Ewangelia Mateusza 17:24 – znaczenie i zastosowanie

Mamy tu relację o tym, jak Chrystus zapłacił podatek świątynny.

Najpierw zwróćmy uwagę, jak zapytano o podatek (Ewangelia Mateusza 17:24). Chrystus przebywał wtedy w Kafarnaum, mieście, w którym zwykle się zatrzymywał. Nie trzymał się od niego z dala, by uniknąć wezwania do zapłaty, lecz przybył tam, gotów uiścić podatek. Nie był to podatek cywilny płacony rzymskiemu rządowi. Chodziło o podatek świątynny w wysokości połowy sykla, wart około piętnastu pensów, którego wymagano od każdej osoby na potrzeby służby w świątyni i jej utrzymania. Nazywano go okupem za życie (Księga Wyjścia 30:12). W tamtym czasie nie domagano się go już tak stanowczo jak dawniej, zwłaszcza w Galilei.

Żądanie przedstawiono z wielkim szacunkiem. Poborcy podatkowi tak bali się Chrystusa ze względu na potężne dzieła, których dokonywał, że nie śmieli zwrócić się bezpośrednio do Niego. Zamiast tego zapytali Piotra, który mieszkał w Kafarnaum i prawdopodobnie tam gościł Chrystusa. Zapytali: „Czy Wasz Nauczyciel nie płaci podatku?”. Niektórzy uważają, że szukali sposobu, by Go oskarżyć, gdyby odmówił, i przedstawić Go jako przeciwnika kultu świątynnego oraz porządku ustanowionego przez prawo (Księga Ezdrasza 4:13). Bardziej prawdopodobne wydaje się jednak, że pytali z szacunkiem, jakby chcieli powiedzieć, że nie będą nalegać, jeśli ma On jakiś powód, by być zwolnionym z opłaty.

Piotr od razu odpowiedział w imieniu swojego Nauczyciela: „Ależ tak. Mój Nauczyciel płaci podatek”. Taka była praktyka Chrystusa, a Piotrowi nie przyszło do głowy, by zgłaszać zastrzeżenia. Chrystus podlegał Prawu (List do Galatów 4:4), a więc także temu nakazowi, jako Ten, który w pokornym życiu przyjął postać sługi (Ewangelia Łukasza 2:22; List do Filipian 2:7–8). Został też uczyniony za nas grzechem i posłany w podobieństwie grzesznego ciała (List do Rzymian 8:3). Podatek świątynny nazywano zadośćuczynieniem za życie (Księga Wyjścia 30:15). Chrystus go zapłacił, choć nie miał grzechu, za który musiałby zadośćuczynić, aby pod każdym względem upodobnić się do grzeszników.

Uczynił to również, by wypełnić wszelką sprawiedliwość, jak powiedział podczas swojego chrztu (Ewangelia Mateusza 3:15). Dał tym przykład, że każdemu należy się to, co mu przysługuje, w tym podatek tam, gdzie należy go płacić (List do Rzymian 13:7). Królestwo Chrystusa nie jest z tego świata, dlatego jego słudzy i przyjaciele nie mają z tego tytułu szczególnego prawa do nakładania podatków na innych. Sami podlegają władzom, które nad nimi sprawują rządy. Chrystus pokazał też, że powinniśmy wspierać kult publiczny tam, gdzie mieszkamy. Skoro otrzymujemy duchowe błogosławieństwa, słusznie jest odwzajemniać się wsparciem materialnym. Świątynia była wówczas poważnie skażona, a kult świątynny służył arcykapłanom za zasłonę dla ich sprzeciwu wobec Chrystusa i Jego nauczania. Mimo to Chrystus zapłacił ten podatek. Należy płacić zgodnie z prawem wymagane składki kościelne, nawet jeśli kościół uległ zepsuciu. Nie wolno wykorzystywać wolności jako zasłony dla egoizmu czy złego postępowania (Pierwszy List Piotra 2:16). Jeśli Chrystus płacił podatek, kto może twierdzić, że jest z niego zwolniony?

