Księga Jeremiasza 16:14 – znaczenie i zastosowanie

W tych wersetach przeplatają się miłosierdzie i sąd, dlatego trudno czasem rozstrzygnąć, do czego odnoszą się poszczególne zdania. Oba te tematy są tu ściśle ze sobą splecione, a niektóre słowa zapowiadają czasy Ewangelii. Bóg z pewnością osądzi ich za bałwochwalstwo i powinni się tego spodziewać, bo wyrok już zapadł.

Bóg widzi wszystkie ich grzechy, nawet te popełniane w ukryciu i starannie zatajane. Mówi: „Mam przed oczami wszystkie ich drogi” (Księga Jeremiasza 16:17). Oni nie patrzą na Boga i nie okazują Mu czci, ale On ich obserwuje. Żaden grzech nie może się przed Nim ukryć ani nie zostanie przez Niego zlekceważony (Księga Przysłów 5:21; Księga Hioba 34:21; Księga Psalmów 90:8).

Bóg jest głęboko rozgniewany, zwłaszcza z powodu ich kultu bożków (Księga Jeremiasza 16:18). Jego doskonała wiedza dowodzi ich winy, a sprawiedliwość ich potępia. Mówi, że odpłaci im za ich winę i grzech w dwójnasób. Nie oznacza to kary większej, niż zasługują, lecz większą, niż się spodziewają, i surowszą niż dotychczasowe. Innymi słowy, spotka ich dotkliwa kara, bo przez długi czas nadużywali Jego cierpliwości.

Grzechem, który szczególnie wywołuje spór Boga z nimi, jest zbezczeszczenie Jego ziemi bożkami. Odwrócili się nie tylko od Tego, do którego należeli jako Jego dziedzictwo, lecz także splugawili ziemię, w której On z upodobaniem postanowił zamieszkać. Napełnili ją martwymi i nieczystymi przedmiotami związanymi z fałszywymi bogami. Bożki są jak ohydne zwłoki, a Bóg ich nienawidzi, więc i my powinniśmy ich nienawidzić. Być może mówi też o ofiarach składanych bożkom, bo ich wyżyny kultowe były rozsiane po całym kraju.

Bóg wzbudzi także wykonawców swojego gniewu i posłuży się nimi, by wypędzić lud z jego ziemi, jak zapowiedział (Księga Jeremiasza 16:16). Przyśle wielu rybaków i wielu łowców: armię chaldejską, babilońskich zdobywców, którzy zastosują różne sposoby, by pojmać i zniszczyć lud. Będą działać podstępnie jak rybacy i użyją siły jak łowcy. Gdziekolwiek ludzie się ukryją, wśród wzgórz, gór czy skał, zostaną odnalezieni i wypędzeni. Bóg ma wiele sposobów, by osądzić lud, który odrzuca ostrzeżenia Jego słowa.

Ich niewola w Babilonie będzie cięższa i bardziej gorzka niż niewola w Egipcie. Nadzorcy okażą się surowsi, a życie ludu stanie się o wiele trudniejsze. Wynika to z obietnicy, że wybawienie z Babilonu będzie wspanialsze i bardziej upragnione niż wyjście z Egiptu (Księga Jeremiasza 16:14, Księga Jeremiasza 16:15). W Egipcie niewola narastała stopniowo, natomiast w Babilonie przyszła nagle i przyniosła nowe powody do lęku. W Egipcie mieli Goszen, własne miejsce zamieszkania; w Babilonie nie znajdą takiego schronienia.

Te sądy będą też dla nich pouczeniem i przyniosą chwałę Bogu. Kiedy Bóg karci swój lud, zarazem go uczy. Przez tę rózgę pyta: „Czy człowiek może sam stworzyć sobie boga?” (Księga Jeremiasza 16:20). Czy ktoś może być tak zaślepiony, by sądzić, że bóg wykonany własnymi rękami zdoła mu pomóc? Czy kiedykolwiek znów będą tak nierozsądni, by tworzyć bogów, którzy bogami nie są, skoro mają Boga, który ich stworzył i jest prawdziwym, żyjącym Bogiem?

Bóg da się poznać także przez sądy, które ześle. Najpierw odpłaci im za ich winę, a potem sprawi, że poznają, iż jest Panem, i to „tym razem” (Księga Jeremiasza 16:21). Chodzi o ten ostateczny i pełny sąd, a nie o kolejne chwilowe zakłócenie ich spokoju. Bóg pozwoli im poznać swoją rękę, odczuć jej ciężar i moc, zobaczyć, jak daleko sięga i jak głębokie zadaje rany. Nauczą się, że Jego imię to Pan, Bóg, z którym nikt nie może się spierać i który sprawia, że Jego ostrzeżenia stają się równie rzeczywiste jak Jego obietnice.

