Księga Izajasza 44:10 – znaczenie i zastosowanie

Pytanie z Księgi Izajasza 44:10 brzmi jak uwaga mimochodem: „Kto rzeźbi bożka i odlewa posąg, żeby nie mieć pożytku?” Prorok nie odpowiada na nie wprost, bo odpowiedź jest dla każdego oczywista. Ktoś poświęca czas, umiejętności i materiał, a w końcu zostaje z przedmiotem, który nie odpowie na żadne wołanie. Łatwo zrozumieć ten obraz także poza warsztatem, bo wiele wysiłków wygląda podobnie: wkłada się w nie wszystkie siły, a serce i tak pozostaje puste. Izajasz nie wyśmiewa samego rzemiosła. W sąsiednich wersetach opisuje zmęczenie rzeźbiarza, jego głód i wyczerpanie, i w tym szczegółowym obrazie widać coś bardzo ludzkiego. Pytanie z wersetu 10 brzmi więc raczej jak smutek wobec daremnego trudu niż pogarda wobec tych, którzy się trudzą. Na tym tle widać, że pożytek nie bierze się z ilości włożonej pracy, lecz z tego, czemu ta praca służy. Dla Izajasza sens nie leży w tym, co człowiek zrobi własnymi rękami, lecz w Tym, który w Księdze Izajasza 44:6 mówi o sobie: „Ja jestem pierwszy i Ja ostatni”. Pytanie obnaża bezużyteczność bożków i wskazuje nadzieję opartą na tym, co trwałe.

Księga Izajasza 44:10 stawia pytanie retoryczne: kto tworzy bożka i odlewa posąg, który nie przynosi pożytku? Nie chodzi o brak umiejętności rzemieślnika. W kolejnych wersetach opisano jego pracę dokładnie: obrabia metal, mierzy drewno i nadaje mu ludzką postać. Problem tkwi w oczekiwaniach wobec dzieła. Przedmiot wykonany ludzkimi rękami nie może stać się bogiem zdolnym ocalić swoich czcicieli. Werset należy do szerszego przeciwstawienia: Izrael słyszy, że Pan jest jego Stwórcą i Odkupicielem, jedynym Bogiem, a bożki są wytworami ludzi, którzy sami potrzebują siły i wody. Ironia jest wyraźna: człowiek wkłada wysiłek w obiekt, któremu przypisuje moc, choć sam obiekt pozostaje zależny od człowieka. Ten obraz nie sprowadza się do krytyki dawnych posągów. Oświetla także każdą ludzką skłonność do pokładania ostatecznej nadziei w czymś stworzonym: w przedmiocie, osiągnięciu czy własnym dziele. Izajasz nie twierdzi, że każda cenna rzecz jest bożkiem. Podważa raczej zaufanie, które przypisuje rzeczy stworzonej moc należną Stwórcy. Przeciwstawienie w tym rozdziale jest więc jasne: Bóg tworzy i podtrzymuje, bożek zaś jest dziełem, które nie może dać tego, czego od niego się oczekuje.

Pytanie z Księgi Izajasza 44:10 jest proste i trzeźwe: po co ktoś miałby poświęcać czas, siły i materiał na coś, co nie przyniesie pożytku? Prorok nie snuje tu abstrakcyjnego wywodu. Opisuje konkretną pracę. Rzemieślnik mierzy drewno, kreśli kształt, obrabia je dłutami i wybiera gatunki drzew z lasu (Księga Izajasza 44:13-14). Wysiłek kosztuje go głód i wyczerpanie, bo nie pił wody i brakuje mu sił (Księga Izajasza 44:12). Wszystko to prowadzi do przedmiotu, który nie zdoła nikomu pomóc (Księga Izajasza 44:9). Odpowiedź na pytanie wybrzmiewa w całym fragmencie wyraźnie: po nic. Tekst nie potępia pracy rąk. Pokazuje raczej, że wysiłek bez właściwego celu zostawia człowieka zmęczonym i z pustymi rękami. Prorok zauważa też, że jego twórcy nie widzą, że okrywają się hańbą (Księga Izajasza 44:9). Ta myśl dobrze pasuje do codzienności. Można spędzić lata na zabieganiu o rzeczy, które nie zbudują ani domu, ani relacji. Czas, pieniądze i siły najlepiej wkładać w to, co ma trwałą wartość, bo wtedy każdy dzień zostawia po sobie coś więcej niż zmęczenie.

Księga Izajasza 44:10 stawia pytanie o rzeźbiarza i odlewnika bożka: „Kto rzeźbi bożka i odlewa posąg, żeby nie mieć pożytku?” Nie chodzi jedynie o wartość przedmiotu. Pytanie odsłania sprzeczność: człowiek tworzy coś własnymi rękami, a potem oczekuje, że to stanie się źródłem pomocy. W sąsiednich wersetach widać kruchość takiego dzieła. Rzemieślnik może być głodny, zmęczony i spragniony, podczas gdy posąg pozostaje tym, czym został uczyniony. Nie umniejsza to ludzkiej pracy; pokazuje jej granicę. To, co stworzone, nie może samo stać się skałą dla swojego twórcy. W rozdziale tym Bóg mówi do Izraela jako jego Stwórca i Odkupiciel, zapewnia o swojej wyjątkowości i przypomina, że nie ma poza Nim innego Boga. Obraz bożka zrobionego przez człowieka staje więc naprzeciw Boga, który daje życie i obiecuje wodę spragnionej ziemi. To nie przedmiot sam w sobie jest tu najgłębszym problemem, lecz nadzieja pokładana w dziele własnych rąk. Pytanie Izajasza pozostaje trzeźwym sprawdzianem: czy to, czemu człowiek ufa, może rzeczywiście podtrzymać życie?