Księga Psalmów 54:5 – znaczenie i zastosowanie

W Księdze Psalmów 54:5 zawiera się napięcie, które łatwo przeoczyć. Dawid opisuje wrogów dwoma słowami: pyszni i gwałtownicy. Jedni powstają przeciwko niemu, drudzy czyhają na jego życie. To obraz kogoś, kto jest ścigany, a jednak w tym samym zdaniu psalmista nie zatrzymuje się na lęku. Mówi, czego tym ludziom brakuje: nie mają Boga przed swoimi oczami. Ta uwaga nie jest jedynie oceną wrogów. Tekst nie wyjaśnia, skąd bierze się taka postawa, lecz pokazuje, że brak Boga przed oczami zostaje tu powiązany z tym, jak ludzie postępują. Dawid nie ukrywa, że jest w niebezpieczeństwie. Nazywa je wprost i stawia obok niego Boga, którego ma przed sobą. Zagrożenie zostaje tu nazwane po imieniu, bez pośpiechu, by je zmniejszyć. Najbardziej poruszające w tym wersecie jest to, że lęk i wiara nie wykluczają się w jednym zdaniu. Psalm nie udaje, że niebezpieczeństwo jest mniejsze, niż jest. Pokazuje natomiast, że nawet wśród pychy i przemocy można wciąż mieć przed oczami Boga. W tym wersecie mieści się przestrzeń, w której strach może być prawdziwy, a Bóg wciąż pozostaje w centrum uwagi.

W tym wersecie Dawid nazywa zagrożenie wprost: pyszni występują przeciwko niemu, a gwałtownicy czyhają na jego życie. Nagłówek psalmu wiąże pieśń z doniesieniem Zifejczyków Saulowi o miejscu ukrycia Dawida. Nie jest to więc abstrakcyjna uwaga o złu, lecz modlitwa człowieka, którego położenie stało się niebezpieczne. Kluczowe rozróżnienie dotyczy słów „nie mają Boga przed swoimi oczami”. Nie muszą one oznaczać, że przeciwnicy w ogóle nie wierzą w Boga. W biblijnym obrazie „mieć Boga przed oczami” znaczy liczyć się z Nim jako sędzią i autorytetem. Ich pycha i przemoc ukazują, że działają tak, jakby nie odpowiadali przed nikim większym niż oni sami. To ocena ich postępowania, nie szczegółowy opis ich przekonań. Dawid nie zaciera różnicy między krzywdą a zwykłym sporem. Nazywa realne zagrożenie i prosi Boga o obronę; zaraz potem wyznaje, że Bóg mu pomaga i podtrzymuje jego życie. Psalm nie obiecuje, że każdy wierzący uniknie przemocy. Pokazuje natomiast, że wobec niesprawiedliwej siły można szukać sądu i ocalenia u Boga, zamiast uznawać przemoc za ostateczne prawo.

Pieśń w Księdze Psalmów 54 powstała w chwili realnego zagrożenia. Według nagłówka Zifejczycy donieśli Saulowi, że Dawid ukrywa się u nich. Werset 5 opisuje tych, którzy go ścigają: „Bo powstają przeciwko mnie pyszni, a gwałtownicy czyhają na moje życie; nie mają Boga przed swoimi oczami”. Warto zauważyć, jak psalmista ich określa. Nie przedstawia ich przede wszystkim jako silnych, lecz jako ludzi, którzy przestali mieć Boga przed oczami. Pycha i przemoc są tu skutkiem tej utraty, a nie jej przyczyną. Ma to praktyczne znaczenie. Kiedy ktoś stoi naprzeciw zadufania albo agresji, łatwo zacząć mierzyć wszystko siłą drugiej strony. Psalmista tego nie robi. Jego punktem odniesienia jest to, czy ludzie, którzy go ścigają, żyją w obecności Boga. Werset nie obiecuje, że wrogowie zostaną pokonani w czasie, który sami wybierzemy. Mówi natomiast, że ich działanie wyrasta z życia bez Bożego spojrzenia, a psalmista z tego powodu nie traci orientacji. Ten opis nie jest ani naiwny, ani beznadziejny. Pokazuje, że nawet w zagrożeniu można zobaczyć, skąd bierze się zło.

„Nie mają Boga przed swoimi oczami” — w tym zdaniu psalmista nazywa źródło grozy, której doświadcza. Zifejczycy wydali miejsce jego ukrycia Saulowi, a Dawid znalazł się w niebezpieczeństwie. Nie mówi więc o abstrakcyjnych przeciwnikach, lecz o ludziach, których działania zagrażają jego życiu. Obraz oczu zwróconych ku Bogu mówi o pamięci, która wpływa na wybory. Nie chodzi jedynie o to, czy ktoś uznaje istnienie Boga, ale czy Jego obecność ma znaczenie, gdy można skrzywdzić drugiego człowieka. Psalm nie pozwala jednak zamienić tego zdania w łatwą etykietę dla każdego, kto się sprzeciwia. Opisuje konkretną krzywdę i bezradność człowieka, który prosi Boga o ratunek. W tych słowach jest także miejsce na prawdę o zagrożeniu: wiara nie każe udawać, że przemoc nie istnieje. Dawid nazywa ją przed Bogiem, zamiast przedstawiać siebie jako niezranionego. A już w następnym wersecie wyznaje, że Bóg mu pomaga i podtrzymuje jego życie. Psalm prowadzi zatem od nazwania niebezpieczeństwa ku zaufaniu, nie obiecując, że każdy ucisk natychmiast ustąpi. Modlitwa zachowuje powagę krzywdy, a zarazem nie oddaje jej ostatniego słowa.