Księga Jeremiasza 3:6 – znaczenie i zastosowanie

Czas, w którym padło to przesłanie, ma znaczenie dla jego zrozumienia. Były to czasy Jozjasza, króla, który rozpoczął błogosławione dzieło reformy. Sam szczerze się w nie zaangażował, ale lud nie przyłączył się do niego szczerze. Bóg dał to przesłanie prorokowi, by skorygować ich obłudę i ostrzec ich przed jej skutkami.

W tym fragmencie porównane są dwa królestwa: Izrael i Juda. Izrael oznacza dziesięć plemion, które odłączyły się od dynastii Dawida i świątyni w Jerozolimie. Juda oznacza dwa plemiona, które pozostały przy obu tych instytucjach. Ich odrębne dzieje opisano w Księgach Królewskich, a tutaj otrzymujemy krótkie podsumowanie tego, co jest ważne dla tej lekcji.

Najpierw przyjrzyjmy się Izraelowi, czyli dziesięciu plemionom. Być może prorok właśnie czytał o ich dziejach, gdy Bóg zapytał: „Czy widziałeś, co uczyniła odstępna żona, Izrael?” (Księga Jeremiasza 3:6). Nie mógł zobaczyć tego na własne oczy, ponieważ Izrael został uprowadzony na wygnanie na długo przed jego narodzinami. Mimo to to, o czym czytamy w Piśmie Świętym, powinno oddziaływać na nas tak, jakbyśmy sami byli tego świadkami.

Izrael nazwano odstępnym, ponieważ to królestwo od początku buntowało się przeciw Bożemu porządkowi, zarówno w sprawach kultu, jak i rządów. Izraelici głęboko pogrążyli się w bałwochwalstwie. Uprawiali nierząd na każdym wysokim wzgórzu i pod każdym zielonym drzewem (Księga Jeremiasza 3:6), czyli czcili fałszywych bogów na wyżynach i w gajach. Nie powinno nas to dziwić, bo od samego początku oddawali cześć Bogu za pośrednictwem wizerunków złotych cielców w Dan i Betel. Bałwochwalstwo prowadzi coraz niżej. Ci, którzy chcą mieć wizerunki w kulcie, wkrótce zaczynają pragnąć również innych bogów. Kto lekceważy drugie przykazanie, nie zachowa też pierwszego.

Bóg nie pozostawił Izraelitów bez ostrzeżenia. Przez swoich proroków wzywał ich do pokuty i powrotu. Nawet gdy dopuścili się już tych wszystkich występków i zasłużyli na odrzucenie, Bóg nadal mówił: „Wróć do Mnie, a przyjmę cię” (Księga Jeremiasza 3:7). Choć odwrócili się zarówno od domu Dawida, jak i od domu Aarona, Bóg wciąż posyłał proroków, by wzywali ich do powrotu do Niego. Nie nalegał na powrót do dynastii Dawida tak mocno, jak można by się spodziewać, ale stanowczo wzywał do przywrócenia prawdziwego kultu. Eliasz, ten wielki reformator, nie jest znany z tego, że domagał się powrotu do domu Dawida, lecz z wielkim oddaniem zabiegał o to, by lud znów czcił prawdziwego Boga. Szczere oddanie jest dla Boga ważniejsze niż nawet ustanowione przez Niego zewnętrzne instytucje.

Mimo to Izrael nie chciał wrócić. Bóg to widział i był głęboko zasmucony (Księga Jeremiasza 3:7–8). Pamięta, ile razy nas wzywał, a my odmawialiśmy, nawet jeśli my sami o tym nie pamiętamy. Z powodu powtarzającego się cudzołóstwa, jak Pismo nazywa bałwochwalstwo, Bóg odrzucił Izrael. Dał mu list rozwodowy, czyli odsunął go spod swojej opieki i pozostawił na pastwę wrogów. Rozproszył ich synagogi i szkoły prorockie, a także pozbawił ich roszczeń do przymierza zawartego z ich ojcami. Ci, którzy wiążą się z rywalami Boga, słusznie zostaną przez Niego odrzuceni.

