Księga Jeremiasza 19:10 – znaczenie i zastosowanie

Ostrzeżenie o nadchodzącym gniewie, zawarte w poprzednich wersetach, zostaje teraz mocno podkreślone, aby ludzie w nie uwierzyli. Prorok robi to na dwa sposoby.

Po pierwsze, posługuje się widocznym znakiem. Miał zabrać ze sobą gliniany dzban (Księga Jeremiasza 19:1), a po przekazaniu swojego orędzia roztrzaskać go na kawałki (Księga Jeremiasza 19:10). Znak mieli zobaczyć ci sami ludzie, którzy słyszeli jego słowa. W poprzednim rozdziale Bóg porównał ten naród do miękkiej gliny, którą łatwo zepsuć podczas formowania. Niektórzy mogli jednak powiedzieć: „To już do nas nie pasuje. Od dawna jesteśmy ukształtowani i stwardniali”. Odpowiedź brzmi: „Mimo to gliniane naczynie można rozbić w rękach każdego”. Pod pewnym względem jest to jeszcze gorsze niż w przypadku miękkiej gliny: uszkodzoną miękką glinę można ponownie uformować, ale stwardniałego i roztrzaskanego naczynia nie da się już złożyć w całość.

Ludzi może bardziej poruszyć to, co widzą, niż to, co tylko słyszą. Dlatego w starożytności w nauczaniu posługiwano się symbolicznymi znakami. Wyjaśniając ten znak, Jeremiasz musi powtórzyć to, co już powiedział, i ponownie odnieść jego znaczenie do Tofet, doliny, w której odbyła się ta czynność.

Rozbity dzban ukazywał, jak łatwo, gwałtownie i doszczętnie wojska chaldejskie zniszczą lud. Ludzie ufali sile swojego narodu i niezłomności własnego ducha. Sądzili, że dzięki temu są twardzi jak brąz. Prorok pokazuje jednak, że przypominają jedynie gliniane naczynia, które choć mogą wydawać się twarde, są kruche i łatwiej się tłuką niż przedmioty mniej twarde. Mieli być naczyniami zaszczytnymi, a jednak pozostawali naczyniami z ziemi. Bóg miał im uświadomić, że tak jest, jeśli będą Go znieważać i nie wypełnią celu, dla którego zostali stworzeni. To Bóg ich uczynił i ma moc ich roztrzaskać: zniszczy ten lud i to miasto, jak rozbija się naczynie garncarza. Taki los spotyka narody (Księga Psalmów 2:9; Apokalipsa Jana 2:27), a teraz spotka także Jerozolimę (Księga Izajasza 30:14). Gdy naczynie garncarza się rozbije, nie da się go naprawić. Zniszczenie Jerozolimy będzie więc całkowite. Nikt nie zdoła jej odbudować poza Tym, który ją zniszczył. Jeśli jednak ludzie do Niego powrócą, On, choć zranił, uleczy.

Czynność ta odbyła się w Tofet, aby jasno pokazać dwie rzeczy. Po pierwsze, Tofet stanie się miejscem pochówku zabitych. Będzie ich tam tak wielu, że zabraknie miejsca. Zmarli będą leżeć ciasno obok siebie, choć za życia ci, którzy pragnęli domu za domem i pola za polem, będą potrzebować już tylko niewielkiej przestrzeni. Ci, którzy za życia chcieli mieć ziemię tylko dla siebie i trzymali innych na dystans, po śmierci spoczną wśród tłumu. Przed nimi leżą niezliczone rzesze innych.

Po drugie, Tofet stanie się obrazem całego miasta (Księga Jeremiasza 19:12). Bóg uczyni miasto podobnym do Tofet. Tak jak dolina Tofet została wypełniona ciałami ludzi składanych w ofierze bożkom, tak Bóg wypełni miasto ciałami tych, którzy zginą jako ofiara Jego sprawiedliwości. Z Drugiej Księgi Królewskiej 23:10 dowiadujemy się, że Jozjasz zbezcześcił Tofet, ponieważ oddawano tam cześć bożkom. Z Księgi Jeremiasza 19:14 wynika, że uczynił to, wypełniając dolinę ludzkimi kośćmi. Niezależnie od tego, czym Tofet było wcześniej, odtąd postrzegano je jako miejsce budzące odrazę. Wynoszono tam z miasta ciała zmarłych i inne odpady, a ogień stale płonął, by je spalać. Taki był stan doliny, do której Jeremiasz został posłany, by prorokować. Była tak ohydnym miejscem, że za czasów Jezusa piekło nazywano Gehenną, od nazwy tej doliny Hinnom.

