Księga Wyjścia 34:5 – znaczenie i zastosowanie

Ledwie Mojżesz dotarł na szczyt góry, Bóg wyszedł mu na spotkanie (Księga Wyjścia 34:5). Pan zstąpił, ukazując widzialny znak swojej obecności i chwały. To, że zstępuje, świadczy o Jego pokorze. Zwraca uwagę na tych, którzy sami się uniżają i podążają za Nim (Księga Psalmów 113:6).

Zstąpił w obłoku, najprawdopodobniej w tym samym słupie obłoku, który prowadził Izraelitów i poprzedniego dnia ukazał się Mojżeszowi przy Namiocie Spotkania. Obłok miał napełnić Mojżesza czcią, aby bliska więź, na jaką Bóg mu pozwalał, nie przerodziła się w swobodną poufałość. Nawet uczniowie przestraszyli się, gdy weszli w obłok. Bóg uczynił obłok swoją osłoną, by pokazać, że choć wiele o sobie objawia, wiele też pozostawia zakryte.

Zwróćmy uwagę, jak Bóg ogłosił swoje imię, przechodząc obok Mojżesza. Jasne i pełne poznanie Boga jest zarezerwowane dla przyszłego życia. W tym świecie możemy Go poznawać jedynie przelotnie i w ograniczonym stopniu. Bóg właśnie spełniał obietnicę złożoną poprzedniego dnia: Jego chwała miała przejść obok (Księga Wyjścia 33:22). Ogłosił imię Pana, którym daje się poznać.

Bóg już wcześniej ukazał Mojżeszowi chwałę swojego istnienia i samowystarczalności, mówiąc: „Jestem, który jestem”. Teraz ukazuje mu chwałę swojej łaski, dobroci i tego, że w pełni wystarcza nam. Ma ponownie nadać Prawo i zaczyna od tego ogłoszenia, ponieważ to Jego łaska i dobroć są źródłem Prawa, zwłaszcza tych jego przepisów, które wskazują sposób rozprawienia się z grzechem. Grzech Izraela, który oddawał cześć cielcowi, miał zostać przebaczony. Bóg chciał, by Izraelici wiedzieli, że przebacza im darmo, wyłącznie dlatego, że sam tak postanowił, a nie dlatego, że na to zasłużyli.

To ogłoszenie pokazuje również, jak szeroki jest zasięg Bożego miłosierdzia. Bóg jest dobry nie tylko dla Izraela, lecz dla wszystkich, i każdy powinien to dostrzec. Kto ma uszy, niech słucha, poznaje i wierzy.

Po pierwsze, Bóg, z którym mamy do czynienia, jest wielki. To JHWH, Pan, który istnieje sam z siebie i jest źródłem wszelkiego istnienia. To JHWH El, Pan Bóg, Bóg potężny, źródło wszelkiej mocy. Ten tytuł poprzedza opis Jego miłosierdzia, by uczyć nas, że o Jego łasce należy myśleć i mówić z głębokim szacunkiem i świętą czcią. Dodaje nam też odwagi, by ufać Jego miłosierdziu. Nie jest to miłosierdzie słabego i zmiennego człowieka, lecz Pana Boga: pewne i suwerenne, godne zaufania, ale nie wolno traktować go lekko.

Po drugie, Bóg jest dobry. Jego wielkość i dobroć jaśnieją wyraźniej, gdy rozpatrujemy je razem. Sama wielkość mogłaby nas przerazić, dlatego słyszymy, jak dobry jest Bóg. Sama dobroć mogłaby sprawić, że potraktowalibyśmy Go lekceważąco, dlatego słyszymy też, jak wielki jest. Użyto tu wielu określeń, by ukazać nam Bożą dobroć i nas o niej przekonać, a także pokazać, że jest ona Jego chwałą i radością.

Bóg jest miłosierny. Oznacza to, że okazuje czułe współczucie, jak ojciec swoim dzieciom. Miłosierdzie wymieniono jako pierwsze, ponieważ jest pierwszym przejawem Bożej dobroci wobec upadłych ludzi, których nędza czyni godnymi współczucia (Księga Sędziów 10:16; Księga Izajasza 63:9). Dlatego nie powinniśmy źle myśleć o Bogu ani zamykać serca na innych ludzi.

