Księga Izajasza 10:11 – znaczenie i zastosowanie

Słowa z Księgi Izajasza 10:11 brzmią jak zapowiedź czegoś, co już wydarzyło się gdzie indziej i co ma się powtórzyć. Mówca nie ukrywa swojej pewności: „jak uczyniłem Samarii i jej bożkom, czyż nie tak samo zrobię Jerozolimie i jej posągom?”. W tych słowach słychać najpierw strach ludzi, którzy patrzą na upadek sąsiadów i zaczynają pytać, czy ich kolej nie nadejdzie. Taki lęk bywa cichy, ale ciężko go nosić, bo wciąż przypomina, że nic nie jest dane raz na zawsze. Warto pamiętać, kto to mówi. Słowa należą do króla Asyrii, który w tym rozdziale jest narzędziem w ręku Pana, a w Księdze Izajasza 10:12 zapowiedziano, że Bóg ukarze jego pyszne serce. Zagrożenie wypowiedziane przez człowieka nie ma więc ostatniego słowa. Najtrudniejsze jest to, że Jerozolima także zostaje wplątana w tę rozmowę o upadku, bo jej posągi stoją obok posągów Samarii. Lęk przed losem sąsiadów może więc otworzyć oczy na to, co we własnym sercu stoi obok bożków.

W Izajasza 10:11 przemawia król Asyrii, nie prorok ogłaszający, że Jerozolima jest po prostu kolejnym miastem skazanym na upadek. Władca wyciąga wniosek z wcześniejszych podbojów: skoro Samaria i jej bożki nie oparły się jego potędze, sądzi, że tak samo potraktuje Jerozolimę i jej posągi. Jego pytanie retoryczne odsłania pewność siebie, która nie rozróżnia między zdobyciem miasta a zrozumieniem tego, co dzieje się w historii. Kontekst nadaje tej pysze szczególną wagę. Władca przypisuje zwycięstwa własnej sile i sprytowi, natomiast Izajasz przedstawia Asyrię jako narzędzie, które nie może wynosić się ponad tego, kto nim się posługuje. Obraz siekiery i drwala w wersecie 15 wyraźnie ogranicza jej samodzielność. Werset 12 zapowiada zaś, że po dokonaniu dzieła w Syjonie Bóg ukarze pychę króla. Nie chodzi więc o prostą obietnicę, że Jerozolima uniknie wszelkiego zagrożenia. Tekst ukazuje raczej granicę imperialnej logiki: wcześniejsze zwycięstwa nie dają władcy prawa do rozstrzygania, komu należy się wyrok. Król bierze skuteczność podboju za dowód własnej suwerenności, lecz właśnie ta pomyłka staje się przedmiotem sądu.

Te słowa należą do asyryjskiego władcy, który chwali się swoimi podbojami. Porównuje to, co uczynił Samarii i jej bożkom, z tym, co zamierza zrobić Jerozolimie. Pytanie „jak uczyniłem Samarii i jej bożkom, czyż nie tak samo zrobię Jerozolimie i jej posągom?” brzmi jak pewność zbudowana na sukcesach. Skoro dotąd nic go nie powstrzymało, uznaje, że nic go nie powstrzyma. Jego rachunek zakłada coś jeszcze. Traktuje bogów narodów jak posągi, które nie mają żadnego znaczenia, a Jerozolimę jak jedno miasto wśród innych. Izajasz nie zostawia jednak tej kalkulacji bez odpowiedzi. W Księdze Izajasza 10:12 zapowiada, że Pan ukarze owoc pysznego serca króla, a w Księdze Izajasza 10:15 pokazuje absurd takiej postawy. Siekiera nie może wynosić się ponad drwala, a bicz nie może unosić się nad tym, kto nim wywija. Ten obraz pokazuje, że każda władza ma swoje źródło. Narzędzie działa tylko dlatego, że ktoś je trzyma. Pycha zaczyna się wtedy, gdy człowiek zapomina o tym źródle i przypisuje sobie każde zwycięstwo. Z tego fragmentu wynika przestroga dla każdego, kto ma siłę, pieniądze albo wpływy: sukces nie daje prawa do pogardy dla innych ani do zapomnienia o Bogu.

W Księdze Izajasza 10:11 przemawia król Asyrii, pewny, że Jerozolima podzieli los Samarii: „jak uczyniłem Samarii i jej bożkom, czyż nie tak samo zrobię Jerozolimie i jej posągom?”. W jego oczach miasta są zdobyczami, a ich świętość nie ma większego znaczenia niż potęga jego armii. Samaria staje się argumentem, którym uzasadnia własną niepowstrzymaną siłę. Lecz Izajasz odsłania granicę tej pewności. Asyria może być narzędziem sądu, ale nie jest władcą historii. Po dokonaniu dzieła Bóg osądzi pychę króla, który przypisuje zwycięstwa własnej ręce i sprytowi. Obraz siekiery pyszniącej się przed drwalem z kolejnych wersetów nadaje temu rozdziałowi cichą, lecz stanowczą miarę: narzędzie nie staje się źródłem mocy tylko dlatego, że przez chwilę działa skutecznie. Werset nie obiecuje, że Jerozolima uniknie cierpienia. Przypomina raczej, że imperialna przewaga nie daje prawa do ostatniego słowa. Także religijny język nie może zasłaniać krzywdy słabych, o której mowa na początku rozdziału. Wobec Boga ani święte miasto, ani potężne państwo nie stoją poza prawdą i sądem.