Księga Izajasza 41:4 – znaczenie i zastosowanie

Pytanie „Kto to zdziałał i uczynił?” pada w Księdze Izajasza 41:4 po wezwaniu narodów do wspólnego sądu. Brzmi jak pytanie kogoś, kto chce wreszcie nazwać sprawcę tego, co się dzieje, i nie zamierza zostawić historii bez autora. Odpowiedź przychodzi od razu: to Ten, który od początku wywołuje z nicości pokolenia. Słowa „od początku” i „z nicości” mówią o kimś, kto nie zależy od tego, co już istnieje. Obraz pokoleń, które pojawiają się i przemijają, może niepokoić, bo przypomina, jak krótkie są ludzkie lata. Tekst jednak nie zostawia tego chaosu bez głosu. Pan mówi o sobie: „jestem pierwszy, z ostatnimi również Ja będę”. Początek i koniec tej historii nie są oddzielone pustką, bo obaj należą do tego samego Boga. Serce zatrzymuje się szczególnie przy tym zdaniu o przyszłości. Wiele lęku rodzi się z pytania, kto będzie obecny, gdy ostatnia część drogi okaże się najtrudniejsza. Izajasz nie obiecuje prostego, szczęśliwego końca każdej sprawy, lecz wskazuje, że również ostatni rozdział należy do Pana. Ta myśl nie usuwa bólu, ale pozwala go nieść z cichą ufnością, że nie jest on ostatnim słowem.

Izajasza 41:4 odpowiada na pytanie o sprawcę wydarzeń opisanych w poprzednich wersetach: kto wzbudza zwycięskiego władcę ze Wschodu i kieruje losami narodów? Odpowiedź nie wskazuje na ludzką potęgę, lecz na Pana, który działa od początku i pozostaje obecny aż do końca. Słowa o pokoleniach wywoływanych „z nicości” podkreślają, że historia nie wymyka się Stwórcy. Narody powstają i przemijają, a ich los nie jest miarą Bożej wierności ani granicą Jego władzy. „Ja jestem pierwszy” i „z ostatnimi również Ja będę” obejmują całość czasu: Pan nie jest jednym z uczestników historii, zależnym od jej biegu, lecz Tym, który ją ogarnia. Kontekst uwydatnia też różnicę między żywym Bogiem a ludzkimi zabezpieczeniami. W kolejnych wersetach ludzie umacniają gwoździami posąg, by się nie zachwiał; Pan zaś nie potrzebuje podparcia. Jego działanie nie jest obietnicą, że każdy wierzący uniknie lęku lub klęski. To wyznanie o Bożej suwerenności, wypowiedziane wobec narodów i Izraela: przemijające potęgi nie mają ostatniego słowa, bo początek i kres należą do Pana.

Pytanie w tym wersecie brzmi prosto: kto to zdziałał? Pan, który od początku wywołuje z nicości pokolenia, stoi u źródła każdego ruchu w historii. Fragment ma charakter sądu. Narody mają się zebrać i wykazać, kto stoi za ich siłą. W wersecie 7 widać wyraźny kontrast. Ktoś umacnia gwoździami posąg, żeby się nie zachwiał. Ludzkie bezpieczeństwo wznosi się z metalu i wzajemnej zachęty, a Pan nie potrzebuje żadnych podpórek. Najmocniejsze słowa pojawiają się w zdaniu o pierwszeństwie i ostateczności: „Ja, Pan, jestem pierwszy, z ostatnimi również Ja będę!” Stoi na początku i na końcu, a między tymi punktami toczą się losy ludzi i narodów. Ten, kto zna oba krańce, nie musi się bać środka. Wers 8 kieruje to samo przesłanie do Izraela, sługi i przyjaciela Abrahama. Wybór pochodzi od Pana, który go wybrał, więc relacja trzyma się wierności Tego, kto zaczął. Ostatnie słowo należy do Pana, a pierwsze już padło z Jego ust. Całą historię pokoleń trzyma więc Ten, który wywołuje je z nicości.

„Kto to zdziałał i uczynił?” Izajasz stawia to pytanie po opisie zwycięskiego władcy, którego pojawienie się porusza narody. Odpowiedź nie przypisuje dziejów przypadkowi ani sile ludzkich rąk: mówi o Bogu, który od początku powołuje pokolenia i pozostaje Panem czasu. Słowa „Ja, Pan, jestem pierwszy, z ostatnimi również Ja będę!” obejmują początek i kres, nie odsłaniając przy tym każdego szczegółu historii. Dla Izraela, nazwanego w dalszej części rozdziału sługą i wybranym ludem, jest to wyznanie o wierności Boga pośród niepokoju narodów. Nie stanowi obietnicy, że każde zagrożenie natychmiast zniknie ani że każda ludzka droga zakończy się powodzeniem. W tym zdaniu mieści się jednak mocna nadzieja: czas nie jest przestrzenią opuszczoną przez Boga. Ludzkie imperia przemijają, a wykonane rękami posągi wymagają umocnienia gwoździami, by się nie zachwiały. Pan Izraela nie potrzebuje takiego podparcia. Jego obecność przy początku i przy kresie nadaje historii głębszy horyzont niż doraźny lęk. Nawet to, co wydaje się końcem pewnej epoki, pozostaje w zasięgu Tego, który jest pierwszy i będzie z ostatnimi.