A jednak nawet tutaj Bóg zachowuje dla nich miłosierdzie. Te słowa zostały dane między innymi po to, by dodać otuchy prorokowi i nielicznym spośród ludu, którzy drżeli na dźwięk Bożego słowa. Bóg surowo zapowiedział, że pośle ich do obcego kraju (Księga Jeremiasza 16:13), ale zaraz potem przynosi pociechę, aby nie pogrążyli się w rozpaczy. Ta sama ręka, która ich rozproszyła, pewnego dnia znów ich zgromadzi (Księga Jeremiasza 16:14, Księga Jeremiasza 16:15).

Zostali wypędzeni, ale Bóg ich nie odrzucił. Powrócą z północnej krainy, miejsca swojej niewoli, gdzie trzyma ich silna ręka. Zgromadzi ich także ze wszystkich krajów, do których zostali rozproszeni, nawet z tych miejsc, gdzie zdawali się ginąć w tłumie. Bóg sprowadzi ich z powrotem do ich ziemi i pozwoli im tam zamieszkać. Tak jak ostrzeżenia odpowiadają temu, co zapisano w Prawie, tak i ta obietnica z nim współbrzmi: Bóg ich nie odrzuci (Księga Kapłańska 26:44), a Pan, ich Bóg, zgromadzi ich stamtąd (Księga Powtórzonego Prawa 30:4).

Słowa z Księgi Jeremiasza 16:16 można też rozumieć jako obietnicę. Bóg pośle rybaków i łowców, Medów i Persów, którzy odnajdą wygnańców w miejscach rozproszenia i odeślą ich do ojczyzny. Może też chodzić o Zorobabela i innych ludzi spośród ich własnego ludu, którzy ich odszukają i zachęcą do powrotu. Albo o tych sług, których Bóg użyje przez swojego Ducha, by poruszyć ich serca i skłonić do powrotu, bo początkowo nie mieli na to ochoty. Zaczęli już urządzać się w Babilonie, lecz Bóg pobudził ich do drogi, jak orzeł porusza swoje gniazdo i krąży nad pisklętami (Księga Powtórzonego Prawa 32:11).

Powrót z Babilonu pod pewnymi względami będzie jeszcze bardziej niezwykły niż wybawienie z Egiptu. Oba wydarzenia były dziełem Pana i oba budziły zdumienie Jego ludu. Oba pokazywały, że Pan żyje, i oba miały być na zawsze wspominane ku Jego czci jako żyjącego Boga. Jednak to nowe miłosierdzie będzie tak zaskakujące i tak upragnione, że niemal przyćmi pamięć o wcześniejszym wybawieniu.

Nowe przejawy miłosierdzia powinny przypominać nam o dawnych i skłaniać nas do ponownego dziękowania Bogu za nie. Często jednak ulegamy pokusie, by sądzić, że dawniej było lepiej niż teraz. Pytamy: „Gdzie są te wszystkie cuda, o których opowiadali nam nasi ojcowie?”, jak gdyby Boża moc osłabła albo jak gdyby czasy cudów zawsze były lepsze niż dni, w których Bóg działa przez swoją zwyczajną opiekę.

Dlatego wybawienie z Babilonu jest przedstawiane jako większe niż wyjście z Egiptu. Wyjście z Egiptu dokonało się przez potęgę i moc, natomiast wybawienie z Babilonu przez Ducha Pana Zastępów (Księga Zachariasza 4:6). Ukazało ono w większym stopniu miłosierdzie przebaczające grzechy, ponieważ niewola babilońska wyraźniej niż niewola egipska była karą za grzech. Dlatego pociechą Syjonu związaną z powrotem z Babilonu jest odpuszczenie mu winy (Księga Izajasza 40:2).

Bóg ukazuje swoją chwałę zarówno przez miłosierdzie, które wydaje się zwyczajne, jak i przez towarzyszące cudom. Za oba powinniśmy Go chwalić. Nie wolno nam zapominać o tym, czego Bóg dokonał dla naszych ojców, ale powinniśmy szczególnie dziękować Mu za to, co czyni dla nas w naszych czasach.

