List do Galatów 5:1 – znaczenie i zastosowanie

Na początku tego rozdziału Paweł ostrzega Galatów przed żydowskimi nauczycielami, którzy próbowali ponownie poddać ich niewoli Prawa. Wcześniej obszernie polemizował już z tymi nauczycielami, pokazując, że ich poglądy są sprzeczne z duchem Ewangelii. Ten werset zbiera główną myśl całego jego wywodu: skoro zostajemy uznani za sprawiedliwych przed Bogiem wyłącznie przez wiarę w Jezusa Chrystusa, a nie przez przestrzeganie Prawa, chrześcijanie powinni trwać w wolności, którą dał im Chrystus. Nie mogą pozwolić, by ponownie uwikłano ich w jarzmo niewoli.

Ewangelia przynosi nam wolność. Zostajemy uwolnieni od Prawa obrzędowego, czyli szczególnych zasad religijnych danych Izraelowi, a także od przekleństwa Prawa moralnego, które potępia każdego, kto nie przestrzega go doskonale (List do Galatów 3:10). Nie jesteśmy już więc zobowiązani do zachowywania dawnych obrzędów ani nie podlegamy surowemu wyrokowi Prawa, które wymaga doskonałego posłuszeństwa. Ta wolność pochodzi od samego Jezusa Chrystusa. Przez swoje zbawcze dzieło zadośćuczynił za złamanie Prawa, a jako Król, mający władzę, uwolnił nas od zewnętrznych obrzędów nałożonych na Żydów.

Naszym obowiązkiem jest więc trwać w tej wolności. Powinniśmy mocno trzymać się Ewangelii i wolności, którą ona daje, i nie pozwolić nikomu przekonać nas do powrotu pod Prawo Mojżeszowe. Paweł uzasadnia to ostrzeżenie na kilka sposobów. Jednym z nich jest to, że gdyby Galaci przyjęli obrzezanie i polegali na przestrzeganiu Prawa, by osiągnąć sprawiedliwość, zaprzeczyliby swojej wierze chrześcijańskiej i utraciliby wszystko, co mają w Chrystusie (List do Galatów 5:2–4).

Paweł wypowiada to ostrzeżenie z wyjątkową powagą: „Posłuchajcie, ja, Paweł, mówię wam” (List do Galatów 5:2), a następnie ponownie: „Oświadczam wam” (List do Galatów 5:3). Wyraźnie zaznacza, że przemawia jako apostoł Chrystusa, z Jego autorytetem. Nie głosi obrzezania, jak być może niektórzy twierdzili. Ostrzega natomiast, że poddanie się obrzezaniu w sposób, którego domagali się ci nauczyciele, wiązało się z poważnym niebezpieczeństwem.

Paweł nie mówi o samym obrzezaniu. Nie twierdzi, że każdy obrzezany człowiek nie może odnieść korzyści z Chrystusa. Przecież wszyscy wierzący w Boga w czasach Starego Testamentu byli obrzezani, a Paweł sam polecił obrzezać Tymoteusza. Mówi o obrzezaniu w takim rozumieniu, jakie nadawali mu judaizujący nauczyciele: głosili, że człowiek nie może zostać zbawiony, jeśli nie zostanie obrzezany i nie będzie przestrzegać Prawa Mojżeszowego (Dzieje Apostolskie 15:1). O tym samym Paweł mówi w wersecie 4, gdy pisze o usprawiedliwieniu przez Prawo, czyli o dążeniu do uzyskania właściwej pozycji przed Bogiem przez przestrzeganie Prawa.

