosierdzia za własną zasługę ani drugiej za niegodną. Wcześniej przypomina, że poganie dostąpili miłosierdzia, a nieposłuszeństwo Izraela nie przekreśla Bożej miłości do niego. Dary łaski i Boże wezwanie pozostają nieodwołalne. Nie chodzi o to, że Bóg stwarza zło w człowieku, lecz o to, że nieposłuszeństwo żadnej ze stron nie wytrąca Mu możliwości okazania miłosierdzia. Jego działanie nie mieści się w prostym rachunku zasług i kar. Paweł nie rozstrzyga tu wszystkich pytań o los każdego człowieka. Ukazuje Boże miłosierdzie jako odpowiedź na wspólną potrzebę, a nie nagrodę dla grupy, która uważa się za lepszą. W tej myśli jest miejsce i na pokorę, i na nadzieję. Pokorę, bo nikt nie stoi przed Bogiem dzięki własnej doskonałości; nadzieję, bo nieposłuszeństwo nie wypowiada ostatniego słowa. Ostatnie słowo należy do miłosierdzia, którego głębi Paweł nie próbuje zamknąć w ludzkiej miarze.