Księga Jeremiasza 44:15 – znaczenie i zastosowanie

Widzimy tu uparte odrzucenie słowa Boga przekazanego przez Jeremiasza. Trudno znaleźć zuchwalszy przejaw jawnego sprzeciwu wobec samego Boga albo wyraźniejszy przykład buntu grzesznego serca przeciwko Niemu. Przeciw Bożym ostrzeżeniom wystąpiło nie tylko kilka osób, lecz większość Żydów. Byli to ludzie, którzy wiedzieli z własnego doświadczenia albo z doświadczeń swoich żon, że dopuścili się właśnie tego bałwochwalstwa, które potępił Jeremiasz (Księga Jeremiasza 44:15).

Widać tu dwie rzeczy. Po pierwsze, kobiety wydają się bardziej uwikłane w bałwochwalstwo i przesądy niż mężczyźni. Nie dlatego, że mężczyźni byli bardziej oddani prawdziwemu Bogu, lecz, niestety, dlatego, że wielu z nich zapewne nie liczyło się z Bogiem i nie chciało żadnej prawdziwej religii. Mogli więc bez trudu pozwalać żonom na oddawanie czci fałszywym bogom. Po drugie, ich gniew na Jeremiasza wynikał z poczucia winy. Wiedzieli, że ich żony paliły kadzidła obcym bogom, i to popierali. Kobiety stojące tam również wiedziały, że brały udział w tych bałwochwalczych praktykach. Słowa Jeremiasza dotknęły więc czułego miejsca, a oni opierali się mu jak uparte dzieci, które nie chcą przyjąć jarzma.

Ich odpowiedź Jeremiaszowi była tak naprawdę odpowiedzią samemu Bogu. Przypominała postawę serca, które mówi Wszechmogącemu: „Zostaw nas w spokoju, nie chcemy poznawać Twoich dróg”. Oświadczyli, że nie będą robić tego, co nakazuje Bóg, lecz to, czego sami pragną. Zamierzali nadal oddawać cześć księżycowi, którego nazywali Królową Niebios. Niektórzy sądzą, że chodziło o słońce, któremu powszechnie oddawano cześć w Egipcie (Księga Jeremiasza 43:13), a także w Jerozolimie (Druga Księga Królewska 23:11). Inni uważają, że chodziło o całe zastępy niebieskie, czyli gwiazdy i samo niebo (Księga Jeremiasza 7:18).

Ci zuchwali grzesznicy nie próbowali już się usprawiedliwiać. Nie twierdzili, jak wcześniej, że Jeremiasz mówi we własnym imieniu (Księga Jeremiasza 43:2). Przyznali, że przemawiał w imieniu Pana, a mimo to powiedzieli wprost: „Nie będziemy Cię słuchać”. Wybierali to, co było zakazane, i godzili się ponieść karę, przed którą ostrzegał ich Bóg. Ludzie żyjący w nieposłuszeństwie zwykle z czasem stają się coraz gorsi, a grzech coraz bardziej zatwardza serce. Oto prawdziwy głos buntowniczego serca: będziemy robić, co zechcemy, bez względu na to, co mówią Bóg i Jego prorocy. Wielu myśli w ten sposób na długo przed tym, zanim zdobędzie się na wypowiedzenie tego na głos. To ta sama postawa, którą przejawia młody człowiek chcący iść za pragnieniami serca i oczu oraz robić wszystko, co wydaje mu się dobre (Księga Koheleta 11:9).

Podali też powody swojej decyzji, bo nawet najbardziej nierozsądni grzesznicy zwykle próbują się bronić, aż nadejdzie dzień, gdy wszelkie usta zamilkną. Po pierwsze, powoływali się na zwyczaj i tradycję. Mówili, że będą palić kadzidła Królowej Niebios, bo tak robili ich ojcowie. Praktyka ta miała za sobą długą tradycję, a oni zachowywali się tak, jakby to wystarczało, by uznać ją za słuszną. Po drugie, powoływali się na autorytet. Robili tak ich królowie i książęta, a władcy ci pochodzili z rodu Dawida, królewskiej dynastii, którą Bóg ustanowił nad nimi.

Powoływali się również na powszechną zgodę i liczebną przewagę. Twierdzili, że nie chodzi o kilka osób, lecz o nich wszystkich, o wielki tłum (Księga Jeremiasza 44:15). Mówili, że taki zwyczaj panował we wszystkich miastach Judy, a nie tylko w jednym miejscu. Praktykowali go otwarcie, na ulicach, a nie potajemnie. Uważali go za zwyczaj swojego rodzinnego miasta, Jerozolimy, jakby to dodawało mu szczególnej wagi. Twierdzili też, że przynosił im powodzenie. Gdy tak postępowali, mieli pod dostatkiem chleba i innych dóbr i nie spotykały ich żadne nieszczęścia.