Gdyby Galaci przyjęli obrzezanie w takim właśnie znaczeniu, Chrystus nie przyniósłby im żadnej korzyści. Musieliby przestrzegać całego Prawa. Chrystus stałby się dla nich bezwartościowy, a oni odpadliby od łaski. Innymi słowy, odrzuciliby drogę zbawienia ustanowioną przez Boga. Postawiliby się też w sytuacji, w której nie mogliby zostać uznani za sprawiedliwych w oczach Boga, ponieważ Prawo wymaga pełnego posłuszeństwa, którego nie potrafiliby okazać, a ponadto ogłasza przekleństwo nad tymi, którzy go nie przestrzegają. Prawo mogło ich potępić, ale nie mogło ich zbawić. Gdyby więc odwrócili się od Chrystusa i złożyli nadzieję w Prawie, Chrystus nie przyniósłby im żadnego pożytku.

Przyjmując obrzezanie w tym rozumieniu, zrezygnowaliby ze swojej wiary chrześcijańskiej i odcięliby się od wszelkiego pożytku, jaki daje Chrystus. Dlatego muszą mocno trzymać się przyjętej Ewangelii i nie wracać do niewoli. Jezus Chrystus może zbawić całkowicie, ale wielu ludzi nie odnosi z Niego żadnej korzyści. Każdy, kto szuka usprawiedliwienia przez Prawo, nie odnosi żadnego pożytku z Chrystusa. Kto pokłada nadzieję w przestrzeganiu Prawa, traci nadzieję, którą daje Chrystus, bo On nie zbawi tych, którzy odmawiają zaufania wyłącznie Jemu.

Aby zachęcić Galatów do trwania przy Ewangelii i wolności, którą ona daje, Paweł wskazuje na własny przykład oraz przykład innych Żydów, którzy stali się chrześcijanami. Ich nadzieja polegała na tym, że przez Ducha oczekiwali spełnienia nadziei związanej ze sprawiedliwością. Choć z urodzenia byli Żydami i wychowali się pod Prawem, Duch doprowadził ich do poznania Chrystusa. Zrezygnowali więc z polegania na uczynkach Prawa i oczekiwali usprawiedliwienia i zbawienia wyłącznie przez wiarę w Niego. Byłoby skrajną nierozwagą, gdyby poganie, którzy nigdy nie podlegali Prawu, sami się mu poddali i na nim oparli swoje nadzieje.

Na co czekają chrześcijanie? Oczekują spełnienia nadziei związanej ze sprawiedliwością, czyli szczęścia życia przyszłego. To nadzieja chrześcijan, bo właśnie do tego wielkiego dobra dążą i za nim tęsknią. Nazywa się ją nadzieją związaną ze sprawiedliwością, ponieważ opiera się na sprawiedliwości nie naszej, lecz Chrystusa. Sprawiedliwe życie jest drogą, która prowadzi do tego celu, ale to wyłącznie sprawiedliwość Chrystusa zdobyła go dla nas i daje nam pewność, że możemy go otrzymać.

Jak mają otrzymać to błogosławieństwo? Przez wiarę. Chodzi o wiarę w naszego Pana Jezusa Chrystusa, a nie o uczynki Prawa ani o cokolwiek, czym można sobie na nie zasłużyć. Przyjmują Go i ufają Mu jako Panu naszej sprawiedliwości. Tylko w ten sposób mogą oczekiwać, że teraz zostaną uznani za sprawiedliwych przed Bogiem, a później dostąpią zbawienia. Na spełnienie tej nadziei czekają przez Ducha.

Postępują pod kierunkiem i z pomocą Ducha Świętego. To pod Jego przewodnictwem i dzięki Jego wsparciu zostają przekonani i uzdolnieni do wiary w Chrystusa oraz do oczekiwania przez Niego na spełnienie nadziei związanej ze sprawiedliwością. Opisując chrześcijan w ten sposób, apostoł mówi też, że jeśli Galaci spodziewają się, iż zostaną uznani za sprawiedliwych przed Bogiem i zbawieni w jakikolwiek inny sposób, spotka ich rozczarowanie. Dlatego powinni mocno trzymać się nauki Ewangelii, którą przyjęli.