Przyjrzyjmy się teraz Judzie, królestwu dwóch plemion. Nazwano ją wiarołomną siostrą. Była siostrą Izraela, bo oba królestwa wywodziły się z tej samej linii rodowej, od Abrahama i Jakuba. Okazała się jednak wiarołomna: choć zdawała się trwać przy Bogu, gdy Izrael się zbuntował, sama nie dochowała swoich zobowiązań. Juda zachowała prawowitych królów i kapłanów ustanowionych przez Boga, dlatego oczekiwano od niej wierności. A jednak była niewierna. Wiarołomstwo tych, którzy twierdzą, że podążają za Bogiem, zostanie osądzone tak samo jak jawny bunt.

Juda widziała, co uczynił Izrael i jakie były tego skutki, powinna więc była przyjąć to jako ostrzeżenie. Uprowadzenie Izraela miało być dla Judy pouczeniem. Tak się jednak nie stało. Juda się nie zlękła. Czuła się bezpieczna, bo nadal miała Lewitów jako kapłanów i potomków Dawida jako królów. Głęboka znieczulica ujawnia się wtedy, gdy Boże sądy nad innymi nie budzą w nas świętej bojaźni.

Judzie zarzucono dwa grzechy. Gdy rządził niegodziwy król, który prowadził ją do grzechu, chętnie szła za nim. Juda szybko oddawała się nierządowi, czyli ochoczo przyjmowała bałwochwalstwo, ilekroć je wprowadzano. Przez haniebny nierząd, a także przez jego rozgłos, skalała ziemię i uczyniła ją odrażającą dla Boga. Cudzołożyła z kamieniem i drewnem, to znaczy z bezsilnymi bożkami wykonanymi z kamienia i drewna. Za panowania Manassesa i Amona, gdy królowie skłaniali się ku bałwochwalstwu, lud również za nimi podążał, a cała ziemia została skalana. Nikt nie zdawał się lękać zagłady, którą Izrael już ściągnął na siebie przez ten sam grzech.

Gdy Juda miała dobrego króla, który ją reformował, nie przyłączała się do niego szczerze. Tak właśnie było w tamtym czasie. Bóg sprawdzał, czy lud będzie wierny pod rządami dobrego króla, ale jego serce pozostało niezmienione: nie wrócił do Boga całym sercem, lecz tylko pozornie (Księga Jeremiasza 3:10). Jozjasz posunął się w niszczeniu bałwochwalstwa dalej niż którykolwiek z jego poprzedników, a sam zwrócił się do Pana całym sercem i duszą (2 Księga Królewska 23:25). Lud został zmuszony, by okazywać mu posłuszeństwo na zewnątrz. Obchodzono uroczystą Paschę i odnawiano przymierze z Bogiem (2 Księga Kronik 34:32; 2 Księga Kronik 35:17), ale serca ludzi nie były wobec Niego szczere.

Dlatego właśnie w tamtym czasie Bóg powiedział: „Usunę Judę sprzed mojego oblicza, tak jak usunąłem Izraela” (2 Księga Królewska 23:27). Juda nie wyciągnęła wniosków z uprowadzenia Izraela. Fałszywa i powierzchowna reforma zapowiadają kłopoty dla narodu. Łudzimy się, jeśli sądzimy, że można zwieść Boga udawanym powrotem do Niego. Bez szczerości nie ma prawdziwej wiary.

Porównano oba siostrzane królestwa i wydano wyrok: Juda była gorsza od Izraela (Księga Jeremiasza 3:11). O Izraelu powiedziano, że okazał się sprawiedliwszy niż Juda, czyli że nie był tak zły jak ona. Taka względna niewinność niewiele jednak pomaga Izraelowi. Co daje zapewnienie: „Nie jesteśmy tak źli jak inni”, jeśli sami nie postępujemy dobrze?

To tylko zwiększa winę Judy, która zawiniła na dwa sposoby. Po pierwsze, oczekiwano od niej więcej niż od Izraela, więc jej postępowanie było bardziej wiarołomne. Zhańbiła świętsze powołanie i złamała poważniejsze zobowiązanie niż Izrael. Po drugie, mogła wyciągnąć naukę z upadku Izraela w bałwochwalstwo, ale tego nie zrobiła. Gdy Boże sądy nad innymi nie skłaniają nas do powrotu, tylko pogłębiają naszą własną zgubę.

Prorok Ezechiel przedstawia podobne porównanie Jerozolimy z Samarią (Księga Ezechiela 23:11). Porównuje też Jerozolimę z Sodomą (Księga Ezechiela 16:48) i pokazuje, że Jerozolima okazała się najgorsza z tej trójki.