List do Galatów 4:25 – znaczenie i zastosowanie

Ten werset może zaskoczyć, bo Synaj i Jeruzalem to dla wielu czytelników miejsca mocno nasycone świętością. Paweł jednak nie zestawia ich po to, by wyjaśnić geografię. Mówi o dwóch przymierzach, które w jego alegorii obrazuje kobieta z niewolnicy, i o tym, dokąd prowadzi każde z nich. Synaj, miejsce nadania Prawa, zostaje tu powiązany z niewolą, a nie z wolnością. Warto zauważyć, że Apostoł nie odbiera Prawu wartości. Zwraca uwagę na tych, którzy chcą żyć pod Prawem, i na to, jak wygląda takie życie, gdy staje się jedynym fundamentem. Słowa „wraz ze swoimi dziećmi trwa w niewoli” nie opisują jednego zdarzenia. Mówią o stanie, w którym dzieci dzielą los matki, bo to ona wyznacza kierunek ich dorastania. Paweł pokazuje więc, że droga, którą idziemy, zawsze wiąże nas z jakąś „matką”, czyli z tym, co nas kształtuje i czego uczymy się razem z dziećmi. Ten obraz ma w sobie coś poważnego, ale też łagodnego, bo pozwala zobaczyć, że zależność od określonej drogi ma swoje konsekwencje dla całego domu.

Paweł nie opisuje tu geografii ani nie wydaje sądu o wszystkich mieszkańcach Jerozolimy. W alegorii przedstawionej w Liście do Galatów 4:24–26 Synaj i obecne Jeruzalem reprezentują przymierze, które rodzi niewolę, natomiast górne Jeruzalem jest wolne. Werset 25 rozwija pierwszy obraz: miasto i jego „dzieci” pozostają w niewoli. Kluczowe jest to, że Paweł odpowiada osobom, które chcą żyć pod Prawem, i odczytuje historię Abrahama oraz jego synów jako obraz dwóch przymierzy. Nie twierdzi więc, że samo pochodzenie z Jerozolimy czyni człowieka niewolnikiem. Jego argument dotyczy zależności od porządku, który w tej alegorii nie daje wolności obiecanej przez Boga. „Dzieci” oznaczają tu tych, których łączy z przedstawionym przymierzem ta sama sytuacja. Ten ostry obraz służy szerszemu wywodowi: Paweł przeciwstawia niewolę wolności i obietnicę, a wierzących nazywa później dziećmi obietnicy, jak Izaak. Werset nie jest samodzielnym potępieniem miasta ani narodu; jego sens wyznacza argument o tym, skąd pochodzi przynależność do Bożej rodziny.

Ten werset jest krótki, a mimo to wyraźnie porównuje dwa miasta, jakby mówił o dwóch domach. Synaj, góra przymierza z Mojżeszem, jest punktem wyjścia, a obecne Jeruzalem zostaje z nim powiązane. Apostoł pisze: „Synaj to góra w Arabii, a jej odpowiednikiem jest obecne Jeruzalem. Ono bowiem wraz ze swoimi dziećmi trwa w niewoli” (List do Galatów 4:25). Najbardziej uderza zdanie o dzieciach. Niewola nie kończy się wraz z pokoleniem, które ją przeżywa, lecz przechodzi dalej, jeśli nic jej nie przerwie. Dobrze to widać na przykładzie rodziny, w której lęk przed karą uczy dzieci wyłącznie lęku, a nie zaufania. Podobnie dzieje się we wspólnocie, która pilnuje przepisów, ale zapomina o obietnicy, na której sama stoi. Paweł nie zostawia jednak czytelnika w tej ciemności. Zaraz potem, w wersecie 26, mówi o górnym Jeruzalem, które cieszy się wolnością i jest matką wierzących. Werset 25 pokazuje więc nie tylko stan niewoli, ale także jej źródło. Wolność nie wypływa z tego samego przymierza co niewola. Rodzi się z obietnicy, a jej dzieci wychowuje nadzieja, a nie strach przed nakazami.

W Liście do Galatów 4:25 Paweł odczytuje Synaj i ówczesne Jeruzalem jako obraz przymierza, które — w jego argumentacji — rodzi niewolę. Nie mówi tu, że każde miejsce czy każdy człowiek są z natury zniewoleni. Porównuje dwa sposoby pojmowania dziedzictwa: przez podporządkowanie Prawu oraz przez obietnicę Boga. Obraz miasta „wraz ze swoimi dziećmi” pokazuje, że niewola nie jest jedynie prywatnym ciężarem. Może kształtować całą wspólnotę i przekazywać jej sposób myślenia o przynależności. Człowiek może szukać pewności w tym, co potrafi wypełnić i kontrolować, a jednak nie odnaleźć w tym wolności, o której Paweł pisze dalej, mówiąc o górnym Jeruzalem jako matce ludzi wolnych. Ten werset należy do alegorycznego wywodu o Hagar i Sarze, nie jest prostym osądem współczesnych mieszkańców Jerozolimy ani wezwaniem do pogardy wobec judaizmu. Jego ciężar spoczywa na pytaniu o źródło nadziei. Dziedzictwo Boże nie rodzi się z ludzkiego przymusu; w tym fragmencie Paweł wiąże je z obietnicą i wolnością.