Bóg jest łaskawy. Oznacza to, że obdarza dobrem bezinteresownie i życzliwie. Nie tylko współczuje swoim stworzeniom, lecz także z radością czyni im dobro, kierując się własną wolą, a nie tym, co w nich znajduje. Jego miłosierdzie jest darmową łaską. Uczy nas to, byśmy nie tylko okazywali współczucie, lecz także byli wyrozumiali i łagodni (Pierwszy List Piotra 3:8).

Bóg jest nieskory do gniewu. Ta cecha Jego dobroci jest szczególnie widoczna wtedy, gdy grzesznicy postępują niegodziwie, jak uczynił Izrael. Wystawiali Jego cierpliwość na próbę i przekonali się, że naprawdę jest cierpliwy. Nieszybko się gniewa. Odwleka sąd, czeka, by okazać łaskę, i daje miłosierdziu więcej czasu.

Bóg jest bogaty w dobroć i wierność. Jego dobroć obfituje daleko ponad to, na co zasługujemy, i ponad to, co potrafimy pojąć czy wyrazić. Źródła miłosierdzia nigdy nie wysychają, a jego strumienie nie przestają płynąć. W Bogu jest dość miłosierdzia dla wszystkich, dla każdego człowieka i na wszystkie czasy. Oznacza to również dobroć, której Bóg dotrzymuje zgodnie ze swoją obietnicą. Jego dobroć łączy się z wiernością, dlatego stoi za nią Jego obietnica, a Jego wierność zapewnia jej spełnienie. Bóg nie tylko czyni dobro, lecz także je obiecuje i zobowiązuje się okazywać miłosierdzie.

Bóg zachowuje miłosierdzie dla tysięcy. Oznacza to, że miłosierdzie obejmuje tysiące ludzi. Gdy okazuje je jednemu człowiekowi czy jednej grupie, wciąż ma go dość dla innych i nigdy się nie wyczerpuje. Ma wystarczająco miłosierdzia dla wszystkich tysięcy Izraela, nawet gdy ich liczba wzrośnie jak piasek. Oznacza to też, że Jego miłosierdzie trwa przez tysiące pokoleń, aż po tych, na których przypada koniec świata. Jego zasięg sięga wieczności.

Bóg przebacza nieprawość, występek i grzech. Przebaczające miłosierdzie zostało tu wymienione, ponieważ właśnie w przebaczeniu łaska Boga ukazuje się najwyraźniej. Jest ono także bramą, przez którą przychodzą wszystkie pozostałe dary Boga. Niedawno dał On mocny dowód swojego przebaczenia. Przebacza każdy rodzaj przewinienia. Udziela przebaczenia w obfitości, a u Niego jest pełne odkupienie.

Po trzecie, Bóg jest także sprawiedliwy i święty. Nie pozostawia winnych bez kary. Niektórzy rozumieją to tak, że nawet kiedy Bóg karze, nie niszczy całkowicie. Nie wymierza więc najcięższej kary, dopóki istnieje jeszcze możliwość ratunku. Jeśli rozumiemy te słowa tak, jak zostały zapisane, oznaczają one, że Bóg nie będzie ignorował winy, jak gdyby nie widział grzechu. Mogą też oznaczać, że nie uniewinni zatwardziałych winowajców, którzy nie porzucają grzechu. Nie przebaczy winy bez zadośćuczynienia Jego sprawiedliwości i bez obrony czci Jego władzy.

Bóg nawiedza winę ojców na dzieciach. Ma do tego prawo, bo wszystkie dusze należą do Niego, a grzech ma skażającą moc, która szerzy się w rodzinach. Niekiedy tak właśnie czyni, zwłaszcza gdy sądzi bałwochwalców. W ten sposób pokazuje, że nienawidzi grzechu i jest nim oburzony. Nie zachowuje jednak gniewu na zawsze. Ogranicza ten sąd do trzeciego i czwartego pokolenia, a miłosierdzie zachowuje dla tysięcy. Takie jest imię Boga na wieki i tak będzie o Nim pamiętać każde pokolenie.

Wygląda na to, że Mojżesz uznał to objawienie za wystarczającą odpowiedź na swoją prośbę, by Bóg ukazał mu swoją chwałę. Nie czytamy, żeby wszedł w rozpadlinę skały, aby spróbować zobaczyć Boga od tyłu.