Paweł odwołuje się następnie do natury i celu wiary chrześcijańskiej. Jej celem było zniesienie dawnego podziału między Żydami a poganami i wskazanie wiary w Chrystusa jako drogi do przyjęcia przez Boga. W Liście do Galatów 5:6 mówi, że w Chrystusie Jezusie, czyli w życiu według Ewangelii, ani obrzezanie, ani jego brak nie mają znaczenia. Pod dawnym Prawem istniała istotna różnica między Żydem a Grekiem, między obrzezanymi a nieobrzezanymi. Obrzezani mieli dostęp do przywilejów we wspólnocie Boga, których nie mieli inni. Teraz jednak, gdy przyszedł Chrystus, który jest wypełnieniem i kresem Prawa, wszystko się zmieniło. Nie ma już znaczenia, czy ktoś jest obrzezany, czy nie. Żaden z tych stanów nie czyni człowieka lepszym ani gorszym i żaden nie może zjednać mu przychylności Boga. Nauczyciele, którzy próbowali narzucić Galatom obrzezanie i wymagać od nich przestrzegania Prawa Mojżeszowego, postępowali więc bardzo nierozsądnie, a Galaci nierozważnie postąpiliby, gdyby im ulegli.

Paweł mówi jednak, co ma znaczenie dla przyjęcia przez Boga: wiara, która działa przez miłość. Chodzi o prawdziwe zaufanie Chrystusowi, którego autentyczność ujawnia się w szczerej miłości do Boga i bliźniego. Gdyby Galaci mieli taką wiarę, nie miałoby znaczenia, czy są obrzezani, czy nie. Bez niej nic innego nie mogłoby im pomóc. Żaden zewnętrzny przywilej ani wyznawanie wiary nie zapewni nam przychylności Boga, jeśli nie mamy szczerej wiary w Pana Jezusa. Prawdziwa wiara jest łaską, która działa: przejawia się w miłości do Boga oraz do braci i sióstr. Wiara działająca przez miłość stanowi podstawę całego życia chrześcijańskiego.

Aby powstrzymać Galatów od odchodzenia od prawdy i umocnić ich na przyszłość, Paweł przypomina im, jak dobrze zaczęli, i zachęca, by zastanowili się, co tak bardzo się zmieniło (List do Galatów 5:7). Mówi im, że dobrze biegli. Na początku życia chrześcijańskiego postępowali bardzo dobrze. Z radością przyjęli wiarę chrześcijańską i z prawdziwym zapałem starali się nią żyć. W chrzcie oddali się Bogu i publicznie wyznali, że są uczniami Chrystusa, a ich postępowanie było zgodne z tym wyznaniem.

Życie chrześcijańskie przypomina bieg: jeśli ktoś chce zdobyć nagrodę, musi biec dalej. Nie wystarczy rozpocząć bieg, wyznając wiarę chrześcijańską. Trzeba też dobrze biec, żyjąc zgodnie z tym wyznaniem. Tak właśnie zaczęli ci wierzący, ale coś zatrzymało ich postęp. Zostali sprowadzeni z właściwej drogi albo przynajmniej zaczęli zwalniać i potykać się. Dlatego Paweł pyta ich, zachęcając zarazem, by sami się nad tym zastanowili: „Kto wam przeszkodził?”. Jak to się stało, że nie szli dalej drogą, na którą tak dobrze wkroczyli? Paweł już wiedział, kto i w jaki sposób do tego doprowadził, ale chciał, by Galaci poważnie się nad tym zastanowili. Chciał, by rozważyli, czy mieli jakikolwiek dobry powód, by słuchać tych, którzy ich niepokoili, i czy argumenty tych nauczycieli mogły usprawiedliwiać ich obecne postępowanie.

Wielu ludzi dobrze zaczyna swoją religijną drogę i przez pewien czas biegnie wytrwale. Trzymają się wyznaczonego biegu, z zapałem i gorliwością. A jednak z jakiegoś powodu napotykają przeszkodę albo zbaczają z drogi. Ci, którzy biegli dobrze, lecz teraz zaczynają schodzić na bok lub słabnąć, powinni zastanowić się, co im przeszkadza. Nowi wierzący muszą się liczyć z tym, że Szatan będzie stawiał na ich drodze przeszkody i robił wszystko, by sprowadzić ich z właściwego kursu. Gdy tylko grozi im, że zboczą z drogi, dobrze jest, by pomyśleli, kto im przeszkadza.

