Księga Hioba 32:6 – znaczenie i zastosowanie

Elihu jawi się tu jako człowiek prawdziwie skromny i pokorny. Choć był młody i obdarzony zdolnościami, nie narzucał się innym, nie był zbyt pewny siebie ani wyniosły. Jego twarz jaśniała, a on sam, podobnie jak Mojżesz, tego nie dostrzegał. Dzięki temu jaśniała jeszcze mocniej.

Warto, by wszyscy zwrócili na to uwagę, a szczególnie młodzi, i uznali postawę Elihu za godną naśladowania. Bardzo nie ufał własnej ocenie i osądowi, jak wynika z jego słów: był młody, więc obawiał się przedstawić innym swoje zdanie (Księga Hioba 32:6). Uważnie śledził całą rozmowę i głęboko się nad nią zastanawiał. Nie lekceważył sprawy jako czegoś, co go nie dotyczy, ani nie unikał jej dlatego, że była trudna. Mimo że sprawa wydawała mu się jasna, bał się zabrać głos, bo był młodszy od pozostałych i myślał, że może się mylić albo postąpić niestosownie.

Uczy nas to ostrożności w ocenianiu spraw, które nie są jasne. Powinniśmy chętnie słuchać innych, a z wypowiadaniem własnych myśli się nie spieszyć, zwłaszcza gdy się z nimi nie zgadzamy, choć cenimy ich wiedzę i pobożność. Elihu okazywał też wielki szacunek starszym i wiele od nich oczekiwał, o czym świadczą jego słowa, że to dni powinny przemawiać (Księga Hioba 32:7). Wiek i doświadczenie dają człowiekowi znaczną przewagę w rozważaniu spraw. Dostarczają więcej materiału do namysłu, a zarazem rozwijają zdolność umysłu do korzystania z niego.

To dobry powód, by osoby starsze nadal się uczyły i przekazywały wiedzę innym. W przeciwnym razie dary, które przynosi wiek, stają się dla nich powodem do wstydu. Dobrze też, gdy młodsi słuchają ich pouczeń. Pokora Elihu przejawiała się w cierpliwym słuchaniu tego, co mówili starsi, jak widać w Księdze Hioba 32:11–12. Czekał na ich słowa, bo wiele się po nich spodziewał i uważał ich za ludzi poważnych. Uważnie słuchał ich uzasadnień, by zrozumieć, co mają na myśli, do czego zmierzają i jak mocne są ich argumenty.

Robił to pilnie, choć rozmówcy mówili powoli i długo szukali właściwych słów. Często musieli dopiero znaleźć myśli i odpowiednie sformułowania, przerywali i wahali się. Elihu nie pozwalał jednak, by go to rozpraszało. Jeśli ich rozumowanie było naprawdę przekonujące, jego prawdziwość nie malała z powodu nieporadnego sposobu przedstawienia. Słuchał również wtedy, gdy rozmówcy odbiegali od tematu i mówili niewiele wartościowego, bo żaden z nich nie odpowiedział Jobowi w sposób, który rozstrzygałby sprawę. Mimo to dalej słuchał, mając nadzieję, że w końcu przejdą do sedna.

Często musimy być gotowi wysłuchać tego, co nam się nie podoba, bo inaczej nie zdołamy właściwie wszystkiego ocenić. Elihu powołuje się na swoje cierpliwe słuchanie, by uzasadnić, że teraz może zabrać głos i prosić o uwagę. Słuchał, więc może mówić. Kto wysłuchał, może zabrać głos, a kto się nauczył, może uczyć innych. Elihu odwołuje się do tego także wtedy, gdy ocenia wcześniejsze wypowiedzi. Zrozumiał, do czego zmierzali rozmówcy, i dlatego wiedział, jak im odpowiedzieć.

Zanim skrytykujemy poglądy naszych braci, powinniśmy dobrze je zrozumieć. Kto odpowiada, zanim wysłucha sprawy albo po wysłuchaniu tylko jej części, postępuje nierozsądnie i haniebnie. Zachowuje się niestosownie i arogancko.

Elihu jawi się również jako człowiek rozsądny i odważny, który wiedział, kiedy mówić, a kiedy milczeć. Z szacunku nie przerywał przyjaciołom, ale był też na tyle wierny prawdzie i sprawiedliwości, że nie chciał zdradzić ich przez milczenie. Odważnie podkreśla, że człowiek jest istotą rozumną, a więc każdy ma umysł zdolny do osądu i powinien móc zabierać głos we właściwej kolejności. Mówi w gruncie rzeczy to samo, co Job, kiedy stwierdza, że ma rozum tak samo jak inni (Księga Hioba 12:3), lecz ujmuje to skromniej: „W człowieku jest duch” (Księga Hioba 32:8).

Gdyby miał na myśli szczególne objawienie, jak sądzą niektórzy, musiałby to udowodnić. Jeśli jednak mówił tylko o tym, że tak jak oni ma zdolność rozumowania, nie mogli mu tego odmówić. Jest to godność przysługująca każdemu człowiekowi i nie ma w tym nic aroganckiego. Dlatego kończy słowami: „Posłuchajcie mnie” (Księga Hioba 32:10). Po pierwsze, uczymy się stąd, że dusza jest duchem, a nie czymś zbudowanym z materii ani od niej zależnym. Może zajmować się sprawami duchowymi, których nie da się dostrzec zmysłami.

