List do Galatów 4:9 – znaczenie i zastosowanie

W Liście do Galatów 4:9 Apostoł Paweł zatrzymuje się przy czymś, co wydaje się niemal nie do pojęcia: ludzie poznani przez Boga mogliby wrócić do bezsilnych i nędznych żywiołów. Pytanie „jak możecie powracać” brzmi bardziej jak zdziwienie i troska niż oskarżenie. Warto zauważyć, że cała wypowiedź opiera się na relacji. Zdanie mówi o poznaniu w obie strony, bo poznaliście Boga i Bóg was poznał, a to „co więcej” nadaje tej więzi ciężar, którego nie da się łatwo zbagatelizować. Kontekst czwartego rozdziału pokazuje, że żywioły były dla Galatów dawną niewolą, o której Paweł mówi także w 4:3 i 4:8. Przypomina on, że przed poznaniem Boga służyli bogom, którzy w rzeczywistości nie istnieją, więc obawa dotyczy powrotu do czegoś, co już raz było ich udziałem. Werset 9 nie opisuje jednak takiego powrotu jako przesądzonego. Wyraża raczej lęk, że wolność można wymienić na zależność, która już raz przytłaczała. Najbardziej poruszające w tym fragmencie jest to, że bliskość Boga nie znika wraz z błędnym wyborem. Apostoł pyta z napięciem, bo relacja z Bogiem jest prawdziwa i właśnie dlatego jest tak poważna, gdy ktoś zaczyna szukać oparcia w tym, co nie daje życia.

Pytanie Pawła w Liście do Galatów 4:9 odsłania napięcie między tym, kim wierzący stali się dzięki Bogu, a tym, ku czemu mogą znów się zwracać. Apostoł mówi o poznaniu Boga, lecz od razu dodaje, że ważniejsze jest to, iż Bóg poznał ich. Wiara nie zaczyna się więc od osiągnięcia religijnej biegłości, ale od Bożej inicjatywy i przyjęcia do Jego rodziny, o czym mówią poprzednie wersety. „Żywioły” to trudne określenie. W kontekście Galatów może obejmować zniewalające porządki religijne: dawną służbę nieistniejącym bogom, a teraz także przywiązanie do kalendarza świąt i dni. Paweł nie twierdzi, że każdy rytm religijny jest zły. Przestrzega przed takim podporządkowaniem praktykom, jakby mogły dać status przed Bogiem, który już przyjął ludzi jako dzieci i dziedziców. Kluczowe rozróżnienie brzmi: praktyka wiary może wyrażać zaufanie, ale nie może zastąpić zaufania Bożej łasce. Powrót do niewoli nie oznacza tu po prostu przestrzegania określonych dni; chodzi o ponowne uzależnienie swojej przynależności do Boga od porządku, który nie daje życia. Zdumienie Pawła wyrasta zatem z różnicy między wolnością otrzymaną od Boga a religijnym wysiłkiem, który znów czyni człowieka niewolnikiem.

Paweł pyta z żalem, a nie z pogardą. Galatom udało się już poznać Boga, a ważniejsze jest to, że to oni zostali przez Niego poznani. Określenie „bezsilnych i nędznych żywiołów” nazywa coś, co nie potrafi nikogo wyzwolić. Wcześniej Apostoł przypominał, że dziedzic, dopóki jest nieletni, podlega opiekunom i zarządcom, a potem tłumaczył, że dawna niewola dotyczyła żywiołów tego świata. Teraz jednak sytuacja ma inne oparcie. Kto otrzymał przybrane synostwo, nie musi wracać do pilnowania przepisów, żeby utrzymać swoje miejsce w rodzinie. Warto zwrócić uwagę na szczegół zapisany w Liście do Galatów 4:10: Paweł wspomina o zachowywaniu dni, świąt nowiu i lat. Same rytmy nie są w tym tekście oskarżone. Problem pojawia się wtedy, gdy zewnętrzne praktyki zaczynają uchodzić za sposób na zasłużenie sobie na łaskę. Człowiek, który liczy każdy obowiązek jak warunek bycia kochanym, często żyje w lęku, a nie w zaufaniu. Paweł kieruje wiernych ku relacji, w której poznanie przez Boga poprzedza wszelkie ich starania. Wolność rodzi się z tego poznania, a nie z dobrze wykonanych praktyk.

Paweł stawia pytanie, które wyrasta z nowej relacji: „poznaliście Boga i, co więcej, Bóg was poznał”. To drugie zdanie przesuwa środek ciężkości. Wiara nie zaczyna się od ludzkiego uchwycenia Boga, lecz od tego, że Bóg przyjmuje człowieka i daje mu miejsce w swojej rodzinie. W poprzednich wersetach Paweł mówi o Duchu wołającym „Abba, Ojcze!” i o przejściu od niewoli do synostwa. Dlatego powrót do „bezsilnych i nędznych żywiołów” nie jest dla niego drobną zmianą przyzwyczajeń. Galaci znów chcą wejść pod jarzmo, z którego zostali wyprowadzeni. W następnym wersecie Paweł wskazuje na zachowywanie dni, świąt nowiu i lat. Nie wynika stąd, że każda praktyka religijna lub świętowanie jest niewolą. Jego troska dotyczy tego, że Galaci wiążą swoją przynależność do Boga z poddaniem się temu, co nie może dać życia ani wolności. To jak stanie na progu domu i ponowne oddanie się pod władzę, od której już się wyszło. Pamięć o tym, że Bóg pierwszy zna i przyjmuje, odsłania cenę takiego powrotu.