List Jakuba 3:13 – znaczenie i zastosowanie

Jakub pokazuje tu różnicę między ludźmi, którzy tylko sprawiają wrażenie mądrych, a tymi, którzy naprawdę są mądrzy. Przeciwstawia też mądrość pochodzącą z dołu — z ziemi, a nawet z piekła — mądrości, która przychodzi z góry. Zaczyna od prawdziwej mądrości, jej cech i owoców.

„Kto jest wśród was mądry i rozumny? Niech pokaże to dobrym postępowaniem, przez uczynki nacechowane łagodnością i mądrością” (List Jakuba 3:13). Człowiek naprawdę mądry ma też rzetelną wiedzę. Nie udaje mądrości, której nie potwierdza prawdziwa wiedza, ani nie ceni wiedzy, z której nie potrafi dobrze korzystać. Prawdziwa mądrość zawsze łączy wiedzę ze zdrowym osądem.

Jeśli ktoś jest naprawdę mądry, widać to po jego dobrym postępowaniu. Nie chodzi tylko o słowa, lecz o całe życie. Mądrość przejawia się w działaniach pożytecznych i dobrych, a nie jedynie w imponujących pomysłach. W biblijnym rozumieniu nikt nie jest mądry, jeśli tylko dobrze myśli lub mówi, ale nie prowadzi dobrego życia.

Prawdziwa mądrość ujawnia się też w łagodności, w duchu cichym i pokornym. Mądrze jest powściągać własny gniew i cierpliwie znosić gniew innych. Łagodność sprzyja mądrości, bo silne emocje utrudniają jasne myślenie i sprawiedliwy osąd. Kiedy zachowujemy spokój, potrafimy uważniej słuchać i lepiej mówić.

Jakub odbiera następnie powód do chluby tym, których życie naznaczają gorzka zazdrość i rywalizacja. „Jeśli w waszych sercach jest gorzka zazdrość i samolubna ambicja, nie chlubcie się i nie kłamcie wbrew prawdzie” (List Jakuba 3:14). Niezależnie od tego, co o sobie mówią, nie mają powodu do chluby, jeśli niszczą miłość i pokój. Jeśli ich gorliwość o prawdę sprawia jedynie, że inni stają się znienawidzeni, albo jeśli ich zapewnienia o wyższej wiedzy ujawniają tylko złośliwość, przynosi to wstyd wierze chrześcijańskiej. Wprost zaprzecza prawdzie, w którą, jak twierdzą, wierzą.

Zazdrość i spory są przeciwieństwem łagodności właściwej mądrości. Obie te rzeczy rodzą się w sercu, ale mądrość i zazdrość nie mogą razem nim władać. Święta gorliwość i gorzka zazdrość różnią się od siebie jak ogień z nieba i ogień z piekła. Gdy pojawia się zazdrość, wznieca konflikt. Konflikt prowadzi potem do wywyższania siebie i kłamstwa, a wkrótce po nich przychodzą zamęt i wszelkie zło.

Ci, którzy żyją w złośliwości, zazdrości i kłótniach, wprowadzają nieporządek i są narażeni na wiele grzechów. Taki niepokój tworzy pokusy, wzmacnia je i sprowadza ciężką winę. Jeden grzech rodzi następny, a szkody mogą się szeroko rozchodzić. Trudno chlubić się mądrością, która przynosi takie owoce. Twierdzenie, że można się nią chlubić, jest sprzeczne z samą wiarą chrześcijańską.

Jakub wyjaśnia, skąd bierze się taka mądrość. „Nie jest to mądrość zstępująca z góry, lecz ziemska, czysto ludzka i demoniczna” (List Jakuba 3:15). Wyrasta z ziemskich pobudek, służy ziemskim celom i skupia się na ziemskich korzyściach. Jest „czysto ludzka”, czyli naturalna, kierująca się zwykłym ludzkim rozumowaniem, pozbawionym światła Bożego. Jest też demoniczna, bo wykonuje dzieło diabła, szerząc kłopoty i krzywdę, a także dlatego, że pobudzają ją ta sama pycha i duch oskarżania, które widać u diabła (List do Tytusa 1:6). Ci, których taka mądrość wynosi ponad innych, narażają się na podobny sąd.

