Księga Hioba 28:20 – znaczenie i zastosowanie

Hiob zadał to pytanie już wcześniej, a teraz powraca do niego (Księga Hioba 28:12). Jest zbyt ważne, by je porzucić. Trzeba szukać odpowiedzi, aż stanie się jasna.

Odpowiedź Hioba wskazuje, że mądrość ma dwa wymiary. Jeden jest ukryty w Bogu — to tajemnica niedostępna człowiekowi. Drugi Bóg objawił ludziom i ten należy do nas oraz do naszych dzieci. Mądrość ukryta to tajemna wola Boga i sposób, w jaki kieruje On swoim opatrznościowym działaniem, czyli mądrze rządzi wszystkim. Nie możemy z góry wiedzieć, co Bóg uczyni, ani w pełni wyjaśnić, dlaczego właśnie teraz postępuje tak, a nie inaczej.

Ta ukryta mądrość przekracza nasze możliwości. Sięga zbyt wysoko, byśmy mogli jej dosięgnąć (Księga Hioba 28:21–22). Jest niedostępna każdemu żyjącemu człowiekowi — także filozofom, władcom, a nawet świętym. Nie potrafią jej odkryć nawet ptaki szybujące po niebie. Mogą wznieść się wysoko pod otwartym niebem, ale i tak nie przenikną Bożych zamysłów. Ludzki rozum, nawet w najlepszym wydaniu, nie ogarnie głębi Bożych zamiarów.

Hiob i jego przyjaciele spierali się o to, jak Bóg rządzi światem. Hiob wskazuje, że błądzili po omacku. Niemądrze jest z zapałem spierać się o sprawy, których nie rozumiemy. Ludzki rozum nie potrafi zgłębić Bożych zamysłów. Powinniśmy pogodzić się z tym, że przyszłe wydarzenia poznamy dopiero wtedy, gdy nadejdzie ich czas (Dzieje Apostolskie 1:7), a tajemne powody Bożego działania — dopiero w wieczności. Bóg nadal pozostaje Bogiem, który się ukrywa (Księga Izajasza 45:15), a wokół Niego są chmury i ciemność.

Choć ta mądrość jest ukryta przed wszystkimi żyjącymi, kraina umarłych i zagłada mówią, że o niej słyszały. Nie potrafią jednak tego wyjaśnić, bo w grobie nie ma mądrości, zamysłu ani poznania. Mimo to za śmiercią i grobem jest inny świat, a te ciemne miejsca prowadzą właśnie do niego. Tam jasno zobaczymy to, co teraz jest przed nami zakryte. Śmierć jakby mówiła duszy spragnionej poznania: „Jeszcze trochę cierpliwości. Wkrótce zaprowadzę cię tam, gdzie poznasz nawet tę mądrość”. Gdy dopełni się Boża tajemnica, zostanie odsłonięta. Wtedy poznamy tak, jak sami jesteśmy poznani. Kiedy opadnie zasłona ciała i rozproszą się chmury, zrozumiemy Boże działanie, choć teraz go nie rozumiemy (Ewangelia Jana 13:7).

Ta mądrość jest ukryta w Bogu, jak mówi apostoł (List do Efezjan 3:9). Bóg zna wszystkie swoje dzieła, nawet jeśli my ich nie znamy (Dzieje Apostolskie 15:18). Zawsze ma dobre powody, by postępować tak, a nie inaczej, nawet jeśli nie umiemy ich wyjaśnić (Księga Hioba 28:23). Bóg rozumie drogę mądrości. Ludzie często działają, nie wiedząc, co robią. Nowe wydarzenia skłaniają ich do układania nowych planów i zmuszają do zmiany kierunku. Bóg natomiast czyni wszystko zgodnie z zamysłem, który powziął w sobie, i nigdy go nie zmienia. Ludzie mogą postępować w sposób, którego nie potrafią uzasadnić, ale każde Boże działanie jest mądre. Bóg wie, co czyni i dlaczego, zna cały ciąg wydarzeń oraz miejsce każdego z nich w tym ciągu.

