Księga Jeremiasza 3:1 – znaczenie i zastosowanie

Niektórzy uważają, że te wersety należą do kazania z poprzedniego rozdziału. Dają nadzieję tym, którzy czują ciężar nagany, ponieważ Bóg rani po to, by uzdrowić. Najpierw widzimy, jak głęboko ten lud odszedł od Boga i zwrócił się ku bożkom. To bardzo poważny zarzut.

Ludzie mnożyli bożki i oddawali im coraz większą cześć. Już uznanie jednego fałszywego boga byłoby wystarczająco złe, a oni wciąż biegali za kolejnymi. Obraz przedstawia kobietę, która dopuszcza się nierządu z wieloma kochankami — tymi kochankami są liczne bożki (Księga Jeremiasza 3:1). Wszędzie, gdzie w kraju znajdowało się wzniesienie kultowe, umieszczali bożka (Księga Jeremiasza 3:2). Warto podczas pokuty przypominać sobie konkretne grzechy, które popełniliśmy, a także miejsca i osoby, które nam w tym towarzyszyły. Dzięki temu możemy jasno wyznać grzechy, oddać chwałę Bogu, a wstyd wziąć na siebie.

Szukali też okazji do grzechu. Siadali przy drogach i czekali na bożki albo na innych, którzy dołączyliby do bałwochwalstwa. Przypominali Tamar, która przebrała się za nierządnicę (Księga Rodzaju 38:14), albo nierozumną kobietę nawołującą przechodniów (Księga Przysłów 9:14–15). Obraz przedstawia ludzi, którzy niemal polowali na okazje do fałszywego kultu. Nie tylko sami grzeszyli, lecz także kusili innych. Nie tylko zdradzili, ale też werbowali kolejnych do buntu.

Ich grzech stał się zuchwały i bezwstydny. Zbezczeszczali kraj swoją niemoralnością i niegodziwością (Księga Jeremiasza 3:2). Ponieważ grzech był jawny i pozostawał bez kary, stał się grzechem całego narodu. A jednak ich czoło było twarde jak u nierządnicy: nie rumienili się ze wstydu (Księga Jeremiasza 3:3). Nie wstydzili się nawet tego, co powinno było okryć ich wstydem na całe życie. Rumieniec jest oznaką cnoty, a przynajmniej jej pozostałością. Ludzie, którzy nie odczuwają już wstydu, często nie ma już dla nich nadziei.

Wypełniali swoje życie wszelkiego rodzaju złem. Bezcześcili kraj nie tylko bałwochwalstwem, lecz także grzechami przeciw bliźnim. Ci, którzy są niewierni Bogu, nie mogą być godni zaufania w relacjach z innymi ludźmi. Mówili i czynili tyle zła, ile tylko mogli, a posunęliby się jeszcze dalej, gdyby wiedzieli jak (Księga Jeremiasza 3:5). Tak wygląda niegodziwość w najgorszym wydaniu: grzeszenie do granic własnych możliwości.

Po drugie, Bóg korygował ich łagodnie. Nie zesłał na nich ognia i siarki, jak na Sodomę. Oni otwarcie uganiali się za fałszywymi bogami, tak jak mieszkańcy Sodomy oddawali się grzechom seksualnym, a jednak Bóg jedynie wstrzymał deszcz, i to tylko przez część roku. Nie było deszczu wiosennego, co powinno było przypomnieć im, że każdego dnia są od Niego zależni. Nawet jeśli wcześniej spadł deszcz, nie gwarantowało to deszczu późniejszego. Wciąż musieli zwracać się ku Bogu. To ostrzeżenie jednak ich nie poruszyło.

Po trzecie, Bóg miałby pełne prawo odrzucić ich na zawsze, nawet gdyby wrócili. Prawo dotyczące rozwodu mówi, że jeśli kobieta zostanie oddalona z powodu cudzołóstwa i poślubi innego mężczyznę, jej pierwszy mąż nie może ponownie jej poślubić (Księga Powtórzonego Prawa 24:4). Byłoby to odrażającym nadużyciem małżeństwa i zbezcześciłoby kraj. Każdy zgodziłby się, że takie prawo jest sprawiedliwe. Podobnie ludzie mieli powody, by obawiać się, że Bóg nie przyjmie ich ponownie. Nie zwrócili się tylko ku jednemu obcemu bogu. Uprawiali nierząd z wieloma kochankami. Gdyby człowiek doświadczył takiej zdrady, prawdopodobnie nigdy nie chciałby pojednania.

