Werset w centrum uwagi

Księga Izajasza 6:9 – znaczenie i zastosowanie

Poznaj znaczenie tego wersetu w kontekście tego, z czym się mierzysz, i dowiedz się, jak zastosować go w życiu

Przekład: Biblia BibleGuided — Polski

" I powiedział mi: Idź i mów do tego ludu: Słuchajcie pilnie, lecz bez zrozumienia, patrzcie uważnie, lecz bez rozeznania! "

Księga Izajasza 6:9

Co oznacza Księga Izajasza 6:9?

W Księdze Izajasza 6:9 Bóg poleca prorokowi mówić do ludu, który słyszy i patrzy, ale nie przyjmuje przesłania ze zrozumieniem. W kontekście rozdziału słowa te zapowiadają zatwardziałość ludzi i sąd; nie oznaczają, że samo słuchanie gwarantuje przemianę. Dziś przypominają, by nie lekceważyć ważnych ostrzeżeń i uważnie rozważać ich sens.

bolt

Masz pytanie dotyczące tego wersetu?

Zapytaj naszą chrześcijańską AI, która uwzględnia Twoją tradycję wyznaniową, jak to Pismo może odnosić się do tego, z czym się mierzysz.

forum Zapytaj chrześcijańską AI – bezpłatnie

✓ Bez karty płatniczej • ✓ Prywatnie z założenia • ✓ Zacznij bezpłatnie

Kontynuuj naukę dzięki płatnym kredytom

menu_book Werset w kontekście

7 Dotknął nim moich ust i powiedział: Oto to dotknęło twoich warg: twoja wina jest wymazana, twój grzech zgładzony.

8 I usłyszałem głos Pana mówiącego: Kogo mam posłać? Kto by Nam poszedł? Odpowiedziałem: Oto ja, poślij mnie!

9 I powiedział mi: Idź i mów do tego ludu: Słuchajcie pilnie, lecz bez zrozumienia, patrzcie uważnie, lecz bez rozeznania!

10 Zatwardź serce tego ludu, znieczul jego uszy, zaślep jego oczy, aby oczami nie widział ani uszami nie słyszał, i aby jego serce nie pojęło, żeby się nie nawrócił i nie był uzdrowiony.

11 Wtedy zapytałem: Jak długo, Panie? On odpowiedział: Aż runą wyludnione miasta i domy bez ludzi, a pola pozostaną pustkowiem.

auto_stories

Odkrywaj studia biblijne z przewodnikiem

Uporządkowane sesje z notatkami, pytaniami i wskazówkami doradcy

Micro-Study Liczba dni: 5

Błogosławieństwa (krótkie studium na 5 dni)

Krótkie studium o błogosławieństwach Jezusa i życiu zgodnym z zasadami Królestwa Bożego.

Podgląd sesji 1:

Pokorni i pogrążeni w smutku

schedule 6 min

Micro-Study Liczba dni: 5

Psalmy pocieszenia (krótkie studium na 5 dni)

Krótkie, wyciszające sesje oparte na Psalmach.

Podgląd sesji 1:

Troska Pasterza

schedule 5 min

lock_open Utwórz bezpłatne konto, aby zapisywać notatki, śledzić postępy i odblokować wszystkie sesje

person_add Utwórz bezpłatne konto

auto_stories Komentarz Bible Guided

Bóg bierze Izajasza za słowo i wysyła go z niezwykłą misją. Prorok ma zapowiedzieć zagładę swojego ludu, a nawet pomóc mu się na nią przygotować. Przez niewłaściwe przyjęcie przesłania lud uczyni z niego ostrzeżenie, które zakończy się sądem. Słowa te zapowiadały też los żydowskiej wspólnoty wiary w czasach Mesjasza: uparcie odrzuci Ewangelię, a Bóg odrzuci ją w odpowiedzi.

Te wersety są cytowane lub przywoływane w Nowym Testamencie sześć razy. Pokazuje to, że w czasach głoszenia Ewangelii takie duchowe sądy miały być powszechne. Często przebiegają niemal niezauważalnie i nie towarzyszy im publiczny rozgłos, a jednak należą do najstraszniejszych sądów. Bóg uczy tu Izajasza czterech rzeczy.