Następnie Jakub przedstawia piękny obraz mądrości z góry. „Mądrość z góry jest przede wszystkim czysta, następnie usposobiona pokojowo, łagodna, skłonna ustąpić, pełna miłosierdzia i dobrych owoców, bezstronna” (List Jakuba 3:17). Prawdziwa mądrość jest darem Boga. Nie pochodzi jedynie z ludzkiego otoczenia ani ze świeckiej wiedzy, jak niektórzy sądzą. Przychodzi z góry i ma kilka wyraźnych cech.

Po pierwsze, jest czysta. Nie kierują nią zepsute pobudki ani ukryte cele, nie dopuszcza też do świadomie popełnianego grzechu. Dąży do świętości zarówno w sercu, jak i w życiu. Następnie jest usposobiona pokojowo. Pokój wyrasta z czystości, a prawdziwa mądrość pomaga go zachować i przywrócić, gdy zostanie utracony. W rodzinach, kościołach, państwach i wszelkich relacjach międzyludzkich mądrość z nieba usposabia ludzi do pokoju.

Jest też łagodna. Nie domaga się w każdej sprawie najściślejszego egzekwowania swoich praw i nie osądza innych surowo. Nie unosi się gniewem z powodu różnic zdań, nie forsuje własnych poglądów ponad ich rzeczywistą wartość ani nie traktuje przeciwników surowiej, niż sami zamierzają się zachować. Nie jest nieuprzejma, apodyktyczna ani okrutna. Łagodność sprzeciwia się każdej z tych postaw.

Mądrość z nieba jest również skłonna ustąpić i daje się przekonać. Nie oznacza to słabości ani braku zasad. Chodzi o gotowość słuchania Słowa Bożego oraz przyjmowania słusznych i rozsądnych rad czy próśb innych ludzi. Można też zrezygnować ze sporu, gdy przemawiają za tym dobre powody i słuszny cel.

Jest pełna miłosierdzia i dobrych owoców. Oznacza to wewnętrzną gotowość do okazywania dobroci, zarówno przez pomoc potrzebującym, jak i przez przebaczanie tym, którzy zawinili. A gdy pojawiają się odpowiednie okazje, ta gotowość przeradza się w działanie. Mądrość z nieba jest również bezstronna.

Greckie słowo „adiakritos” oznacza wolność od podejrzliwości i niesprawiedliwego osądu. Chodzi o to, by nie wyciągać pochopnych wniosków i nie traktować jednej osoby lepiej niż drugiej. W przypisie podano też znaczenie „wolna od sporów”: nie zachowuje się jak stronnicy, którzy spierają się wyłącznie w obronie własnego obozu, ani nie krytykuje innych tylko dlatego, że się od nas różnią. Najmądrzejsi ludzie zazwyczaj najmniej skłonni są do wyszukiwania u innych błędów.

Mądrość z góry jest również wolna od obłudy. Nie ma w niej ukrytych podstępów ani fałszywych pozorów. Nie pasuje do sprytnych i krętych metod, które świat często nazywa mądrością. Jest za to uczciwa, otwarta, stała i niezmienna. Obyśmy zawsze kierowali się taką mądrością, abyśmy mogli powiedzieć za Pawłem: nie postępowaliśmy według światowej przebiegłości, lecz w prostocie i szczerości pochodzącej od Boga, dzięki Bożej łasce (Drugi List do Koryntian 1:12).

Wreszcie prawdziwa mądrość sprawia, że w pokoju rozsiewane są owoce sprawiedliwości, a jeśli to możliwe, przynosi pokój światu (List Jakuba 3:18). To, co zasiano w pokoju, przyniesie obfity plon radości. Niech inni zbierają skutki kłótni i wszelkie korzyści, jakie, jak sądzą, mogą z nich uzyskać. My siejmy w pokoju ziarno sprawiedliwości, ufając, że nasz trud nie pójdzie na marne. „Dla sprawiedliwego zasiano światło, a dla ludzi prawego serca — radość” (Księga Psalmów 97:11). „Dziełem sprawiedliwości będzie pokój, a jej owocem — trwały spokój i bezpieczeństwo” (Księga Izajasza 32:17).