Niektóre z tych twierdzeń mogły być przynajmniej częściowo prawdziwe. Wiernych świadków Boga, którzy występowali przeciwko ich bałwochwalstwu, było niewielu i działali w ukryciu. Kiedyś nawet Eliasz sądził, że pozostał sam. To ostatnie twierdzenie nie usprawiedliwiało jednak ich postępowania. Nawet jeśli cieszyli się pewnym zewnętrznym dobrobytem, nie był to powód, by grzeszyć. Naszym przewodnikiem i sędzią musi być Boże prawo, a nie ludzkie zwyczaje.

Odwrócili też znaczenie Bożych wyroków. Twierdzili, że niedawne nieszczęścia spotkały ich dlatego, że przestali palić kadzidła Królowej Niebios (Księga Jeremiasza 44:18). Wypaczali Bożą opatrzność, choć Bóg często wyjaśniał tę sprawę przez swoich proroków, a same wydarzenia wskazywały na coś przeciwnego. Uważali, że od kiedy porzucili bożki, niczego im nie dostawało i ginęli od miecza. Prawdziwą przyczyną było oczywiście to, że nadal nosili bożki w sercu i kochali dawne grzechy. Chcieli jednak wmówić innym, że problemem było zaprzestanie zewnętrznych praktyk grzesznych.

W ten sposób nieszczęścia, które powinny były pomóc im odwrócić się od grzechu, tylko jeszcze bardziej zatwardziły ich serca, bo źle je zrozumieli. Coś podobnego wydarzyło się na początku chrześcijaństwa, gdy Bóg zesłał publiczne nieszczęścia na narody, które sprzeciwiały się chrześcijanom i ich prześladowały. Zamiast dostrzec działanie Boga, ludzie ci wypaczali sens cierpienia i zachowywali się tak, jakby kara spotkała ich dlatego, że byli zbyt przychylni chrześcijanom. Wołali: „Rzućcie chrześcijan lwom!”.

Nawet gdyby ich słowa były prawdziwe i po powrocie do oddawania czci prawdziwemu Bogu spotkały ich niedostatek i nieszczęścia, nie byłby to powód, by wracać do bożków. Oznaczałoby to, że służyli jedynie własnym żądzom, a nie Bogu. Ci, którzy naprawdę znają Boga i Mu ufają, będą Mu służyć nawet wtedy, gdy z tego powodu cierpią, nawet jeśli nie zaznają na tym świecie ani jednego dobrego dnia. Wiedzą, że ostatecznie nie poniosą straty.

Argumentowali też, że chociaż to kobiety najbardziej angażowały się w bałwochwalczy kult, robiły to za zgodą mężów. Przygotowywały placki ofiarne dla Królowej Niebios i składały jej ofiary z płynów (Księga Jeremiasza 44:19). Wcześniej widzieliśmy, że zajmowały się tym kobiety (Księga Jeremiasza 7:18).

„Czy robiłyśmy to bez wiedzy naszych mężów, potajemnie, żeby wzbudzić ich zazdrość? Nie. Ojcowie rozpalali ogień, a kobiety zagniatały ciasto. Mężczyźni, którzy byli naszymi głowami, od których miałyśmy się uczyć i których miałyśmy słuchać, swoim przykładem uczyli nas tak postępować”. To smutne, gdy najbliżsi sobie ludzie, którzy powinni zachęcać się nawzajem do dobra i pomagać sobie w drodze do nieba, zamiast tego umacniają się nawzajem w grzechu i popychają ku piekłu.

Niektórzy rozumieją, że w tym miejscu wypowiadają się mężowie (Księga Jeremiasza 44:15). Według tej interpretacji mówią, że nie robili tego bez swoich mężczyzn, czyli bez starszych, władców i innych osób mających władzę. Ponieważ jednak wyraźnie opisano, że przygotowywanie placków i składanie ofiar z płynów należało do kobiet (Księga Jeremiasza 7:18), bardziej prawdopodobne jest, że to kobiety się usprawiedliwiały. Była to jednak słaba wymówka. Cóż mogło im dać twierdzenie, że postępowały zgodnie z życzeniem mężów, skoro wiedziały, że postępują wbrew woli Boga?