Po pierwsze, większość ludzi, do których zostaje posłany, zlekceważy jego nauczanie. Zatkają uszy i zamkną oczy na prawdę, którą Bóg im ukazuje (Księga Izajasza 6:9). Izajasz ma do nich przemawiać. Usłyszą dźwięk jego słów, ale tylko tyle. Nie będą chcieli słuchać uważnie, bo nie zechcą zrozumieć. Odrzucą prawdziwy sens jego nauczania, więc nie dostrzegą, że dotyczy ono ich samych. Wielu słyszy słowa Boga, ale nigdy nie doświadcza ich mocy.

Po drugie, ponieważ jego służba nie uczyni ich lepszymi, sprawi, że ich stan się pogorszy (Księga Izajasza 6:10). Ci, którzy sami wybierają ślepotę, zostaną wydani na nią jako na sąd. Ich serca staną się nieczułe, uszy ociężałe, a oczy jeszcze bardziej zamknięte. W końcu utracą możliwość powrotu do Boga i nawrócenia. Nie będą już dostrzegać grożącego im niebezpieczeństwa, słyszeć potrzebnych ostrzeżeń ani rozumieć tego, co prowadzi do pokoju, aby mogli się nawrócić i zostać uzdrowieni.

Nawrócenie, czyli powrót do Boga, jest dziełem uzdrowienia. Do takiego powrotu niezbędne jest jasne zrozumienie. Bóg czasem wydaje ludzi na pastwę zaślepienia umysłu i silnego zwiedzenia, ponieważ nie przyjęli prawdy z miłością (Drugi List do Tesaloniczan 2:10–12). Kto jest nieczysty, może pozostać nieczysty. Nawet słowo Boże może stać się narzędziem zatwardzania grzeszników. Nauczanie Izajasza zatwardzi jednych, bo uznają je za przyjemną pieśń i popadną w fałszywe poczucie bezpieczeństwa. Innych zatwardzi dlatego, że odbiorą je jako naganę i jeszcze bardziej się na nią rozgniewają.

Po trzecie, doprowadzi to do ich całkowitej zagłady, jak pokazują Księga Izajasza 6:11–12. Prorok nie kwestionuje sprawiedliwości wyroku. Pyta tylko: „Panie, jak długo?”. Zdaje się pytać, czy ten straszny stan będzie trwał wiecznie albo jaki będzie jego koniec. W odpowiedzi słyszy, że skończy się ostateczną zagładą żydowskiej wspólnoty i narodu. Gdy tak nadużyto słowa Bożego, a zwłaszcza słowa Ewangelii, lud zostanie odcięty jako lud przymierza i doprowadzony do upadku.

Miasta i domy na wsi opustoszeją. Ziemia stanie się spustoszona, nieuprawiana i wyludniona, bo miecz, głód lub zaraza zabiorą tych, którzy powinni w niej mieszkać i ją uprawiać. Ci, którzy przeżyją, zostaną uprowadzeni daleko na wygnanie, a ziemia opustoszeje na wielką skalę. Kraj, który niegdyś kwitł, zamieni się w pustynię. Sądom duchowym często towarzyszą zewnętrzne, doczesne nieszczęścia, które dotykają zarówno ludzi, jak i miejsc. Częściowo spełniło się to, gdy Chaldejczycy zburzyli Jerozolimę, a ziemia leżała odłogiem przez siedemdziesiąt lat. Jednak ponieważ Nowy Testament tak wyraźnie odnosi te słowa do Żydów żyjących w czasach Chrystusa, najpełniej zapowiadają one ich ostateczną zagładę z rąk Rzymian, w której spełniły się całkowicie.

Po czwarte, nawet wtedy ocaleje reszta jako świadectwo miłosierdzia (Księga Izajasza 6:13). Podczas ostatecznej zagłady narodu żydowskiego pozostanie reszta, jak mówi Paweł: „W obecnym czasie pozostała reszta” (List do Rzymian 11:5). Zostaje tu opisana jako dziesiąta część, bardzo mała w porównaniu z wieloma, którzy zginą z powodu niewiary. Prawo przeznaczało dziesięcinę dla Boga, więc ta reszta zostanie oddzielona do Jego służby i ku Jego czci.