Po drugie, dusza jest duchem rozumnym. Potrafi odkrywać i przyjmować prawdę, rozważać ją i wyciągać wnioski, a następnie kierować się nią w życiu. Po trzecie, taki duch rozumny jest w każdym człowieku. Jest światłem, które oświeca każdego człowieka (Ewangelia Jana 1:9). Po czwarte, ten duch rozumny pochodzi z tchnienia Wszechmocnego, bo Bóg jest Ojcem duchów i źródłem rozumienia (Księga Rodzaju 2:7; Księga Koheleta 12:7; Księga Zachariasza 12:1).

Elihu uczy też, że ci, którzy przewyższają innych pozycją i godnością, nie zawsze przewyższają ich mądrością. Jak mówi, wielcy nie zawsze są mądrzy (Księga Hioba 32:9). Dobrze by było, gdyby tak było, bo wtedy ich wielkość nigdy nie służyłaby wyrządzaniu krzywdy, a ich mądrość przynosiłaby jeszcze więcej dobra dzięki zajmowanej pozycji. Ludzi powinno się wybierać ze względu na mądrość, a osoby obdarzone zaszczytami i władzą potrzebują jej najbardziej i mają najlepsze możliwości, by ją rozwijać. Nie wynika z tego jednak, że ludzie wpływowi zawsze są mądrzy. Bezmyślnie jest więc przyjmować wszystko, co mówią, bez namysłu.

Osoby starsze nie zawsze rozumieją, co jest słuszne i sprawiedliwe. One również mogą się mylić. Nie powinny więc oczekiwać, że każda myśl będzie im ustępować, ani odbierać korekty jako zniewagi. Powinny przyjąć ją jako pomoc, nawet jeśli pochodzi od kogoś młodszego. Dlatego Elihu mówi: „Posłuchajcie mnie” (Księga Hioba 32:10). Powinniśmy być gotowi przyjąć rozsądne słowa od osób, które pod każdym względem stoją niżej od nas, i uznać je, jeśli są prawdziwe. Człowiek o dobrym wzroku, stojąc na równinie, może dostrzec więcej niż ktoś o słabym wzroku ze szczytu góry. Lepsze jest ubogie, lecz mądre dziecko niż stary i głupi król (Księga Koheleta 4:13).

Trzeba było powiedzieć coś, co wyjaśniłoby ten spór, bo wszystko, co dotąd padło, tylko jeszcze bardziej go zagmatwało (Księga Hioba 32:13). Elihu zdaje się mówić: „Muszę zabrać głos, bo inaczej możecie uznać, że znaleźliście mądrość i całkowicie rozstrzygnęliście sprawę przeciw Jobowi. Możecie sądzić, że Joba da się skorygować i upokorzyć tylko przez argument, że to Bóg, a nie człowiek, go poniżył. Z jego ciężkich cierpień wnioskujecie, że Bóg jest przeciw niemu, a zatem musi być niegodziwy. Muszę wam pokazać, że to błędne rozumowanie i że Joba można skorygować bez jego przyjmowania”.

Elihu może też mieć na myśli: „Muszę zabrać głos, bo inaczej uznacie, że znaleźliście najlepsze rozwiązanie: przestać spierać się z Jobem i pozostawić Bogu, by go powalił”. Czas przemówić, kiedy głosi się i broni błędnych poglądów, szczególnie gdy ludzie twierdzą, że bronią w ten sposób Boga. Trzeba też zabrać głos, gdy ktoś wykorzystuje Boże sądy, by podsycać własną dumę, gniew albo niesprawiedliwą i nieżyczliwą krytykę innych. Wtedy powinniśmy stanąć w obronie czci Boga.

Elihu mówi również, że ma do powiedzenia coś nowego i że lepiej podejmie spór niż jego poprzednicy (Księga Hioba 32:14). Spodziewa się życzliwego wysłuchania z dwóch powodów. Po pierwsze, nie zamierza podważać twierdzeń Joba o jego niewinności, bo je przyjmuje. Nie występuje więc przeciw Jobowi jak wróg. Job nie wypowiedział się bezpośrednio przeciw niemu. Elihu nie ma zastrzeżeń do głównej myśli jego mowy ani nie odrzuca jego podstawowych przekonań. Chce jedynie łagodnie upomnieć Joba za słowa wypowiedziane w gniewie.

Po drugie, Elihu nie będzie po prostu powtarzał argumentów, które już padły, ani podążał tym samym tokiem rozumowania. Mówi, że nie odpowie Jobowi takimi samymi argumentami jak jego rozmówcy. Ma na myśli nie tylko te same myśli, bo powtarzając jedynie to, co już zostało powiedziane, zasłużyłby na zarzut, że jego wystąpienie jest zbędne. Chodzi mu też o odmienny sposób mówienia: nie chce okazywać Jobowi takiej samej irytacji, jaką dostrzega u pozostałych. Mądry człowiek nie wraca do sporu, który został już dokładnie omówiony, chyba że potrafi wnieść coś lepszego. Nie ma sensu powtarzać tego, co już zostało zrobione.