Następnie zwróćmy uwagę, jak Chrystus odpowiedział na pytanie (Ewangelia Mateusza 17:25). Nie wdawał się w spór z samymi poborcami, aby ich nie podburzać. Zwrócił się za to do Piotra, by ten zrozumiał, dlaczego Chrystus płaci podatek, i nie miał co do tego wątpliwości. Piotr wprowadził poborców do domu, ale Chrystus odezwał się pierwszy, ukazując, że wie wszystko, bo nic nie może się przed Nim ukryć. Uczniowie Chrystusa nigdy nie spotykają się z atakiem, którego On by nie dostrzegł.

Chrystus odwołał się do postępowania ziemskich królów. Zazwyczaj pobierają podatek od obcych, osób spoza własnej rodziny albo poddanych i cudzoziemców prowadzących z nimi interesy. Nie opodatkowują własnych dzieci, bo rodziców i dzieci łączy tak ścisła wspólnota dóbr, że pobieranie podatku od dzieci przez rodziców nie miałoby sensu. Byłoby tak, jakby jedna ręka opodatkowywała drugą. Chrystus odniósł tę zasadę do siebie: „W takim razie dzieci są wolne”. Jest Synem Boga i dziedzicem wszystkiego. Świątynia należy do Niego (Księga Malachiasza 3:1), jest domem Jego Ojca (Ewangelia Jana 2:16), a On służy w niej jako Syn we własnym domu (List do Hebrajczyków 3:6). Nie miał więc obowiązku płacić podatku przeznaczonego na utrzymanie świątyni.

Chrystus wyjaśnił to jasno, aby zapłaty podatku nie uznano za zaprzeczenie Jego tożsamości Syna Boga i Króla Izraela. Te szczególne przywileje przysługują samemu Chrystusowi. Dzieci Boga zostają dzięki łasce i przybraniu za synów uwolnione z niewoli grzechu i szatana, ale nie są zwolnione z posłuszeństwa władcom cywilnym w sprawach cywilnych. Nakaz Chrystusa jest jasny: każda osoba, także uświęcona, ma podlegać władzom wyższym. Powinniśmy oddać Cezarowi to, co należy do Cezara.

Na koniec zwróćmy uwagę, jak zapłacono podatek (Ewangelia Mateusza 17:27). Chrystus zrezygnował z prawa do niepłacenia, ponieważ nie chciał ich urazić. Niewielu wiedziało, jak Piotr, że jest Synem Boga. Gdyby Chrystus wówczas obstawał przy swoim prawie, umniejszyłoby to znaczenie tej wielkiej prawdy, która wciąż była ukryta przed większością ludzi. Dlatego odłożył ten argument na bok. Wiedział, że odmowa zapłaty tylko wzmocniłaby uprzedzenia wobec Niego i Jego nauczania oraz odwróciłaby od Niego ludzkie serca. Postanowił więc zapłacić.

Uczy nas to, że chrześcijańska mądrość i pokora często wzywają nas do rezygnacji z własnych praw, zamiast do upierania się przy nich i narażania innych na zgorszenie. Nie wolno nam zaniedbywać obowiązków z obawy, że kogoś urazimy. Jego nauczanie i cuda również budziły sprzeciw, a jednak Chrystus nie przestał ich głosić i czynić (Ewangelia Mateusza 15:12–13). Lepiej urazić ludzi niż Boga. Czasem jednak powinniśmy zrezygnować z osobistych korzyści, zamiast dawać powód do zgorszenia, jak uczy Paweł (Pierwszy List do Koryntian 8:13; List do Rzymian 14:13).

Następnie Chrystus w niezwykły sposób zdobył pieniądze na podatek: znalazł je w pyszczku ryby (Ewangelia Mateusza 17:27). Pokazuje to zarówno Jego ubóstwo, jak i moc. Nie miał pod ręką piętnastu pensów na zapłatę podatku, choć uzdrowił tak wielu chorych. Wydaje się, że uzdrawiał bez opłat. Dla nas stał się ubogi (Drugi List do Koryntian 8:9). Na codzienne wydatki utrzymywał się z darów innych osób (Ewangelia Łukasza 8:3), a niezwykłe potrzeby zaspokajał cudownie. Nie polecił Judaszowi, by wziął pieniądze ze wspólnej sakiewki, którą nosił, bo przeznaczono je na wspólne utrzymanie, a nie na prywatne potrzeby Chrystusa. Zarazem wydarzenie to ukazało Jego moc: potrafił wydobyć pieniądze z pyszczka ryby. Czy Jego moc sprawiła, że znalazły się tam te pieniądze, czy też wiedział, że już tam są, rezultat jest taki sam. Dowodziło to Jego boskiej natury i pokazywało, że jest Panem zastępów.