Ocalona reszta powróci: od grzechu do Boga i z wygnania do swojej ziemi (Księga Izajasza 6:13; Księga Izajasza 10:21). Bóg ich zawróci, a oni się nawrócą. Bóg ich też przyjmie, tak jak przyjmuje pokarm składany w Jego domu jako dziesięcinę (Księga Malachiasza 3:10). Ich ocalenie będzie pociechą dla wszystkich, którzy pokładają wiarę i nadzieję w królestwie Boga. Będą jak drzewo zimą: żywe mimo utraty liści, jak terebint lub dąb, których życie pozostaje w pniu, gdy liście opadną.

Choć mogą utracić zewnętrzny dobrobyt i dzielić powszechne nieszczęścia, znów odzyskają siły. Wzejdą na nowo jak drzewo na wiosnę. Choć upadną, nie zostaną doszczętnie zniszczeni. Jest nadzieja nawet dla ściętego drzewa, bo może znów wypuścić pędy (Księga Hioba 14:7). Ta wyróżniona reszta będzie też podporą dobra wspólnego. Święte ziarno w człowieku jest jego prawdziwą istotą. Działająca w sercu łaska podtrzymuje w nim życie. Kto narodził się z Boga, nosi w sobie Boże nasienie (Pierwszy List Jana 3:9).

Tak więc święte ziarno w kraju jest jego prawdziwą siłą. Chroni naród przed rozpadem i podtrzymuje jego fundamenty (Księga Psalmów 75:3). Zobacz też Księgę Izajasza 1:9.

Niektórzy łączą wcześniejsze słowa z tym wersetem i odczytują je tak: podobnie jak wiązy i dęby przy Szallechet podtrzymują ziemię, tak święte potomstwo jest podporą kraju. Drzewa rosnące po obu stronach wyniesionej drogi, czyli tarasu prowadzącego z pałacu królewskiego do świątyni (Pierwsza Księga Królewska 10:5), w pobliżu bramy Szallechet (Pierwsza Księga Kronik 26:16), umacniały groblę i zapobiegały osuwaniu się ziemi. Podobnie niewielka grupa oddanych, modlących się ludzi podtrzymuje państwo i pomaga powstrzymać jego rozpad.

Niektórzy rozumieją święte potomstwo jako Chrystusa. Naród żydowski nie został doszczętnie zniszczony, ponieważ Chrystus miał pochodzić z tego ludu według ludzkiej natury (List do Rzymian 9:5). „Nie niszcz go, bo jest w nim błogosławieństwo” (Księga Izajasza 65:8). Gdy to błogosławieństwo już przyszło, naród wkrótce został zniszczony.

Ta myśl ma dodać prorokowi otuchy w jego pracy. Nawet jeśli większość ludzi zginie z powodu niewiary, jego przesłanie przyniesie życie niektórym. Słudzy Boga nie trudzą się na próżno, jeśli dzięki ich pracy ocaleje choćby jedna nieszczęsna dusza.

diversity_3 Perspektywy chrześcijańskiej AI

Heart
Serce Inteligencja emocjonalna
Ten werset brzmi jak trudne polecenie wypowiedziane w świątyni. Prorok, który przed chwilą zobaczył Pana na wysokim tronie i usłyszał, że jego wina została wymazana, otrzymuje posłanie do ludu: „Słuchajcie pilnie, lecz bez zrozumienia, patrzcie … Przeczytaj pełną perspektywę Pokaż mniej

Ten werset brzmi jak trudne polecenie wypowiedziane w świątyni. Prorok, który przed chwilą zobaczył Pana na wysokim tronie i usłyszał, że jego wina została wymazana, otrzymuje posłanie do ludu: „Słuchajcie pilnie, lecz bez zrozumienia, patrzcie uważnie, lecz bez rozeznania!” Słowa mają dotrzeć, a jednak zdają się przechodzić obok. W Księdze Izajasza 6:9 Bóg nie zapowiada natychmiastowego skutku, lecz wyznacza zadanie. Warto zauważyć, czego ten fragment nie mówi. Nie zapowiada, że każde usłyszane słowo od razu przemieni słuchacza, ani nie opisuje losu wszystkich, którzy słyszą Słowo. Mówi o konkretnym posłannictwie wobec konkretnego ludu, którego słuch i wzrok zostały opisane w ostrych słowach. Dlatego ten obraz trzeba czytać uczciwie, bez przenoszenia go na każdego człowieka. Jest tu jednak coś głęboko poruszającego. Bóg nadal posyła. Nawet wobec ludzi, którzy nie chwytają znaczenia, głos proroka nie milknie, a Izajasz stoi między słowem Bożym a słuchaczami, którzy mogą je przyjąć albo odrzucić. Dalsze wersety, zwłaszcza w Księdze Izajasza 6:13, ukazują, że pośród zniszczenia pozostaje święte nasienie. Wierność w mówieniu nie zależy więc od natychmiastowego odbioru, a Boża troska o tę resztę nie zostaje odwołana.

