Księga Sędziów 9:7 – znaczenie i zastosowanie

Było to jedyne ostrzeżenie wypowiedziane przeciwko niegodziwemu układowi Abimeleka z mieszkańcami Sychem. Był to znak, że sprowokowali Boga do opuszczenia ich: nie posłał żadnego proroka i nie zesłał dotkliwej kary, która obudziłaby ten zaślepiony lud i powstrzymała rozprzestrzenianie się niebezpieczeństwa. Tylko Jotam, najmłodszy syn Gedeona, który dzięki szczególnej opiece Boga ocalał z rzezi swojej rodziny (Księga Sędziów 9:5), otwarcie przemówił do mieszkańców Sychem. Jego mowa, zachowana w tym miejscu, ukazuje go jako człowieka wielkich zdolności i mądrości, o prawdziwie wytwornych manierach. Tym bardziej możemy więc opłakiwać zgubę synów Gedeona.

Jotam nie próbował zebrać wojska w innych miastach Izraela, gdzie prawdopodobnie mógłby zyskać poparcie dzięki imieniu ojca, by pomścić śmierć braci. Nie próbował też rywalizować z Abimelekiem, choć ten fałszywie twierdził, że synowie Gedeona chcieli objąć władzę (Księga Sędziów 9:2). Poprzestał na udzieleniu mieszkańcom Sychem rzetelnej nagany i uczciwym ostrzeżeniu przed grożącą im zgubą. Znalazł sposobność, by przemówić do nich ze szczytu góry Garizim, związanej z błogosławieństwami, gdzie mieszkańcy Sychem prawdopodobnie zebrali się z jakiejś okazji. Józef Flawiusz podaje, że obchodzili tam święto. Wygląda na to, że byli gotowi go wysłuchać.

Jego słowa na wstępie są bardzo poważne: „Słuchajcie mnie, obywatele Sychem, a wtedy i Bóg będzie was słuchać” (Księga Sędziów 9:7). Innymi słowy, jeśli liczycie na przychylność Boga i Jego uznanie, wysłuchajcie mnie cierpliwie i bez uprzedzeń. Ci, którzy oczekują, że Bóg wysłucha ich modlitw, muszą być gotowi słuchać rozsądnych argumentów, przyjmować rzetelną naganę i słyszeć wołanie niewinnych, których skrzywdzono. Jeśli odrzucamy prawo Boga, nasze modlitwy stają się dla Niego obrzydliwe (Księga Przysłów 28:9).

Przypowieść Jotama jest bardzo kunsztowna. Opowiada o drzewach, które szukały sobie króla. Najpierw zaproponowały władzę pożytecznym drzewom: oliwce, figowcowi i winorośli. Każde z nich odmówiło, wybierając służbę zamiast panowania i czynienie dobra zamiast zabiegania o władzę. Potem tę samą propozycję złożono krzewowi cierniowemu, a on przyjął ją z dumą i radością. Taki sposób nauczania za pomocą przypowieści jest bardzo stary i niezwykle przydatny, zwłaszcza gdy trzeba kogoś zganić.

Tą przypowieścią Jotam oddaje hołd skromnej szlachetności Gedeona i wcześniejszych sędziów, a być może także synów Gedeona, którzy odrzucili zaszczyt i władzę królewską, choć mogli je zdobyć. Pokazuje też, że ludzie mądrzy i dobrzy zwykle wolą być pożyteczni niż wpływowi. Drzewa nie musiały wybierać króla, ponieważ wszystkie zostały zasadzone przez Pana, który się o nie troszczył (Księga Psalmów 104:16). Izraelici również nie musieli rozważać ustanowienia sobie króla, bo ich królem był Pan.

Gdy drzewa myślały o wyborze króla, nie zaproponowały tej roli okazałemu cedrowi ani wysokiej sośnie, które bardziej nadają się do ozdoby i dawania cienia niż do wydawania owoców. Zwróciły się do drzew owocowych: winorośli i oliwki. Ludzie, którzy przynoszą społeczeństwu owoce i rzeczywiste dobro, słusznie są cenieni bardziej niż ci, którym zależy jedynie na wywieraniu wrażenia. Człowiek naprawdę dobry i pożyteczny zasługuje na wielki szacunek.

Wszystkie drzewa owocowe podały mniej więcej ten sam powód odmowy. Oliwka mówi w istocie: „Czy mam porzucić oliwę, dzięki której służy się Bogu i ludziom oraz oddaje im cześć?”. Oliwy i wina używano zarówno przy ołtarzu Boga, jak i przy ludzkich stołach. Figowiec mówi: „Czy mam porzucić swoją słodycz i dobre owoce, by awansować ponad drzewa?”. Na marginesie podano: „wędrować wśród drzew”. Pokazuje to, że sprawowanie władzy wiąże się z wielkim trudem i troską. Ten, kto zostaje postawiony ponad innymi, musi dla nich chodzić tam i z powrotem oraz poświęcać się sprawom, które wymagają załatwienia.

Przypowieść pokazuje również, że ci, którzy zostają wyniesieni do władzy publicznej, muszą dla dobra wspólnoty zrezygnować z prywatnych interesów i korzyści. Figowiec straciłby swoją słodycz, spokojny odpoczynek i przyjemność wydawania owoców, gdyby podjął się rządzenia. Musiałby mierzyć się z nieustannym napięciem. Przypowieść ostrzega też, że ludzie wyniesieni do zaszczytów mogą utracić zdolność przynoszenia owoców i bycia pożytecznymi. Awans często czyni człowieka dumnym i leniwym, a to niszczy właśnie tę użyteczność, dzięki której wcześniej przynosił cześć Bogu i ludziom. Dlatego ci, którzy naprawdę chcą czynić dobro, często obawiają się nadmiernego wyniesienia.