Powrót z niewoli przyniesie też prawdziwą przemianę serca. Wrócą, uwolnieni od miłości do bożków, a to dopełni ich wybawienia i sprawi, że stanie się ono prawdziwym miłosierdziem. Zbezcześcili swoją ziemię odrażającymi praktykami (Księga Jeremiasza 16:18). Lecz gdy poniosą ich skutki, przyjdą do Boga i ukorzą się przed Nim (Księga Jeremiasza 16:19–21).

Po pierwsze, przyznają, że tylko ich Bóg jest prawdziwym Bogiem, Bogiem, który wystarcza w każdej potrzebie. Jest ich siłą, która podtrzymuje i pociesza, twierdzą chroniącą i dającą schronienie oraz ucieczką w czasie utrapienia. Potrzeba skłania wielu ludzi do zwrócenia się ku Bogu, choć wcześniej trzymali się od Niego z daleka. Ci, którzy w dniach pomyślności Go lekceważyli, w dniu utrapienia chętnie szukają u Niego schronienia.

Po drugie, do powrotu skłoni ich to, że poganie, czyli narody, przyjdą do Boga z krańców ziemi. Żydzi, którzy przez bałwochwalstwo upodobnili się do pogan, także wrócą do Niego w pokucie i posłuszeństwie, nawet z dalekich miejsc, do których zostali rozproszeni. Ta nadzieja przynosi prorokowi pociechę i wywołuje w nim radość z powodu tego, co Bóg mu objawił: „Panie, jesteś moją siłą i twierdzą. Jestem spokojny, bo ukazałeś mi, że wielu przyjdzie do Ciebie z krańców ziemi”. Ci, którzy sami zostali przyprowadzeni do Boga, nie mogą się nie radować, gdy widzą, że inni również do Niego przychodzą.

Po trzecie, wyznają nierozsądek swoich przodków. Dzieci słusznie mówią tak, kiedy odczuwają ból spowodowany grzechami ojców: „Nasi ojcowie odziedziczyli nie to, na co liczyli, lecz kłamstwa, pustkę i rzeczy, które nie przyniosły żadnego pożytku”. Zobaczą, że ich ojców zwiodło bałwochwalstwo. Nie przyniosło tego, co obiecywało, więc dlaczego mieliby do niego wracać? Dobrze by było, gdyby rozczarowania, których ludzie doznają wskutek grzechu, i krzywda, jaką grzech im wyrządza, powstrzymywały innych przed pójściem tą samą drogą.

Po czwarte, sami dojdą do wniosku, że należy porzucić bałwochwalstwo. Reforma ma większą szansę przetrwać, gdy wyrasta z jasnego zrozumienia, jak nierozumny jest grzech. Będą się zastanawiać: „Czy człowiek miałby być aż tak nierozumny, by tworzyć sobie bogów według własnego wyobrażenia i własnymi rękami, skoro w rzeczywistości nie są bogami?”. Czy można być tak ślepym, by oczekiwać pomocy lub błogosławieństwa od czegoś, co ma w sobie boskość jedynie dlatego, że sam człowiek wcześniej ją temu przypisał?

Po piąte, we wszystkim tym oddadzą Bogu cześć. Pokażą, że rozumieją zarówno Jego działanie w opatrzności, czyli Jego troskę i panowanie nad biegiem wydarzeń, jak i Jego imię objawione w Słowie. Poznają Jego imię przez doświadczenie Jego działania (Księga Jeremiasza 16:21). W końcu, choć wcześniej odrzucali wszelkie pouczenia proroków, zostaną doprowadzeni do poznania tego, czego nie chcieli się nauczyć. Jesteśmy tak mało pojętni, że tylko potężna łaska Boga, której doświadczamy, może nauczyć nas właściwie poznawać Jego imię tak, jak zostało nam objawione.

Powrót z niewoli będzie też zapowiedzią większego zbawienia, które przyniesie Mesjasz, gromadząc w jedno rozproszone dzieci Boże. Dzięki temu późniejsze wybawienie jaśnieje o wiele mocniej niż wybawienie z Egiptu i niemal przesłania wcześniejsze. Niektórzy uznają wzmiankę o licznych rybakach i myśliwych za odniesienie do głosicieli Ewangelii, którzy łowią ludzi i gromadzą dusze w ewangelicznej sieci, odnajdując je na każdej górze i każdym wzgórzu, a następnie bezpiecznie prowadząc do Chrystusa. Wtedy poganie przyszli do Boga z krańców ziemi i odwrócili się od kultu niemych bożków, aby służyć żywemu Bogu.