Mind
Umysł Mądrość teologiczna
W Księdze Izajasza 6:9 polecenie brzmi jak sprzeczność: lud ma słuchać uważnie, lecz nie rozumieć, patrzeć pilnie, lecz nie rozpoznawać. Nie chodzi o to, że Izajasz ma przekazywać niejasne słowa. Napięcie leży między wyraźnym świadectwem … Przeczytaj pełną perspektywę Pokaż mniej

W Księdze Izajasza 6:9 polecenie brzmi jak sprzeczność: lud ma słuchać uważnie, lecz nie rozumieć, patrzeć pilnie, lecz nie rozpoznawać. Nie chodzi o to, że Izajasz ma przekazywać niejasne słowa. Napięcie leży między wyraźnym świadectwem a niezdolnością ludu do przyjęcia jego sensu. Kontekst rozdziału nadaje temu ostrze ostrzeżenia. Izajasz najpierw widzi świętość Boga, uznaje własną nieczystość i zostaje oczyszczony; dopiero potem odpowiada na wezwanie, by zostać posłanym. Jego misja nie jest więc własnym pomysłem ani próbą zdobycia uznania słuchaczy. W wierszu 10 skutek tej posługi zostaje opisany jako zatwardzenie serca i zamknięcie na nawrócenie. To sąd nad ludem, nie dowód, że Bóg nie mówi jasno. Wiersze 11–13 pokazują, jak poważne będą następstwa: miasta opustoszeją, a kraj stanie się pustkowiem. Obraz pozostawionego pnia nie kończy jednak rozdziału bez nadziei: jego reszta ma być „świętym nasieniem”. Proroctwo łączy zatem sąd z zachowaniem reszty. Jasne słowo Boga może zostać odrzucone, a mimo to nie przestaje prowadzić Jego zamysłu.

Life
Życie Praktyczne zastosowanie
Ten werset pojawia się wtedy, gdy prorok Izajasz otrzymuje posłanie. Polecenie brzmi: „Słuchajcie pilnie, lecz bez zrozumienia, patrzcie uważnie, lecz bez rozeznania!” Na pierwszy rzut oka wygląda to na zadanie beznadziejne. Słowa mają zostać wypowiedziane, … Przeczytaj pełną perspektywę Pokaż mniej

Ten werset pojawia się wtedy, gdy prorok Izajasz otrzymuje posłanie. Polecenie brzmi: „Słuchajcie pilnie, lecz bez zrozumienia, patrzcie uważnie, lecz bez rozeznania!” Na pierwszy rzut oka wygląda to na zadanie beznadziejne. Słowa mają zostać wypowiedziane, a odbiorcy mają pozostać głusi na ich sens. Sam werset opisuje ludzi, którzy słyszą i patrzą, ale nie wchodzą w zrozumienie. Posłanie zostaje jednak wypowiedziane, zanim ktokolwiek je przyjmie. Prorok nie dostaje zapewnienia, że jego słowa od razu przyniosą owoc. Praktyczny wymiar tej sceny jest prosty. Wielu ludzi bywa w kościele, czyta Pismo i słucha kazań, a życie wokół nich pozostaje takie samo. Przykładowo, ktoś od lat zna dobre zasady, lecz nie przekłada ich na codzienne wybory. Taka sytuacja nie unieważnia wartości usłyszanego słowa. Kontekst ma tu znaczenie. Tuż przed tym posłaniem prorok otrzymuje oczyszczenie od serafina, a dopiero potem słyszy pytanie: „Kogo mam posłać?” (Księga Izajasza 6:7-8). Wierność w mówieniu może więc trwać także wtedy, gdy odpowiedź jest cicha.

