Księga Psalmów 80:9 – znaczenie i zastosowanie

Psalmista wstawia się za Izraelem Bożym, przedstawia jego sprawę przed tronem łaski i prosi Boga o miłosierdzie i łaskę. Ukazuje wspólnotę jako winorośl (Księga Psalmów 80:8, Księga Psalmów 80:14) i winnicę (Księga Psalmów 80:15). Chrystus jest korzeniem tej winorośli (List do Rzymian 11:18), a wierzący — jej gałęziami (Ewangelia Jana 15:5). Winorośl jest słaba i potrzebuje podpory. Z początku może wydawać się skromna lub niepozorna, a jednak rozrasta się, wydaje owoc, a jej owoce są doskonałe. Taką szlachetną i cenną winoroślą jest wspólnota Boża. Powinniśmy dziękować Bogu, że zasadził ją na pustkowiu tego świata i zachował aż do dziś.

Zwróćmy najpierw uwagę na to, jak na początku zasadzono wspólnotę Starego Testamentu jako winorośl. Bóg wyprowadził ją z Egiptu swoją potężną ręką, a w Kanaanie wypędził narody, by zrobić dla niej miejsce — siedem narodów ustąpiło jednemu. Niektórzy odczytują Księgę Psalmów 80:9 w ten sposób, że Bóg przygotował jej drogę, usuwając wszystko, co stało jej na przeszkodzie. Narody zostały zmiecione jak brud miotłą zniszczenia. Gdy Bóg zrobił miejsce i zasadził winorośl, sprawił, że zapuściła głębokie korzenie: mocno ugruntował jej ustrój religijny i państwowy. Była tak dobrze zakorzeniona, że sąsiedzi często próbowali ją wyrwać, ale nie zdołali.

Po drugie, zobaczmy, jak winorośl się rozrastała i rozkwitała. Kanaan został gęsto zaludniony. Początkowo Izraelitów było zbyt mało, by wypełnić tę ziemię (Księga Wyjścia 23:29), ale za czasów Salomona Judy i Izraela było tyle, co piasku nad morzem. Zamieszkali całą ziemię, a mimo to nie była ona przeludniona, lecz nadal urodzajna (Księga Psalmów 80:10). Wzgórza Kanaanu okrywał jej cień, a jej gałęzie rozpościerały się daleko. Nie były słabe jak pędy winorośli, lecz mocne niczym konary dorodnych cedrów. Izrael miał nie tylko liczny lud, ale i potężnych wojowników.

Izraelici rozszerzyli też swoje panowanie na pobliskie ziemie (Księga Psalmów 80:11). Ich gałęzie sięgały do morza — Wielkiego Morza na zachodzie — a latorośle do rzeki: być może do rzeki egipskiej na południu, do rzeki Damaszku na północy, a najpewniej do Eufratu na wschodzie (Księga Rodzaju 15:18). Wielkość Nabuchodonozora również przedstawiono jako rozłożyste drzewo (Księga Daniela 4:20–21). Uderza jednak to, że winorośl słynie tu z cienia, konarów i gałęzi, ale nie wspomina się o jej owocach. Izrael był bowiem winoroślą bez owocu (Księga Ozeasza 10:1). Bóg szukał winogron, lecz znalazł dzikie winogrona (Księga Izajasza 5:2). Jeśli winorośl nie wydaje owoców, żadne drzewo nie jest bardziej bezużyteczne i bezwartościowe (Księga Ezechiela 15:2, Księga Ezechiela 15:6).

Po trzecie, psalmista opłakuje jej spustoszenie i zniszczenie. „Panie, tak wiele uczyniłeś dla tej winorośli, dlaczego więc wszystko miałoby znowu obrócić się w ruinę?”. Gdyby była rośliną, której Bóg nie zasadził, jej wyrwanie nie dziwiłoby. Czy jednak Bóg porzuci to, co sam powołał do istnienia? (Księga Psalmów 80:12). Dlaczego więc zburzyłeś jej ogrodzenie? Zmiana w Bożym postępowaniu wobec Izraela miała swoje uzasadnienie. Ta szlachetna winorośl stała się zwyrodniałą latoroślą obcego szczepu (Księga Jeremiasza 2:21), przynosząc wstyd swemu wielkiemu właścicielowi. Nic więc dziwnego, że Bóg usunął jej ogrodzenie (Księga Izajasza 5:5). Mimo to psalmista przywołuje wcześniejszą przychylność Boga jako podstawę modlitwy i zachętę, by ufać, że Bóg nie odrzuci ich całkowicie.