Hiob podaje dwa powody, dla których Bóg musi rozumieć swoją drogę i tylko On może ją pojąć. Po pierwsze, wszystkimi wydarzeniami kieruje opatrzność Boga, który widzi wszystko i ma wszelką moc (Księga Hioba 28:24–25). Jego spojrzenie sięga krańców ziemi — zarówno w przestrzeni, jak i w czasie. Odległe epoki i miejsca są przed Nim otwarte. Nie rozumiemy własnej drogi, a tym bardziej drogi Boga, bo nasz wzrok sięga niedaleko. Wiemy niewiele o tym, co dzieje się na świecie, a jeszcze mniej o tym, co się wydarzy. Oczy Pana są jednak wszędzie. Nic nie może się przed Nim ukryć. Nie pojmujemy więc, dlaczego jedni niegodziwi ludzie wyjątkowo dobrze prosperują, a inni zostają w tym świecie surowo ukarani. Bóg zna przyczyny, które są przed nami zakryte. Wydarzenia jednego dnia i życie jednej osoby często zależą od innych wydarzeń i innych ludzi. Tylko Bóg, który widzi wszystko naraz i wyraźnie, może właściwie osądzić każdą sprawę.

Bóg ma też wszelką moc. Może wszystko i wszystko czyni z doskonałą starannością. Hiob pokazuje to na przykładzie wiatrów i wód (Księga Hioba 28:25). Co jest lżejsze od wiatru? A jednak Bóg wie, jak go odmierzyć. Wyprowadza go ze swoich skarbców (Księga Psalmów 135:7) i dokładnie wie, ile go posyła. Nie rozprasza go bez ładu. Wiatr należy do tych rzeczy, które są dla nas najbardziej tajemnicze. Słyszymy go, ale nie potrafimy powiedzieć, skąd przychodzi ani dokąd zmierza. Bóg jednak odmierza go i mądrze rozstrzyga, gdzie będzie wiał i z jaką siłą.

Bóg odmierza także wody morskie i deszcz. Wyznacza ilość każdego przypływu i każdego opadu. Między chmurami a morzami, między wodami na górze a wodami na dole, trwa nieustanny obieg. Woda unosi się jako para, a potem spada jako deszcz; powietrze staje się wodą, a woda — powietrzem. Bóg dokładnie czuwa nad wszystkim, co krąży w tym wielkim obiegu dla dobra świata. Skoro opatrzność działa z taką precyzją w tych sprawach, tym dokładniej musi rozdzielać ludziom przychylność lub gniew, nagrodę lub karę, stosownie do tego, co słuszne.

Po drugie, wszystkie wydarzenia zostały zaplanowane przez Boga od wieczności, zgodnie z Jego pewną wiedzą i niezmiennym postanowieniem, czyli odwieczną decyzją (Księga Hioba 28:26–27). Ustanawiając porządek przyrody, zaplanował też każdy element swojego rządzenia światem. Wyznaczył bieg natury. Hiob wspomina zwłaszcza o prawie dla deszczu oraz o drodze dla grzmotów i błyskawic. Bóg postanowił, jakie będą ich przyczyny, skutki, zastosowanie i następstwa. Dlatego Pismo mówi, że przygotowuje błyskawice na czas deszczu (Księga Psalmów 135:7; Księga Jeremiasza 10:13). Ustanawiając ten porządek, wyznaczył również miary swojej opatrzności i opracował pełny plan całego dzieła — od początku do końca.

Odwiecznie Bóg widział ten plan w sobie i ogłosił go samemu sobie. Przygotował go, ustalił i umocnił. Wszystko zawczasu uporządkował, aby gdy trzeba było coś uczynić, niczego nie zabrakło i nic niespodziewanego nie zepchnęło Jego dzieła z właściwej drogi ani nie opóźniło go. Wszystko zostało tak dokładnie zaplanowane, jakby Bóg starannie rozważył i zbadał każdy szczegół. Dlatego do tego, co Bóg czyni, nie można nic dodać ani niczego ująć, a Jego dzieło trwa na wieki (Księga Koheleta 3:14).

Niektórzy uważają, że Hiob mówi tu o mądrości jako osobie, i tłumaczą te słowa: „Wtedy ją zobaczył i ukazał ją” i tym podobnie. Jeśli tak jest, słowa te współbrzmią z nauczaniem Salomona o odwiecznej mądrości Ojca, odwiecznym Słowie (Księga Przysłów 8:22 i następne). Zanim powstała ziemia, Słowo było u Boga (Ewangelia Jana 1:1–2).