Po czwarte, Bóg nadal życzliwie ich zaprasza, a nawet wskazuje im drogę powrotu. Zachęca ich, by mieli nadzieję na miłosierdzie, jeśli się nawrócą: „Zawiniliście, ale wróćcie do Mnie” (Księga Jeremiasza 3:1). Te słowa niosą obietnicę, że ich przyjmie. Boga nie obowiązują te same zasady, które dał ludziom, i nie żywi On takiej samej gorzkiej urazy jak ludzie. Ze względu na przymierze zawarte z Izraelem okaże mu więcej łaski, niż zraniony mąż mógłby okazać niewiernej żonie. Przyjmując grzeszników, którzy się nawracają, pokazuje, że jest Bogiem, a nie człowiekiem.

Bóg oczekuje też od nich pokuty i podpowiada im, co mają Mu powiedzieć: „Czy odtąd nie będziecie wołać do Mnie?” (Księga Jeremiasza 3:4). Należeli do Niego i otrzymali od Niego wiele zobowiązań, więc Bóg pyta, dlaczego nie mieliby teraz do Niego wrócić. Choć poszli za fałszywymi bogami, powinni dostrzec pustkę tej drogi i wreszcie, w tym dniu miłosierdzia, wrócić. Odtąd powinni poświęcić się Bogu. Zobaczyli swój grzech i odczuli jego skutki, więc powinni go porzucić i powrócić, mówiąc: „Wrócę do mojego pierwszego męża, bo wtedy było mi lepiej niż teraz” (Księga Ozeasza 2:7).

Bóg oczekuje, że uznają Go za swojego: „Czy nie zawołacie do Mnie: «Ojcze mój, Ty jesteś przewodnikiem mojej młodości»?” (Księga Jeremiasza 3:4). Powinni przyjść do Niego jak do ojca i prosić o przebaczenie nieposłuszeństwa. Właściwą modlitwą jest wyznanie: „Ojcze, zgrzeszyłem”. Powinni też mieć nadzieję, że znajdą u Niego czułe miłosierdzie, jakie ojciec okazuje powracającemu dziecku.

Przyjdą do Niego jak do ojca, któremu mogą się skarżyć i u którego mogą szukać pomocy oraz ulgi. Teraz wyznają, że jest ich Ojcem, a bez Niego są jak sieroty. Będą więc mieć nadzieję na Jego miłosierdzie, jak pokutujący w Księdze Ozeasza 14:3.

Przyjdą też do Niego jako do przewodnika swojej młodości, czyli męża, bo ten związek jest opisany w Księdze Malachiasza 2:14. Sens jest taki: „Choć poszliście za wieloma kochankami, w końcu przypomnicie sobie miłość złożoną w przysiędze małżeńskiej i wrócicie do męża swojej młodości”. Możliwe też, że chodzi ogólniej o słowa: „Ojcze mój, od młodości byłeś moim przewodnikiem”. Młodzi potrzebują przewodnictwa.

Wracając do Boga, powinniśmy z wdzięcznością pamiętać, że w początkowych latach prowadził nas drogą, która przynosiła pociechę. Powinniśmy też wiernie przyrzec, że odtąd będzie prowadził nas drogą obowiązku. Musimy podążać za Jego wskazaniami i całkowicie się im powierzyć, aby w każdej niepewnej sytuacji to nasza wiara rozstrzygała, jak postąpić.

Prorok oczekuje też, że ludzie odwołają się do miłosierdzia Boga i będą szukać w nim pomocy, jak w Księdze Jeremiasza 3:5. Będą rozumować tak: „Czy będzie gniewał się bez końca? Z pewnością nie, bo dał poznać swoje imię jako łaskawy i miłosierny”. Grzesznicy, którzy się nawracają, mogą czerpać z tego pociechę. Bóg karci, ale nie będzie karcił bez końca. Gniewa się, ale nie pozostaje w gniewie na zawsze. Choć sprowadza smutek, okaże współczucie. Mogą oprzeć się na tej prawdzie, prosząc Go o pojednanie.

Niektórzy odczytują te słowa jako obraz obłudy, i to zuchwałej, bezwstydnej obłudy: „Choć masz czoło nierządnicy, jak w Księdze Jeremiasza 3:3, i nadal czynisz wszelkie zło, na jakie cię stać, czy wciąż nie mówisz do Mnie: «Ojcze mój»?”. Nawet gdy najbardziej oddawali się bożkom, udawali, że troszczą się o Boga i Jego kult, i zachowywali zewnętrzne formy pobożności. Hańbą jest nazywać Boga Ojcem, a jednocześnie czynić to, co czyni diabeł, jak Żydzi w Ewangelii Jana 8:44. Hańbą jest też nazywać Go przewodnikiem swojej młodości, a zarazem żyć według cielesnych pragnień i schlebiać sobie myślą, że Jego gniew przeminie, choć nadal gromadzi się gniew na dzień gniewu.