Zauważmy nienawiść narodów pogańskich do Izraela. Gdy tylko Bóg zburzył jego ogrodzenie i pozostawił go bez ochrony, wrogie wojska rzuciły się do ataku, czekając na sposobność, by go zniszczyć. Przechodnie obrywali gałęzie, a dzik z lasu i zwierzę polne czyhały, by go rozszarpać (Księga Psalmów 80:13). Warto jednak zauważyć, jak ograniczone były możliwości tych okrutnych wrogów. Dopóki Bóg nie zburzył ogrodzenia, nie mogli zerwać z winorośli nawet jednego liścia. Diabeł nie mógł skrzywdzić Hioba, dopóki Bóg otaczał go opieką (Księga Hioba 1:10). Dlatego każdemu narodowi opłaca się trwać w Bożej przychylności — wtedy nie musi obawiać się dzikiego zwierzęcia polnego (Księga Hioba 5:23). Jeśli pobudzimy Boga do tego, by się od nas odwrócił, stracimy ochronę i zginiemy.

Żałosny stan Izraela opisuje Księga Psalmów 80:16: winorośl płonie, zostaje ścięta, a lud jest traktowany jak ciernie i osty, bliski przekleństwa i skazany na spalenie. Nie przypomina już winorośli, którą się chroni i pielęgnuje. Izraelici giną nie tylko dlatego, że atakują ich dzikie zwierzęta i dzik, lecz z powodu gniewnego oblicza Boga. Tego właśnie się obawiali i temu przypisywali wszystkie swoje nieszczęścia. Nasz los zależy od tego, czy Bóg patrzy na nas z życzliwością, czy z gniewem.

Na tej podstawie psalmista kieruje do Boga swoje prośby. Najpierw prosi Go, by pomógł winorośli (Księga Psalmów 80:14–15). Chce, by Bóg zwrócił uwagę na jej stan i uczynił to, co uzna za słuszne: „Powróć, prosimy Cię, Panie Zastępów, bo zdaje się, że od nas odszedłeś. Spójrz z nieba, skąd się oddaliłeś — z miejsca, z którego widzisz wszelką krzywdę, jaka nas spotyka, i z którego możesz zesłać prawdziwą pomoc; z miejsca, gdzie stoi Twój tron sądu, do którego się odwołujemy, i gdzie przygotowałeś lepszą ojczyznę dla prawdziwych Izraelitów. Stamtąd spójrz na tę winorośl z łaską i nawiedź ją. Okaż współczucie, widząc nasz opłakany stan, a sposób, w jaki nam pomożesz, pozostawiamy Tobie”.

Psalmista prosi Boga, by wejrzał na winnicę, a właściwie na korzeń zasadzony Jego prawicą, który Bóg powinien więc otaczać opieką, oraz na latorośl, którą umocnił dla siebie, by głosiła Jego chwałę (Księga Izajasza 43:21). Chodzi o to, że Bóg stworzył tę wspólnotę dla siebie, dlatego można ufać, że sam będzie się o nią troszczył. Dzieło Boga jest doskonałe. Użyte tu hebrajskie słowo bywa odczytywane jako „latorośl”, a czasem jako „syn” — syn, którego Bóg umocnił dla siebie zgodnie ze swoim zamysłem. Ta latorośl miała wyjść z rodu Izraela; to sługa i latorośl zapowiedziana w Księdze Zachariasza 3:8. Dlatego do czasu Jego przyjścia cały Izrael, a szczególnie dom Dawida, miał być zachowany i utrzymany przy życiu. On jest prawdziwym krzewem winnym (Ewangelia Jana 15:1; Księga Izajasza 11:1). „Nie niszcz go, bo jest w nim błogosławieństwo” (Księga Izajasza 65:8).