Niezależnie od tego, kogo słuchali Galacjanie, Paweł mówi im, że słuchając tych osób, byli powstrzymywani od posłuszeństwa prawdzie i narażali się na utratę korzyści płynących z całego dotychczasowego życia religijnego. Ewangelia, którą Paweł im głosił, a którą przyjęli i wyznawali, była prawdą. Tylko w niej w pełni objawiono prawdziwą drogę usprawiedliwienia, czyli uzyskania właściwej relacji z Bogiem, oraz zbawienia. Aby korzystać z tego daru, musieli być posłuszni ewangelii, mocno się jej trzymać i kształtować według niej swoje życie oraz nadzieje. Gdyby pozwolili się od niej odciągnąć, okazaliby wielką słabość i nierozsądek.

Prawda nie jest jedynie czymś, w co należy wierzyć. Trzeba być jej posłusznym. Należy ją przyjąć nie tylko dzięki jej światłu, lecz także z miłością i mocą, jaką niesie. Ci, którzy nie trzymają się jej mocno, nie są jej naprawdę posłuszni. Mamy równie dobry powód, by być prawdzie posłuszni, jak mieliśmy, by ją przyjąć. Dlatego bardzo nierozsądne jest, gdy ktoś, kto dobrze rozpoczął chrześcijański bieg, pozwala sobie przeszkadzać i przestaje biec dalej.

Paweł zachęca Galacjan, by trwali w wierze i wolności ewangelii. Wskazuje przy tym na złe źródło nauki, która odciągała ich od prawdy (List do Galatów 5:8). Mówi, że takie przekonywanie nie pochodzi od Tego, który ich powołuje. Chodziło bez wątpienia o pogląd, że muszą się obrzezać i przestrzegać Prawa Mojżeszowego, albo łączyć przestrzeganie Prawa z wiarą w Chrystusa, by dostąpić usprawiedliwienia. Nauczyciele judaizujący, czyli żydowscy chrześcijanie, którzy błędnie nalegali na przestrzeganie Prawa, wywierali na nich presję, a Galacjanie zbyt łatwo to przyjęli.

Aby pokazać im, jak nierozsądne jest to przekonanie, Paweł mówi, że nie pochodzi ono od Tego, który ich powołuje. Nie pochodzi więc od Boga, z którego upoważnienia głoszono im ewangelię i powołano ich do jej wspólnoty. Nie pochodzi też od Pawła, który był posłańcem, przez którego zostali do niej powołani.

Nie mogło ono pochodzić od Boga, ponieważ przeczyło ustanowionej przez Niego drodze usprawiedliwienia, czyli uzyskania właściwej relacji z Bogiem, i zbawienia. Nie mogli też otrzymać tej nauki od samego Pawła, mimo że niektórzy mogli tak twierdzić. Paweł zawsze sprzeciwiał się traktowaniu obrzezania jako wymogu dla chrześcijan. Chociaż czasem mógł na nie pozwolić ze względu na pokój, nigdy nie nakłaniał wierzących do obrzezania ani nie uważał go za konieczne do zbawienia.

Skoro ta nauka nie pochodziła od Tego, który ich powołał, Paweł pozostawia Galacjanom ocenę, skąd musiała się wziąć. Wyraźnie daje do zrozumienia, że mogła pochodzić jedynie od Szatana i jego sług, którzy próbowali zniszczyć ich wiarę i powstrzymać szerzenie się ewangelii. Galacjanie mieli więc wszelkie powody, by ją odrzucić i mocno trzymać się prawdy, którą już przyjęli.

