Księga Ezechiela 18:26 – znaczenie i zastosowanie

Ten fragment Księgi Ezechiela wyrasta z konkretnego sporu. Ludzie w Izraelu powtarzali przypowieść o ojcach, którzy jedli kwaśne winogrona, a synom cierpły z tego powodu zęby, i twierdzili, że sposób postępowania Pana nie jest słuszny. Odpowiedź proroka nie odbiera nikomu odpowiedzialności za własne wybory: „Jeśli sprawiedliwy odstąpił od sprawiedliwości, dopuszczał się grzechu i umarł, to umarł z powodu grzechów, które popełnił”. W tych słowach słychać także żal. Ktoś, kto kiedyś żył prawością, oddala się od niej krok po kroku, a jego upadek bywa bolesny dla wszystkich wokół. Tekst nie mówi jednak, że taki człowiek przestał mieć znaczenie dla Boga. Zaraz wcześniej prorok zapowiada, że Pan nie ma upodobania w śmierci występnego, lecz w tym, by się nawrócił i żył (Księga Ezechiela 18:23). Ta troska stanowi ramę całego rozdziału. Warto zauważyć, że rozdział stawia obok siebie dwie drogi: odstąpienie od sprawiedliwości i odstąpienie od zła. Werset 26 opisuje pierwszą z nich z bolesną jasnością, ale nie opisuje tego, co dzieje się w sercu człowieka w środku tej drogi. Ta cisza tekstu sprawia, że słowa proroka pozostają poważne, a zarazem nie odbierają nadziei.

W Księdze Ezechiela 18:26 odpowiedzialność nie przechodzi automatycznie z pokolenia na pokolenie. Rozdział odrzuca powiedzenie, że dzieci ponoszą skutki winy ojców, i podkreśla, że każdy odpowiada przed Bogiem za własne postępowanie. Dlatego „sprawiedliwy”, który odstępuje od sprawiedliwości, nie może zasłaniać się dawnymi dobrymi czynami: tekst mówi, że umiera z powodu grzechów, które popełnił. Nie jest to jednak twierdzenie, że każde cierpienie lub każda śmierć konkretnej osoby dowodzi jej osobistej winy. Ezechiel mówi o Bożym sądzie nad postępowaniem Izraela, a nie przedstawia ogólnej metody rozpoznawania przyczyn ludzkiego nieszczęścia. W najbliższym kontekście pojawia się też druga strona tej zasady: człowiek bezbożny, który porzuca zło i postępuje sprawiedliwie, może żyć. Bóg nie znajduje upodobania w śmierci występnego, lecz w jego nawróceniu. Werset stawia więc sprawę jasno: przeszła sprawiedliwość nie usprawiedliwia trwania w złu. Zarazem nie zamyka drogi powrotu. W rozdziale Boża sprawiedliwość oznacza zarówno odpowiedzialność za własne czyny, jak i możliwość zmiany postępowania.

Ta część Księgi Ezechiela odpowiada na gorzkie przysłowie o zielonych winogronach i ścierpłych zębach. Bóg mówi w niej wyraźnie, że każdy odpowiada za własną drogę. W Księdze Ezechiela 18:26 czytamy: „Jeśli sprawiedliwy odstąpił od sprawiedliwości, dopuszczał się grzechu i umarł, to umarł z powodu grzechów, które popełnił”. Tekst nie szuka winy w przeszłych zasługach ani w cudzych grzechach. Patrzy na kierunek, w którym człowiek idzie. Podobnie w Księdze Ezechiela 18:24 czytamy, że dobre czyny wykonane wcześniej nie zostaną przypisane temu, kto odstąpił od sprawiedliwości. Słowo „odstąpił” opisuje więc ruch, a nie raz wydany wyrok. Ten sam rozdział mówi też o drodze powrotnej. W Księdze Ezechiela 18:27 i 18:28 porzucone zło prowadzi do życia, a w Księdze Ezechiela 18:23 Bóg pyta, czy zależy Mu na śmierci występnego, czy raczej na jego nawróceniu. Człowiek może zmienić kierunek, dlatego ten werset jest jednocześnie poważny i pełen nadziei. Odsłania powagę wyborów oraz cierpliwość Boga, który chce, by ludzie żyli.

W Księdze Ezechiela 18:26 sprawiedliwy nie może oprzeć się na dawnych dobrych czynach, jeśli teraz odwraca się od sprawiedliwości i wybiera grzech. Słowa o śmierci są poważne: postępowanie człowieka ma rzeczywiste znaczenie, a odpowiedzialności nie da się unieważnić wspomnieniem wcześniejszej wierności. Ten fragment należy do odpowiedzi na przekonanie, że synowie ponoszą winę za czyny ojców. Ezechiel podkreśla, że Bóg osądza człowieka według jego własnego postępowania. Nie jest to jednak obraz Boga, który czeka na okazję, by potępić. Kilka wersetów wcześniej pada pytanie, czy Bóg pragnie śmierci występnego, czy raczej jego nawrócenia i życia. Zaraz potem mowa o człowieku, który odwraca się od zła i żyje. Jak ścieżka może zmienić kierunek, tak również ludzkie życie nie jest zamknięte w dawnym wyborze. Werset 26 nie łagodzi powagi zła, ale sąsiednie słowa nie pozwalają czytać go jako wyroku bez wyjścia. Ukazują sprawiedliwość Boga, która traktuje czyny poważnie, a zarazem pozostawia wezwanie do powrotu. Nadzieja nie polega na tym, że przeszłość nie ma znaczenia, lecz że człowiek może odstąpić od grzechu i wybrać życie.