Nawet stworzenia najbardziej niedostępne człowiekowi podlegają rozkazom Chrystusa. Ryby morskie są pod Jego stopami (Księga Psalmów 8:5). Aby pokazać swoje panowanie nad niższym światem, a zarazem dostosować się do stanu uniżenia, w którym się znajdował, postanowił wziąć pieniądze na podatek z pyszczka ryby, choć mógł je otrzymać z ręki anioła.

Zwróćmy najpierw uwagę, że Piotr musiał złowić rybę. Nawet przy cudach Chrystus posługiwał się środkami, by zachęcać do wysiłku i pilności. Piotr miał coś do zrobienia, i to w ramach swojego fachu. Uczy nas to wierności w pracy, do której zostaliśmy powołani. Jeśli oczekujemy, że Chrystus będzie nam dawał, powinniśmy być też gotowi dla Niego pracować.

Zauważmy też, że ryba wypłynęła z pieniędzmi w pyszczku. Pokazuje to, że posłuszeństwo przynosi nagrodę już w trakcie jego okazywania. Praca wykonywana na polecenie Chrystusa sama przynosi zapłatę. Wielka nagroda wiąże się zarówno z przestrzeganiem przykazań Boga, jak i z tym, co następuje potem (Księga Psalmów 19:11). Piotr został rybakiem ludzi, a ludzie, których w ten sposób łowił, również coś przynosili. Tam, gdzie serce otwiera się na przyjęcie słowa Chrystusa, ręka otwiera się, by wspierać Jego sług.

Znaleziony pieniądz wystarczył dokładnie na podatek za Chrystusa i Piotra. Był to stater, warty tyle co żydowski sykl, który pokrywał podatek pogłówny dla dwóch osób, ponieważ od każdej wymagano połowy sykla (Księga Wyjścia 30:13). Chrystus równie łatwo mógł nakazać przynieść cały worek pieniędzy, ale wybrał tylko jedną monetę. Uczy nas tym, by nie pragnąć więcej, niż potrzebujemy. Jeśli mamy dość na obecne potrzeby, powinniśmy być zadowoleni i nie tracić ufności do Boga, nawet gdy żyjemy z dnia na dzień.

Chrystus uczynił rybę swoją skarboną, a my możemy ufać, że opieka Boga będzie naszym skarbcem i źródłem zaopatrzenia. Jeśli mamy dość na dziś, jutro zatroszczy się samo o siebie. Chrystus zapłacił za siebie i Piotra, ponieważ wygląda na to, że w tamtym czasie żądano podatku tylko od Niego. Być może pozostali zapłacili go wcześniej albo mieli uiścić gdzie indziej.

Rzymscy katolicy przywiązują wielką wagę do tego, że Chrystus zapłacił za Piotra, jakby dowodziło to, że Piotr był głową i przedstawicielem całego Kościoła. Zapłacenie za niego podatku było jednak raczej znakiem podległości niż władzy. Ci, których uważa się za jego następców, nie płacą podatku, lecz go pobierają. Piotr wyłowił te pieniądze, więc część z nich poszła na jego własne potrzeby. Ci, którzy wraz z Chrystusem pracują nad pozyskiwaniem ludzi, będą mieć udział w Jego chwale.

„Daj im za nas obu”. To, co Chrystus zapłacił za siebie, potraktowano jako należny dług. To, co zapłacił za Piotra, było wyrazem życzliwości wobec niego. Dobrze jest, jeśli Bóg tak zechce, mieć dość dóbr tego świata, by móc nie tylko postępować sprawiedliwie, lecz także okazywać hojność. Dzięki temu możemy być życzliwi dla przyjaciół, a zarazem wspierać ubogich. Wielki majątek ma sens o tyle, o ile daje człowiekowi więcej możliwości czynienia dobra.

Na koniec zwróćmy uwagę, że ewangelista odnotowuje polecenia, które Chrystus dał Piotrowi, i wskazuje tym samym podstawę jego działania. Nie opisuje szczegółowo jego rezultatu, ale wyraźnie zakłada, że wszystko potoczyło się zgodnie z poleceniem, i słusznie. U Chrystusa słowo i czyn są jednym.