Uczymy się stąd, że gdy chrześcijanie słyszą różne poglądy dotyczące wiary, powinni pytać, czy pochodzą one od Boga, który nas powołuje, i czy opierają się na autorytecie Chrystusa i Jego apostołów. Jeśli uważne rozważenie pokaże, że tak nie jest, należy je odrzucić, bez względu na to, jak mocno inni próbują je nam narzucić.

Paweł ostrzega ich także przed niebezpieczeństwem, że ten błąd się rozprzestrzeni i zaszkodzi innym. Niektórzy mogli próbować się usprawiedliwiać, mówiąc, że ten pogląd głosiło tylko kilku nauczycieli albo że zgodzili się jedynie na drobne sprawy, takie jak obrzezanie i przestrzeganie kilku żydowskich zwyczajów. Mogli uznać, że nawet jeśli postąpili źle, sprawa jest zbyt błaha, by się nią martwić.

Paweł odpowiada na takie myślenie mocnym ostrzeżeniem: odrobina zakwasu zakwasza całe ciasto (List do Galatów 5:9). Jedna fałszywa myśl może wypaczyć całe chrześcijańskie przesłanie, a jedna osoba może zarazić błędem całą wspólnotę. Dlatego Galacjanie powinni natychmiast przeciwstawić się temu błędowi. Jeśli ktoś już mu uległ, należało użyć wszelkich właściwych środków, by usunąć tę truciznę spośród nich.

Niebezpiecznie jest, gdy kościoły chrześcijańskie tolerują ludzi, którzy trzymają się zgubnych błędów, a zwłaszcza tych, którzy je szerzą. Tak właśnie było w tym przypadku. Rozpowszechniana fałszywa nauka, którą niektórzy w tych kościołach już przyjęli, zagrażała samemu sercu chrześcijaństwa. Dlatego Paweł nie pozwalał im czuć się bezpiecznie tylko dlatego, że liczba osób zaangażowanych w tę sprawę wydawała się niewielka. Jeśli pozostawiono by je bez reakcji, choroba mogłaby szybko się rozprzestrzenić i zniszczyć prawdę oraz wolność ewangelii.

Następnie Paweł mówi coś życzliwego, by łatwiej przyjęli jego ostrzeżenie: pokłada ufność w Panu, że Galacjanie nie przyjmą innego stanowiska (List do Galatów 5:10). Naprawdę się o nich obawiał, dlatego pisał tak otwarcie. Miał jednak nadzieję, że Bóg posłuży się jego listem, by przywrócić ich do jego sposobu myślenia oraz do prawdy i wolności ewangelii, którą im głosił.

Uczy nas tu również, by mieć nadzieję na najlepsze nawet w odniesieniu do tych, co do których mamy powody obawiać się najgorszego. Aby złagodzić wymowę nagany, Paweł przypisuje większą winę innym niż samym Galacjanom. Mówi, że ten, kto ich niepokoi, poniesie zasłużoną karę, kimkolwiek jest (List do Galatów 5:10). Wiedział, że niektórzy niepokoją Galacjan i wypaczają ewangelię Chrystusa (List do Galatów 1:7). Być może szczególnie aktywnie działał jeden człowiek. Paweł przypisuje większą winę takim przywódcom niż tym, których sprowadzili na złą drogę.

Przypomina nam to, że korygując grzech i błąd, zawsze powinniśmy odróżniać przywódców od tych, których prowadzą. Jedni celowo próbują wciągać innych w błąd, podczas gdy inni po prostu dają się im porwać. Paweł łagodzi ocenę tych chrześcijan, nawet gdy ich napomina, by pozyskać ich na nowo dla wolności, którą dał im Chrystus. O tych zaś, którzy ich niepokoili, mówi, że poniosą zasłużoną karę. Bóg osądzi ich sprawiedliwie. Paweł jest tak oburzony na nich jako wrogów Chrystusa i Jego Kościoła, że życzy sobie, by zostali odcięci, ale nie od Chrystusa i wszelkiej nadziei zbawienia. Chodzi mu o usunięcie ich przez dyscyplinę kościelną, która powinna być świadectwem przeciwko nauczycielom wypaczającym ewangelię.