Bóg mówi teraz, że skoro dobra reforma Jozjasza, który zbezcześcił Tofet, nie posunęła się wystarczająco daleko i nie doprowadziła do prawdziwej przemiany narodu, postąpi z miastem tak, jak Jozjasz postąpił z Tofet. Wypełni je ludzkimi ciałami i zamieni w ruinę. Zbezczeszczone zostaną nawet domy w Jerozolimie, w tym pałace królów Judy (Księga Jeremiasza 19:13), i z tego samego powodu: uprawiano tam kult bożków. Skoro ludzie nie pozwolili, by reforma oczyściła te miejsca, Bóg zbezcześci je przez zniszczenie. Na dachach palili kadzidło na cześć zastępów niebieskich.

Płaskie dachy bywały dla ludzi pobożnych dogodnym miejscem do modlitwy (Dzieje Apostolskie 10:9). Bałwochwalcy wykorzystywali je jednak jako wyżyny, na których składali ofiary fałszywym bogom, zwłaszcza słońcu, księżycowi i gwiazdom. Sądzili, że na dachu będą bliżej tych ciał niebieskich i lepiej je zobaczą. Czytamy o ludziach, którzy oddawali cześć zastępom niebieskim na dachach (Księga Sofoniasza 1:5), oraz o ołtarzach na dachu górnej izby Achaza (Druga Księga Królewska 23:12). Grzech popełniany na dachach ściągnął przekleństwo na domy, które miało je pochłonąć i zamienić w wysypisko podobne do Tofet.

Po drugie, Jeremiasz uroczyście powtarza i potwierdza to, co powiedział na dziedzińcu domu Pana (Księga Jeremiasza 19:14–15). Z Tofet wrócił do świątyni, która górowała nad doliną. Tam potwierdził swoje orędzie i zapewne powtórzył je tym, którzy go wcześniej nie słyszeli. Podtrzymał to, co powiedział. Jak często, ostrzegł przed nadchodzącym sądem i podał jego przyczynę. Te dwie rzeczy są tu ściśle ze sobą powiązane, a zarazem nawiązują do wszystkiego, co zostało powiedziane wcześniej.

Zapowiedziany sąd oznacza, że proroctwa się wypełnią. Ludzie pocieszali się myślą, że Bóg będzie łaskawszy, niż wynikałoby z Jego słów, a ostrzeżenie miało ich tylko na jakiś czas przestraszyć. Prorok mówi jednak, że oszukują samych siebie, jeśli tak sądzą. Pan Zastępów, który ma moc spełnić to, co zapowiada, sprowadzi na to miasto i wszystkie jego miejscowości nieszczęście, jakie przeciw nim ogłosił. Niezależnie od tego, co myślą ludzie, Boża opatrzność w pełni potwierdzi Jego słowa. Bóg okaże się wobec grzechu i grzeszników równie straszny, jak przedstawia Go Pismo Święte. Ludzka niewiara nie osłabi Jego obietnic ani nie uczyni Jego ostrzeżeń mniej pewnymi.

Zarzucany im grzech to lekceważenie proroctw i właśnie on jest przyczyną sądu. Ludzie zatwardzili kark i nie chcieli ugiąć się pod jarzmem Bożych przykazań. Nie chcieli słuchać Jego słów, czyli zwracać na nie uwagi ani być im posłuszni.

Zwróć uwagę, że zatwardziałość grzeszników w grzechu jest wyłącznie ich własną winą. Jeśli mają twardy kark, sami go sobie zatwardzili. Jeśli są głusi na Boże słowo, sami zatkali sobie uszy. Dlatego musimy modlić się, aby Bóg w swojej łasce uwolnił nas od zatwardziałych serc i od lekceważenia Jego słowa oraz przykazań.