Soul
Dusza Perspektywa wieczności
W Księdze Izajasza 6:9 prorok otrzymuje trudne polecenie: ma mówić do ludu, który słucha, lecz nie rozumie, i patrzy, lecz nie rozeznaje. Słowo dociera do uszu i oczu, ale nie przenika do serca. Następny werset … Przeczytaj pełną perspektywę Pokaż mniej

W Księdze Izajasza 6:9 prorok otrzymuje trudne polecenie: ma mówić do ludu, który słucha, lecz nie rozumie, i patrzy, lecz nie rozeznaje. Słowo dociera do uszu i oczu, ale nie przenika do serca. Następny werset ukazuje powagę tej ślepoty: lud nie ma się nawrócić ani zostać uzdrowiony. To sąd, nie zagadka o tym, jak Bóg odmawia każdemu człowiekowi możliwości przemiany. Scena zaczęła się od objawienia świętości Boga. Izajasz rozpoznał własną nieczystość, otrzymał oczyszczenie i odpowiedział na Boże wezwanie. Teraz posłanie prowadzi go ku słuchaczom, których zamknięcie nie znika od samego powtarzania prawdziwych słów. Prorok ma pozostać wierny także wtedy, gdy nie widzi owocu. Pytanie „Jak długo, Panie?” pokazuje, że ta wierność nie usuwa bólu ani niepewności. Ten werset nie pozwala lekko mówić o cudzej niewrażliwości. Jest raczej poważnym ostrzeżeniem, że człowiek może obcować ze świętym słowem, a jednak się przed nim zamykać. W obrazie Izajasza słowo pozostaje wypowiedziane, choć serce ludu nie przyjmuje go jako drogi ku uzdrowieniu.

Chrześcijańska AI uwzględniająca wyznanie

Księga Izajasza 6:9: zastosuj ten werset w swoim życiu już dziś

Uzyskaj wskazówki oparte na Piśmie Świętym, uwzględniające Twoje wyznanie i dopasowane do Twojej sytuacji.

1 Zadaj pytanie arrow_forward 2 Weź pod uwagę swoją tradycję arrow_forward 3 Zastosuj Pismo Święte

✓ Nie potrzebujesz karty płatniczej • ✓ 100% prywatnie • ✓ Bezpłatny pakiet na start: 15

healing Zastosowanie wspierające regenerację

Słowa z Księgi Izajasza 6:9 opisują trudne zadanie proroka: ma przekazywać Boże orędzie ludziom, którzy słuchają, lecz nie przyjmują jego znaczenia. To ostrzeżenie przed duchową obojętnością, a nie zachęta, by uznawać każdą trudność ze słuchaniem lub rozumieniem za winę. Zmęczenie, lęk, depresja, trauma czy przeciążenie mogą utrudniać skupienie i sprawiać, że człowiek czuje się odcięty od siebie, innych lub wiary.

W takich chwilach pomocne może być łagodne zatrzymanie się: ograniczenie bodźców, spokojny oddech, zapisanie tego, co zostało usłyszane, i poproszenie zaufanej osoby o wyjaśnienie lub obecność. Nie trzeba wymuszać na sobie natychmiastowego zrozumienia ani udawać, że wszystko jest dobrze. W dalszej części wizji Izajasz uznaje własną kruchość, a jego wina zostaje zgładzona. Ten kontekst przypomina, że trudność nie musi oznaczać odrzucenia przez Boga. Jeśli objawy utrzymują się lub utrudniają codzienne życie, warto skorzystać z pomocy psychologa, psychoterapeuty lub lekarza. Wsparcie duszpasterza może towarzyszyć takiej pomocy, nie zastępując jej.

info Częste błędne zastosowania, których warto unikać expand_more

Księgi Izajasza 6:9 nie należy używać, by uznać, że osoby, które nie przyjmują czyjegoś nauczania, są duchowo zatwardziałe albo że cierpienie świadczy o Bożym odrzuceniu. W kontekście Izajasz otrzymuje trudne posłannictwo wobec ludu, a dalsze wersety mówią o sądzie i zniszczeniu. Nie jest to polecenie, by przestać słuchać, szukać pomocy ani rozmawiać o wątpliwościach. Także nazwanie czyjegoś lęku, depresji czy traumy brakiem wiary może pogłębiać wstyd i opóźniać potrzebne wsparcie. Toksyczny optymizm i duchowe omijanie problemu — na przykład nacisk, by „po prostu zaufać”, zamiast uznać ból — nie wynikają z tego wersetu. Jeśli cierpienie utrudnia codzienne funkcjonowanie, warto skontaktować się z psychologiem, psychoterapeutą lub lekarzem; pomoc duszpasterska może ją uzupełniać, ale nie zastępuje opieki specjalisty.

