Księga Wyjścia 23:1 – znaczenie i zastosowanie

Pojawiają się tu przestrogi dotyczące spraw sądowych. Samo posiadanie dobrych praw, lepszych niż prawa innych narodów, nie wystarczało Izraelowi. Trzeba było też dbać o to, by sprawiedliwość była wymierzana zgodnie z tymi prawami. Świadków ostrzega się, by fałszywą wieścią nie wciągali niewinnego człowieka przed sąd ani nie przyłączali się do oskarżenia kogoś, o czyjej winie nie wiedzą (Księga Wyjścia 23:1). Fałszywe świadectwo w sprawie, od której może zależeć czyjeś życie, łączy w sobie kłamstwo, krzywoprzysięstwo, nienawiść, kradzież i morderstwo, a wszystko to pod pozorem sprawiedliwego działania. Niewiele jest czynów równie przepełnionych złem.

Ta przestroga dotyczy nie tylko sali sądowej, lecz także codziennych rozmów. Oczernianie i obmawianie kogoś za jego plecami to również fałszywe świadectwo. Dobre imię człowieka może zależeć od tłumu tak samo, jak jego własność, a nawet życie od sędziego czy ławy przysięgłych. Kto wymyśla fałszywą historię o sąsiedzie albo świadomie ją rozpowszechnia, szczególnie wśród osób, których szacunek ma znaczenie, grzeszy przeciw prawdzie, sprawiedliwości i miłości. Utrudnia też skrzywdzonej osobie oczyszczenie się z zarzutów.

Te słowa można też rozumieć jako zakaz przyjmowania fałszywej wieści. Słuchacz bywa nie mniej winny niż ten, kto ją rozpowszechnia. Obmowa wyrządzałaby znacznie mniej szkód, gdyby ludzie jej nie podtrzymywali. Nie zawsze da się uniknąć usłyszenia fałszywych wieści, ale nie wolno ich przyjmować z zadowoleniem ani czerpać przyjemności ze zła. Nie wolno też wierzyć im, gdy wciąż istnieją powody do wątpliwości. Tak wyrażamy troskę o dobre imię bliźniego i traktujemy innych tak, jak sami chcielibyśmy być traktowani.

Sędziów ostrzega się również przed wypaczaniem sprawiedliwości. Nie mogą ulegać naciskom możnych ani większości i postępować wbrew temu, co sami uznają za słuszne (Księga Wyjścia 23:2). W sądach Izraela sprawy rozstrzygała grupa sędziów, a wyrok zapadał większością głosów. Każdy sędzia miał jednak głosować zgodnie z prawdą, tak jak ją rozumiał po uważnym i bezstronnym zbadaniu sprawy, nawet jeśli większość lub starsi sędziowie byli innego zdania. Dlatego młodsi sędziowie głosowali jako pierwsi, by nie ulegali naciskom starszych. Sędziowie nie mogą faworyzować żadnej ze stron ani pozwalać, by opinie innych sędziów wpływały na ich osąd.

Ten werset podaje też ogólną zasadę dla wszystkich, nie tylko dla sędziów: nie wolno iść za tłumem ku złu. Powszechny zwyczaj nie staje się słuszny tylko dlatego, że wielu ludzi tak postępuje. Szeroka droga nie jest bezpieczniejsza tylko dlatego, że jest zatłoczona. Należy pytać o to, co jest słuszne, a nie o to, co robi większość. Odpowiemy przed naszym Mistrzem, nie przed innymi sługami, więc nierozsądnie jest iść na zatracenie tylko po to, by nie być samemu.

Sędziowie nie mogą też naginać sprawiedliwości na korzyść ubogiego, nawet ze współczucia (werset 3). Prawość musi pozostać nienaruszona, a zło nadal powinno być karane. Miłosierdzie nie jest życzliwe, jeśli usprawiedliwia zło. Jeśli ubogi dopuścił się wykroczenia, uwolnienie go tylko dlatego, że jest biedny, byłoby nierozsądną dobrocią (Księga Powtórzonego Prawa 1:16–17). Nie wolno faworyzować ubogich w sposób, który ukrywa ich grzechy.

