Księga Jeremiasza 7:21 – znaczenie i zastosowanie

Bóg już wcześniej pokazał ludowi, że świątynia go nie ochroni, jeśli lud będzie ją napełniać złem. Teraz wyjaśnia, że ofiary nie zadośćuczynią za grzechy ludu ani nie zostaną przyjęte, jeśli ludzie nadal będą żyć w nieposłuszeństwie. W Księdze Jeremiasza 7:21 mówi o ich zewnętrznym kulcie z wyraźną pogardą. Jakby mówił: „Dokładajcie całopalenia do ofiar. Składajcie jedną ofiarę za drugą. Zamieńcie całopalenia, które miały być w całości oddane Mnie, w ofiary biesiadne, żebyście mogli zjeść mięso. Może tyle z tego będziecie mieć: kilka sytych posiłków. Nie oczekujcie jednak żadnej innej korzyści, póki żyjecie tak beztrosko”.

Niektórzy rozumieją te słowa tak: „Zatrzymajcie swoje ofiary dla siebie. Spożywajcie je przy własnym stole, bo nie są przyjmowane na moim ołtarzu”. Sens jest jasny: rytuały stały się dla ludu bezużyteczne, bo jego serce nie było prawe przed Bogiem. Aby to wyjaśnić, Bóg najpierw pokazuje, że jedyną rzeczą, której naprawdę od nich wymagał, było posłuszeństwo (Księga Jeremiasza 7:22-23).

Odwołuje się do pierwotnego przymierza, przez które uczynił ich swoim ludem, gdy wyprowadził ich z Egiptu. Bóg uczynił ich królestwem kapłanów dla siebie, nie po to, by czerpać przyjemność z ich ofiar, jak fałszywi bogowie, o których mówiono, że rozkoszują się pogańskimi darami. Pismo przedstawia bożki narodów tak, jakby ucztowały na tłuszczu ofiar i piły wino z ofiar płynnych (Księga Powtórzonego Prawa 32:38). Bogu jednak nie służy się jedzeniem, jak ludziom. „Czy mówiłem waszym ojcom o całopaleniach i ofiarach, gdy wyprowadzałem ich z Egiptu?”. Nie chodzi o to, że ofiary nigdy nie zostały nakazane, lecz o to, że nie były pierwszą ani najważniejszą rzeczą.

Bóg najpierw dał prawo moralne, a dopiero później prawo ceremonialne. Przepisy ceremonialne pojawiły się później jako próba posłuszeństwa oraz pomoc w pokucie i wierze. Prawo lewickie, czyli system kultu powierzony kapłanom i Lewitom, rozpoczyna się od słów w rodzaju: „Jeśli ktoś spośród was przynosi dar ofiarny, niech postąpi tak a tak” (Księga Kapłańska 1:2; Księga Kapłańska 2:1). Brzmi to raczej jak wskazówki dotyczące składania ofiar niż nakaz, by ofiary były głównym obowiązkiem. Bóg nakazał jednak — i własnym autorytetem zobowiązał lud — przede wszystkim: „Słuchajcie mojego głosu” (Księga Wyjścia 15:26). Od tego zależało także, czy będą Jego szczególnym ludem: „Jeśli pilnie będziecie słuchać mojego głosu” (Księga Wyjścia 19:5).

Bóg wzywa więc, by starannie wypełniać obowiązki wynikające z podstawowego rozróżnienia dobra i zła, a także zachowywać ustanowione nakazy w duchu posłuszeństwa. Wtedy mówi: „Będę waszym Bogiem, a wy będziecie moim ludem”. To największy zaszczyt, radość i pociecha, jakich może doświadczyć człowiek. Życie ma być uporządkowane i wytrwałe, a we wszystkim należy dążyć do zgodności z wolą i słowem Boga. Trzeba trzymać się granic, które wyznaczył, i postępować drogami, które nakazał. Wtedy można mieć pewność, że wszystko ułoży się dobrze.

To wymaganie jest bardzo rozsądne. Słuszne jest, by nieskończona mądrość prowadziła nas ku temu, co dobre, by Stwórca wydawał nam polecenia, a Ten, który dał nam życie i je podtrzymuje, ustanawiał dla nas prawo. Obietnica zaś dodaje otuchy: niech wola Boga będzie przewodnikiem, a Jego przychylność źródłem szczęścia.