Po drugie, psalmista prosi Boga o pomoc dla opiekuna winnicy — człowieka po prawicy Boga, króla z rodu Dawida, który miał przewodzić ludowi w jego drodze (Księga Psalmów 80:17–18). „Niech Twoja ręka będzie nad nim” — prosi, to znaczy: niech Bóg go strzeże, uzna za swojego, umacnia i zapewnia mu powodzenie. Podobne słowa czytamy w Księdze Ezdrasza 7:28: „Zostałem umocniony, bo była nade mną ręka Pana, mojego Boga”.

Króla nazywa się człowiekiem po prawicy Boga, ponieważ reprezentował cały naród, który był Bogu drogi — niczym Beniamin, „syn mojej prawicy”. Stał na czele spraw narodu i był narzędziem w ręku Boga, przez które Bóg czynił wiele dobra. Król bronił Izraelitów przed ich własną głupotą i przed wrogami, a także prowadził ich właściwą drogą. Był też podległym pasterzem pod zwierzchnictwem wielkiego Pasterza Izraela.

Władcy, którzy mają rzeczywistą władzę, powinni pamiętać, że są synami Adama, czyli zwykłymi ludźmi. Jeśli mają siłę, zawdzięczają ją Bogu, który ich umocnił dla siebie. Są Jego sługami i mają służyć sprawom Jego królestwa wśród ludzi. Jeśli czynią to szczerze, Bóg będzie nad nimi czuwał. Powinniśmy modlić się z wiarą, by tak się działo, a potem dodać tę obietnicę: jeśli Bóg pozostanie z naszymi władcami, my pozostaniemy z Nim. Nigdy nie odwrócimy się od sprawy, którą Bóg wspiera i której sprzyja. Jeśli Bóg prowadzi, pójdziemy za Nim.

Powinniśmy także prosić: „Przywróć nam życie, dodaj nam sił, ożyw nasze sprawy, które zamierają, i podnieś na duchu tych, którzy tracą odwagę. Wtedy będziemy wzywać Twojego imienia”. Będziemy to robić w każdej sytuacji, bo przekonaliśmy się, że nie jest to daremny trud. Nie potrafimy właściwie wzywać Boga, jeśli On nie da nam życia. To On tchnie życie w nasze dusze i ożywia nasze modlitwy.

Wielu komentatorów, zarówno żydowskich, jak i chrześcijańskich, rozumie jednak ten fragment jako zapowiedź Mesjasza, Syna Dawida, który jest obrońcą i Zbawicielem wspólnoty oraz opiekunem winnicy. Po pierwsze, jest On człowiekiem po prawicy Boga — tym, któremu Bóg przysiągł swoją prawicą, jak ujął to przekład chaldejski. Bóg wywyższył Go po swojej prawicy. On sam jest prawicą Boga, ramieniem Pana, bo została Mu dana wszelka władza.

Po drugie, jest tym synem człowieczym, którego Bóg umocnił dla siebie, dla chwały swojego imienia i rozwoju swojego królestwa pośród ludzi. Po trzecie, ręka Boga spoczywa na nim w całym jego dziele, by go podtrzymywać i prowadzić, chronić i dodawać mu odwagi, tak aby zamysł Pana spełnił się przez niego. Po czwarte, wytrwałość wiary wierzących pochodzi w całości z łaski i mocy zgromadzonych dla nas w Jezusie Chrystusie (Księga Psalmów 68:28). W Nim znajdujemy siłę i dzięki Niemu możemy wytrwać do końca. Niech Twoja ręka spocznie na nim, a nasza pomoc niech spocznie na tym, który jest potężny. Niech otrzyma moc, by zbawić całkowicie, a wtedy będziemy bezpieczni. Wówczas nie odwrócimy się od Ciebie.

Na koniec psalm powraca do tej samej prośby, która pojawiła się już dwukrotnie: „Odnów nas” (Księga Psalmów 80:19). Za każdym razem wezwanie skierowane do Boga staje się pełniejsze: „Boże” (Księga Psalmów 80:3), „Boże Zastępów” (Księga Psalmów 80:7) i „Panie, Boże Zastępów” (Księga Psalmów 80:19). Kiedy przychodzimy do Boga, prosząc o Jego łaskę, przychylność wobec nas i Jego działanie w nas, powinniśmy modlić się żarliwie, nie ustawać w modlitwie i modlić się z jeszcze większą żarliwością.