Z drugiej strony sędziowie nie mogą naginać sprawiedliwości przeciwko ubogiemu ani pozwalać, by go krzywdzono, ponieważ nie potrafi się bronić. W takiej sytuacji powinni wystąpić w jego obronie, o ile jego sprawa jest uczciwa i słuszna (Księga Wyjścia 23:6). Ubodzy nadal są częścią naszej społeczności, naszymi sąsiadami i braćmi. Nie wolno pozwalać, by cierpieli tylko dlatego, że nie mają pieniędzy ani wpływów.

Sędziowie mają też trzymać się z dala od fałszywych spraw i nieuczciwych postępków (Księga Wyjścia 23:7). Nie wystarczy powiedzieć: „Nie mam z tym nic wspólnego”. Trzeba unikać takich spraw jak niebezpiecznej pułapki. Nikt nie chciałby własnymi rękami zabić niewinnego i prawego człowieka, powinien więc trzymać się z dala od wszystkiego, co mogłoby do tego doprowadzić. Bóg nie pozostawi takiego zła bez kary: potępi tego, kto niesłusznie potępia innych. Nawet sędziowie muszą pamiętać, że odpowiadają przed najwyższym Sędzią.

Nie wolno im również przyjmować łapówek (werset 8). Sędzia powinien odrzucić nie tylko dar, który wyraźnie skłaniałby go do niesprawiedliwości. Nie powinien przyjmować żadnego daru, ponieważ podarunki mają osobliwą moc zaślepiania nawet tych, którzy szczerze chcą postępować właściwie. Łapówki mogą po cichu odciągnąć człowieka od prawdy i sprawić, że wyrządzi krzywdę wbrew własnym zamiarom.

Nie wolno też uciskać cudzoziemca ani przybysza (werset 9). Przybysze nie mogli dziedziczyć ziemi w Izraelu, ale nadal należało zapewniać im sprawiedliwość i spokojną ochronę tego, co do nich należało. Jeśli spotykała ich krzywda, trzeba było stanąć w ich obronie, mimo że nie należeli do narodu izraelskiego. Podobną zasadę sprawiedliwości pokazuje nasze własne prawo: cudzoziemiec sądzony przed ławą przysięgłych, z wyjątkiem spraw o zdradę, może zażądać, by połowę ławy stanowili cudzoziemcy. To mądre rozwiązanie, które chroni przybyszów przed uciskiem.

Uzasadnienie jest takie samo jak w Księdze Wyjścia 22:21: sami byliście przybyszami. Tutaj ujęto je w poruszający sposób: znacie serce przybysza. Z własnego bolesnego doświadczenia wiecie coś o lękach i cierpieniu, jakie niesie życie w obcym miejscu. Skoro zostaliście uwolnieni od tego położenia, powinno wam być łatwiej postawić się na miejscu przybysza.

Następnie pojawiają się nakazy życzliwości wobec bliźnich. Powinniśmy być gotowi czynić wszelkie dobro, jakie możemy, gdy tylko nadarzy się ku temu okazja, nawet wobec osób, które wyrządziły nam krzywdę (Księga Wyjścia 23:4–5). Nakaz miłowania nieprzyjaciół i czynienia dobra tym, którzy nas nienawidzą, jest zarówno nowy, jak i dawny (Księga Przysłów 25:21–22). Skoro mamy okazywać życzliwość nawet nieprzyjacielowi, tym bardziej powinniśmy być gotowi okazać ją przyjacielowi. Wspomniano tu o nieprzyjacielu, ponieważ człowiek rzadko postępuje źle wobec kogoś bez szczególnej urazy. Jeśli niesłusznie byłoby nie uchronić nieprzyjaciela przed stratą lub krzywdą, tym gorsze byłoby wyrządzenie mu jej samemu.

Jeśli mamy odprowadzić z powrotem zbłąkane bydło sąsiada, tym bardziej powinniśmy starać się sprowadzać bliźnich z drogi grzechu przez mądre napomnienie i pouczenie (List Jakuba 5:19–20). A jeśli mamy pomóc upadłemu osłu wstać, tym bardziej powinniśmy przez pociechę i zachętę podnosić na duchu osoby zniechęcone i dodawać odwagi tym, którzy się boją.

Powinniśmy z taką samą troską zabiegać o ulgę i dobro innych, jak o własne (List do Filipian 2:4). Wymówka, że nie wiedzieliśmy o potrzebie pomocy, nie ukryje się przed Bogiem, który bada serce (Księga Przysłów 24:11–12).