Po drugie, Bóg pokazuje, że zarzucał im tylko nieposłuszeństwo. Nie ganił ich za to, że nie składali ofiar, bo nieustannie je przed Nim składali (Księga Psalmów 50:8). Mieli nadzieję przekupić Boga swoimi ofiarami, by móc dalej grzeszyć. Bóg od dawna zarzucał im łamanie Jego przykazań w codziennym życiu, mimo że zachowywali niektóre formy pobożności (Księga Jeremiasza 7:24-25 i dalsze wersety).

Po pierwsze, przeciwstawiali własną wolę woli Boga. Nie słuchali Boga ani Jego prawa, jakby prawo nigdy nie zostało im dane albo nie miało żadnej mocy. Nie chcieli nawet nakłonić ucha, by je usłyszeć, a tym bardziej skłonić serca do posłuszeństwa. Chcieli postępować po swojemu: robić to, co sami wybrali, a nie to, co im nakazano. Kierowali się własnymi zamysłami, a nie mądrością Boga. To, co sami uznawali za słuszne, nazywali zgodnym z prawem i dobrym, nawet jeśli słowo Boga mówiło coś przeciwnego. Za prawo służyły im pragnienia i namiętności ich złych serc, a postępowali tak, jak podpowiadało im to, co przyciągało ich wzrok.

Po drugie, jeśli zaczynali dobrze, nie wytrwali. Szybko zawracali. Mówili o wybraniu sobie wodza i powrocie do Egiptu, odmawiając dalszej drogi pod przewodnictwem Boga. Kiedyś złożyli dobrą obietnicę: „Uczynimy wszystko, co mówi Pan”. Gdyby wytrwali w takim nastawieniu, wszystko potoczyłoby się dobrze. Zamiast iść dalej drogą obowiązku, wrócili jednak do grzechu i stali się gorsi niż wcześniej.

Po trzecie, gdy Bóg posyłał swoich sług, by przypominali ludowi zapisane słowo, prorocy wykonywali właściwe zadanie, lecz lud nadal nie chciał słuchać. Od wyjścia z Egiptu w każdym pokoleniu byli wśród nich słudzy Boga, posyłani, by napominać ich za winy i przypominać o obowiązkach. Bóg wstawał wcześnie, by ich posyłać, tak jak człowiek wcześnie wstaje, by zawołać sługi do pracy (Księga Jeremiasza 7:13). Lud był jednak równie głuchy na proroków, jak na prawo (Księga Jeremiasza 7:26). Nie chciał słuchać ani nawet nakłonić ucha. Tak postępował od dawna. Miał tego samego upartego, opornego ducha co wcześniejsze pokolenia. Stało się to cechą całego narodu — i bardzo złą cechą, która trwała aż do jego zguby.

Po czwarte, nadal postępowali tak samo. Byli gorsi, a nie lepsi od swoich ojców. Jeremiasz wkrótce mógł zaświadczyć przeciwko nim albo przekonać się o tym na własne oczy (Księga Jeremiasza 7:27). „Powiedz im wszystkie te słowa” — mówi Bóg. „Otwarcie zarzuć im nieposłuszeństwo i upór. Nawet to ich jednak nie odmieni. Nie będą cię słuchać ani zważać na twoje słowa. Wołaj do nich jak najjaśniej i jak najgorliwiej, a oni ci nie odpowiedzą. Albo nie odpowiedzą wcale, albo nie odpowiedzą posłusznie. Nie przyjdą, gdy ich zawołasz”.

Jeremiasz ma więc powiedzieć im wprost, że zasługują na miano nieposłusznego ludu, dojrzałego do zagłady (Księga Jeremiasza 7:28). „Powiedz im: To naród, który nie słucha głosu Pana, swojego Boga”. Ich upór był powszechnie znany. Składali ofiary Panu jako swojemu Bogu, ale nie pozwalali Mu panować nad sobą jak nad Bogiem. Nie przyjmowali ani nauki Jego słowa, ani napomnienia, które niosła Jego kara. Nie reformowało ich ani ostrzeżenie, ani kara. Prawda obumarła wśród nich. Nie mogli jej przyjąć i nie chcieli się jej podporządkować ani pozwolić, by nimi kierowała. Nie mówili też prawdy, bo nikt nie mógł ufać ich słowom. Prawda zniknęła z ich ust, a jej miejsce zajęło kłamstwo. Byli fałszywi zarówno wobec Boga, jak i wobec ludzi.