Być może dla Mojżesza to wystarczyło i nie pragnął już niczego więcej. Nie czytamy, żeby Tomasz włożył rękę w bok Chrystusa, choć Chrystus go do tego zaprosił. Gdy Bóg w ten sposób ogłosił swoje imię, Mojżesz zdaje się mówić: „To wystarczy. Więcej poznam w niebie”. Przynajmniej nie uznał za stosowne opowiedzieć nam wszystkiego, co zobaczył.

Najpierw dowiadujemy się, jakie wrażenie wywarło to na Mojżeszu. Szybko pochylił głowę i oddał pokłon (Księga Wyjścia 34:8). Okazał w ten sposób pokorne uwielbienie wobec Bożej chwały i oddał Bogu cześć należną imieniu, które właśnie zostało ogłoszone. Nawet na Bożą dobroć należy odpowiadać głębokim szacunkiem i świętą czcią. Mojżesz wyraził też radość i wdzięczność za to nowe objawienie Bożego charakteru.

Mamy dobry powód, by dziękować Bogu za Jego dobroć, zarówno za to, jak działa, jak i za to, jak mówi o sobie w swoim Słowie. Powinniśmy dziękować Mu nie tylko za to, że jest nam łaskawy i nadal będzie taki, lecz także za to, że pozwala nam o tym wiedzieć. Mojżesz okazał również pokorne poddanie się objawionej tu woli Boga. Przyjął zarówno Jego sprawiedliwość, jak i miłosierdzie, a siebie i Izraela poddał władzy i prowadzeniu Boga, który właśnie dał się poznać. „Niech ten Bóg będzie naszym Bogiem na wieki wieków”.

Po drugie, dowiadujemy się, jak Mojżesz wykorzystał to, czego się nauczył. Od razu przemienił tę wiedzę w modlitwę (Księga Wyjścia 34:9), gorącą i pełną żaru. Modlił się, by Bóg był obecny z Izraelem na pustyni, bo Jego obecność była dla bezpieczeństwa i powodzenia ludu najważniejsza. Prosił też o przebaczenie: „Panie, przebacz nasz grzech i naszą winę, bo nie możemy oczekiwać, że pójdziesz z nami”. Prosił również o przywileje przysługujące ludowi wybranemu przez Boga: „Weź nas jako swoje dziedzictwo, jako lud, który uznajesz za swój, o który się troszczysz i w którym masz upodobanie”.

Bóg już wcześniej obiecał te rzeczy i zapewnił Mojżesza, że się spełnią. Mojżesz mimo to o nie prosił, nie dlatego, że wątpił w wierność Boga, lecz dlatego, że pragnął, by spełnienie tych obietnic było w pełni zapewnione. Boże obietnice mają prowadzić do modlitwy i dodawać do niej odwagi, a nie ją zastępować. Ci, którzy dzięki łasce mają uzasadnioną nadzieję, że ich grzechy zostały przebaczone, powinni nadal prosić o przebaczenie, o jego odnowienie oraz o głębszą pewność przebaczenia w sercu.

Im więcej dostrzegamy dobroci Boga, tym bardziej powinniśmy wstydzić się własnych grzechów i pragnąć mieć udział w tej dobroci. Bóg właśnie zapowiedział, że ukarze grzech także w dzieciach, a Mojżesz prosi Go, by powstrzymał ten sąd. „Panie, przebacz nie tylko nam, lecz także naszym dzieciom i spraw, by więź przymierza z Tobą była im przekazywana jak dziedzictwo”. W ten sposób Mojżesz okazuje prawdziwą troskę o dobro wspólne, wstawiając się nawet za dziećmi, które jeszcze się nie narodziły.

Mojżesz posługuje się jednak zaskakującym argumentem: „To lud o twardym karku” (Księga Wyjścia 34:9). Bóg podał wcześniej tę cechę jako powód, by nie iść z nimi (w Księdze Wyjścia 33:3). Mojżesz mówi w gruncie rzeczy: „Właśnie dlatego powinieneś iść z nami. Im gorsi są, tym bardziej potrzebują Twojej obecności i łaski, by się zmienić”. Mojżesz widzi ich upór i czuje, że brakuje mu cierpliwości i siły, by sobie z nimi poradzić. Mówi więc: „Panie, musisz być pośród nas, bo inaczej nie uda się nad nimi zapanować. Oszczędzisz ich i będziesz ich znosić, bo jesteś Bogiem, a nie człowiekiem” (Księga Ozeasza 11:9).