Drugi rodzaj mądrości to poznanie objawionej woli Boga, czyli Jego przykazań. Jest ono w naszym zasięgu, odpowiada naszym możliwościom i służy naszemu dobru (Księga Hioba 28:28): „Człowiekowi powiedział: Oto bojaźń Pana — ona jest mądrością”. Nie powinniśmy uważać, że Bóg ukrył przed człowiekiem swoje zamysły i zakazał mu spożywać owoc z drzewa poznania, bo odmawiał mu czegoś, co mogłoby przynieść prawdziwe szczęście. Bóg pozwolił człowiekowi poznać wszystko, czego potrzebował do wypełniania swoich obowiązków i do szczęśliwego życia. Ufał mu na tyle, by odsłonić przed nim tyle ze swojej suwerennej woli, ile przystoi poddanemu, ale nie tyle, by człowiek uznał, że może zasiąść w Bożej radzie.

Niektórzy sądzą, że Bóg powiedział to Adamowi, pierwszemu człowiekowi, w dniu jego stworzenia. Jasno wyjaśnił mu, że nie powinien poświęcać się dociekliwemu badaniu tajemnic stworzenia ani udawać, że potrafi wyjaśnić wszystkie zjawiska przyrody. Okazałoby się to niemożliwe i nie przyniosłoby mu pożytku. Arcybiskup Tillotson powiedział, że tylko mądrość, która stworzyła świat, może w pełni zrozumieć jego porządek. Człowiek niech uzna więc za swoją mądrość bojaźń Pana i odwracanie się od zła. Jeśli się tego nauczy, nauczy się dość. Niech ta wiedza służy temu, do czego została dana.

Kiedy Bóg zakazał człowiekowi spożywać owoc z drzewa poznania, pozwolił mu korzystać z drzewa życia, którym jest Chrystus i życie, które daje (Księga Przysłów 3:18). Nie możemy osiągnąć prawdziwej mądrości bez Bożego objawienia. Pan daje mądrość (Księga Przysłów 2:6). Nie znajduje się jej w tajemnicach przyrody ani Bożej opatrzności, lecz w zasadach, którymi mamy kierować się w życiu. Bóg nie powiedział człowiekowi: „Wstąp do nieba i sprowadź stamtąd szczęście” ani: „Zejdź w głębiny i wydobądź je stamtąd”. Przeciwnie: „Słowo jest blisko ciebie” (Księga Powtórzonego Prawa 30:14). Bóg pokazał człowiekowi nie to, co wielkie, lecz to, co dobre; nie to, co zamierza wobec niego uczynić Pan, jego Bóg, lecz to, czego od niego wymaga (Księga Micheasza 6:8). „Do was, ludzie, wołam” (Księga Przysłów 8:4). Panie, czymże jest człowiek, że tak bardzo się nim zajmujesz i przychodzisz do niego?

Słowo „Oto” oznacza: zwróć na to uwagę, przyjrzyj się temu. Kto ma uszy, niech usłyszy, co Bóg nieba mówi ludziom: bojaźń Pana jest mądrością. Mamy tu opis prawdziwej religijności, czystej i nieskalanej. Polega ona na bojaźni Pana i odwracaniu się od zła, co odpowiada opisowi Hioba podanemu przez Boga (Księga Hioba 1:1). Bojaźń Pana jest korzeniem i streszczeniem całej religijności. Istnieje bojaźń służalcza, wynikająca z surowego wyobrażenia o Bogu, która sprzeciwia się religijności (Ewangelia Mateusza 25:24). Jest też bojaźń wynikająca z lęku przed Bogiem i troski o własne bezpieczeństwo, która może być dobrym krokiem ku religijności (Dzieje Apostolskie 9:5). Jest wreszcie dziecięca bojaźń Boża, wypływająca z głębokiego szacunku i czci dla Niego. To ona jest życiem i sercem całej religijności.

Tam, gdzie bojaźń Boża kieruje sercem, przejawia się nieustanną troską o to, by odwracać się od zła (Księga Przysłów 16:6). To niezbędny element religijności. Najpierw trzeba przestać czynić zło, bo inaczej nigdy nie nauczymy się czynić dobra. Cnota polega także na unikaniu występku. Religijność jest tu również pochwalona jako mądrość i rozum. Prawdziwa religijność jest prawdziwą mądrością. Tak jak mądrość Boga przejawia się w porządku nadanym religii, tak mądrość człowieka przejawia się w jej praktykowaniu i posłuszeństwie jej zasadom. Jest rozumem, bo oznacza najlepsze poznanie prawdy. Jest mądrością, bo wskazuje najlepszy sposób kierowania własnym życiem. Nic nie wyznacza drogi pewniej ani nie pomaga skuteczniej dotrzeć do celu niż religijność.