Często zadawane pytania

Co oznacza Księga Izajasza 6:9?
W Księdze Izajasza 6:9 Bóg poleca Izajaszowi mówić do ludu, który będzie słuchał, ale nie zrozumie, i patrzył, lecz nie rozezna znaczenia. Słowa te opisują duchową niezdolność ludzi do przyjęcia przesłania, a nie brak jasności w samym poleceniu proroka. Werset należy czytać razem z następnym: Księga Izajasza 6:10 rozwija ten obraz, mówiąc o zatwardziałym sercu, nieczułych uszach i zaślepionych oczach.
Jaki jest kontekst Księgi Izajasza 6:9?
W szóstym rozdziale Księgi Izajasza prorok opisuje wizję Pana na tronie i serafinów, którzy głoszą Jego świętość. Izajasz uznaje swoją nieczystość, a po oczyszczeniu jego ust odpowiada na pytanie Boga: „Oto ja, poślij mnie!”. Werset 9 rozpoczyna polecenie dotyczące jego misji: ma mówić do ludu, który będzie słuchał bez zrozumienia. Kolejne wersety pokazują powagę tego sądu i pytanie Izajasza o to, jak długo będzie trwał.
Dlaczego lud słuchał, ale nie rozumiał w Księdze Izajasza 6:9?
Sam werset przedstawia to jako część trudnego przesłania, które Izajasz ma przekazać ludowi. Nie chodzi tylko o fizyczne słyszenie lub patrzenie, lecz o brak zrozumienia i rozeznania. Księga Izajasza 6:10 dopowiada, że lud ma zatwardziałe serce, nieczułe uszy i zaślepione oczy. Tekst ukazuje więc duchowy sąd, ale nie daje podstaw, by uznać, że każdy człowiek, który nie rozumie jakiegoś nauczania, znajduje się w takiej samej sytuacji.
Jak zastosować Księgę Izajasza 6:9 w swoim życiu?
Ten werset może skłonić Cię do szczerego pytania, czy naprawdę słuchasz Bożego słowa i próbujesz je zrozumieć, czy tylko je słyszysz. Warto czytać fragment w kontekście i prosić Boga o gotowość do przyjęcia prawdy, także wtedy, gdy jest wymagająca. Nie należy jednak używać tych słów, by pochopnie osądzać innych jako zatwardziałych. W opisie Izajasza 6 polecenie jest częścią konkretnej misji proroka i zapowiedzi dotyczącej jego ludu.
Czy Księga Izajasza 6:9 oznacza, że Bóg nie chce, aby ludzie rozumieli?
Werset 9 sam w sobie nie rozstrzyga wszystkich pytań o Boże pragnienia ani o odpowiedzialność człowieka. Mówi o zadaniu powierzonym Izajaszowi i o tym, że lud będzie słuchał bez zrozumienia oraz patrzył bez rozeznania. Werset 10 opisuje zatwardziałość jako sąd, a werset 11 pokazuje, że Izajasz pyta, jak długo będzie trwała ta sytuacja. Dlatego warto odczytywać te słowa w ramach całej wizji i misji proroka, a nie jako uniwersalną formułę.

Z tego rozdziału

Codzienna modlitwa

Otrzymuj e-mailem codzienne rozważanie biblijne

Zacznij każdy poranek od wersetu, modlitwy i prostego kroku na dziś.

Bezpłatnie. Możesz zrezygnować w dowolnym momencie. Nigdy nie udostępniamy Twojego adresu e-mail.

Ważna informacja: Wskazówki biblijne nie zastępują profesjonalnej pomocy w zakresie zdrowia psychicznego. Jeśli przeżywasz kryzys, skontaktuj się z Centrum Wsparcia dla Osób w Kryzysie Psychicznym pod numerem 800 70 2222 lub niezwłocznie poszukaj profesjonalnej pomocy.

Bible Guided oferuje wsparcie oparte na wierze, które powinno uzupełniać profesjonalną pomoc terapeutyczną, a nie ją zastępować.