Ci, którzy próbują niszczyć wiarę w ewangelię i zakłócać pokój chrześcijan, niezależnie od tego, czy są duszpasterzami, czy innymi osobami, tracą prawo do chrześcijańskiej wspólnoty i zasługują na wykluczenie z niej.

Aby powstrzymać tych chrześcijan przed słuchaniem nauczycieli o poglądach judaizujących i uwolnić ich od wyrządzonej już szkody, Paweł pokazuje, jak nieuczciwie postępowali ci ludzie. Przedstawiali jego nauczanie w fałszywym świetle, by łatwiej osiągnąć swój cel. Chcieli poddać Galacjan obrzezaniu i połączyć judaizm z chrześcijaństwem. Aby to ułatwić, rozpuszczali pogłoskę, że sam Paweł głosi obrzezanie. Gdy Paweł wspomina o tym, że rzekomo nadal głosi obrzezanie (List do Galatów 5:11), widać, że jego przeciwnicy właśnie tak twierdzili i posługiwali się tym kłamstwem, by nakłonić Galacjan do podporządkowania się temu wymogowi. Mogli oprzeć swoje twierdzenie na tym, że Paweł obrzezał Tymoteusza (Dzieje Apostolskie 16:3).

Paweł miał dobry powód, by w tamtym przypadku dopuścić obrzezanie. Stanowczo jednak zaprzeczał, jakoby je głosił, zwłaszcza w znaczeniu, jakie przypisywali temu jego przeciwnicy. Aby pokazać, jak niesprawiedliwy był ten zarzut, przytacza argumenty, które powinny były ich przekonać, gdyby chcieli uczciwie się nad nimi zastanowić.

Po pierwsze, gdyby Paweł naprawdę głosił obrzezanie, mógłby uniknąć prześladowań. Pyta więc w istocie: skoro nadal głosi obrzezanie, dlaczego wciąż jest prześladowany? Jego czytelnicy wiedzieli, że Żydzi go nienawidzili i atakowali. Taka wrogość nie miałaby sensu, gdyby zgadzał się z nimi i nauczał, że obrzezanie oraz Prawo Mojżeszowe są konieczne do zbawienia. Właśnie o to się spierali. Gdyby Paweł stanął po ich stronie w tej sprawie, przyjęliby go zamiast występować przeciwko niemu.

Po drugie, gdyby Paweł ustąpił Żydom w tej sprawie, zgorszenie krzyża ustałoby. Krzyż Chrystusa, czyli prawda, że zbawienie przychodzi wyłącznie przez wiarę w ukrzyżowanego Chrystusa, był dla Żydów zgorszeniem (Pierwszy List do Koryntian 1:23). Najbardziej gniewało ich w chrześcijaństwie to, że znosiło ono obrzezanie i cały system Prawa jako obowiązujące wymagania. To właśnie wywoływało ich sprzeciw i prześladowania. Gdyby Paweł nauczał, że obrzezanie nadal jest obowiązkowe, a Prawo Mojżeszowe trzeba łączyć z wiarą w Chrystusa, by dostąpić zbawienia, ich sprzeciw byłby znacznie mniejszy.

Paweł nie mógł jednak tak postąpić. Inni mogli być gotowi opowiedzieć się po stronie Żydów, także tych, którzy niesłusznie go oskarżali, ale on nie zamierzał tego robić. Był gotów zaryzykować wygodę, dobrą opinię, a nawet życie, by nie wypaczyć prawdy ani nie wyrzec się wolności, którą daje Ewangelia. Dlatego Żydzi wciąż sprzeciwiali się chrześcijaństwu i Pawłowi jako jego głosicielowi.

W ten sposób Paweł odpiera fałszywy zarzut pod swoim adresem. Pokazuje też, jak niewielki szacunek należał się ludziom, którzy tak źle go potraktowali. Pomaga to zrozumieć, dlaczego mógł życzyć sobie, by posunęli się aż do okaleczenia samych siebie.