Jotam demaskuje także niedorzeczną ambicję Abimeleka, którego porównuje do cierniowego krzewu (Księga Sędziów 9:14). Wyobraża sobie, że drzewa zapraszają go słowami: „Przyjdź i króluj nad nami”. Być może nie wiedział, że Abimelek sam wcześniej zabiegał o tę władzę (Księga Sędziów 9:2), i sądził, że to mieszkańcy Sychem wyszli z tą propozycją. Mimo to zasługiwał na naganę za tę głupotę. Krzew cierniowy jest rośliną bezwartościową, niezaliczaną do drzew. Nie przynosi pożytku ani owoców, a nawet szkodzi: kaleczy i rozdziera tych, którzy się do niego zbliżą. Jest przeklęty, a kończy w ogniu. Taki był Abimelek, a jednak drzewa wybrały go na władcę, i to wszystkie drzewa. Ten wybór wydaje się bardziej jednomyślny niż pozostałe.

Nie powinniśmy się dziwić, gdy głupota zostaje wyniesiona do wysokich godności (Księga Koheleta 10:6), najgorsi ludzie zdobywają władzę (Księga Psalmów 12:8), a ludzie nie dostrzegają własnego dobra przy wyborze przywódców. Gdy cierniowy krzew zostaje wybrany, nie zatrzymuje się, by zastanowić, czy powinien przyjąć tę propozycję. Od razu zachowuje się tak, jakby urodził się do panowania, i chełpi się tym, co ludzie zyskają pod jego rządami. Zwróćmy uwagę na jego dumne i puste słowa (Księga Sędziów 9:15) oraz obietnicę złożoną wiernym zwolennikom: „Niech przyjdą i zaufają mojemu cieniu”. Cóż za marny cień, któremu mieliby zaufać! Jakże różni się od cienia wielkiej skały w spieczonej krainie, którym porównany jest dobry władca (Księga Izajasza 32:2). Mają ufać jego osłonie, choć jest bardziej prawdopodobne, że ich pokaleczy, niż osłoni, i skrzywdzi, zamiast pomóc. Tak właśnie ludzie chełpią się fałszywym darem.

Cierniowy krzew grozi z równą pewnością, z jaką składa obietnice. Jeśli drzewa nie okażą mu wierności, mówi, ogień wyjdzie z krzewu i pochłonie cedry Libanu. To mało prawdopodobne, by krzew cierniowy mógł tego dokonać, bo prędzej sam zajmie się ogniem i spłonie.

Jotam przedstawia sedno sprawy w sposób bezpośredni i jasny. Najpierw przypomina mieszkańcom Sychem, ile dobrego wyświadczył im jego ojciec (Księga Sędziów 9:17). Gedeon walczył w ich bitwach, narażając własne życie dla ich wielkiego dobra. To wstyd, że w ogóle trzeba było im o tym przypominać. Następnie Jotam mocniej oskarża ich o niewdzięczność wobec rodziny ojca. Nie postąpili z nim tak, jak należało ze względu na wszystko, co Gedeon dla nich uczynił (Księga Sędziów 9:16).

Wielkie zasługi często spotykają się z bardzo marną odpłatą, zwłaszcza ze strony późniejszych pokoleń, które zapominają o tych, którzy im pomogli, jak Egipcjanie zapomnieli o Józefie. Gedeon pozostawił wielu synów, którzy przynosili zaszczyt jego imieniu i rodzinie, a tych ludzi brutalnie zamordowano. Pozostał mu jeden syn, który zdawał się przynosić rodzinie wstyd, bo był synem jego nałożnicy. Każdy, komu zależałoby na czci Gedeona, próbowałby ukryć ten fakt. A jednak właśnie tego człowieka uczynili królem. W obu tych wyborach okazali Gedeonowi najgłębszą pogardę.

Jotam pozostawia ocenę ich czynów przyszłym wydarzeniom i oddaje sprawę w ręce Boga. Jeśli nadal będzie im się powodziło w tym niegodziwym przedsięwzięciu, przynajmniej będą mogli twierdzić, że postąpili słusznie, jak czytamy w Księdze Sędziów 9:19. W istocie mówi: „Jeśli to, co uczyniliście rodzinie Gedeona, wytrzyma próbę sprawiedliwości, honoru i sumienia, cieszcie się nowym królem”. Wiedział jednak, że postąpili haniebnie i źle, nie powinni więc oczekiwać trwałego powodzenia, jak wynika z Księgi Sędziów 9:20. Abimelek i mieszkańcy Sychem wzajemnie utwierdzili się w tej zbrodni, ale mieli stać się dla siebie nawzajem przekleństwem i zgubą. Nikt nie powinien oczekiwać, że czyniąc zło, dojdzie do dobrego końca.

Po tym ostrzeżeniu Jotam ocalił życie (Księga Sędziów 9:21). Być może nie zdołano go schwytać, a być może jego słowa przekonały słuchaczy na tyle, że nie chcieli powiększać swojej winy o kolejne morderstwo. Mimo to, ponieważ obawiał się Abimeleka, żył na wygnaniu, gdzieś daleko, poza zasięgiem jego wzroku. Nawet ludzie ze szlachetnych rodów, starannie wychowani, nie wiedzą, jakie przeciwności i niebezpieczne sytuacje mogą ich spotkać.