Księga Wyjścia 21:22 – znaczenie i zastosowanie

I. Prawo otaczało szczególną troską kobiety w ciąży, aby nie spotkała ich krzywda, która mogłaby doprowadzić do poronienia. Już samo prawo naturalne nakazuje w takiej sytuacji zachować wielką ostrożność, by matka i dziecko nie zginęli razem (Księga Wyjścia 21:22-23). Kobiety objęte tą szczególną ochroną w Bożym prawie mogą ufać, że Bóg otacza je swoją opieką, jeśli żyją w bojaźni przed Nim, i mieć nadzieję na Jego pomoc przy porodzie.

Z tą zasadą wiąże się szersza reguła sprawiedliwej kary, do której nawiązuje nasz Zbawiciel: „oko za oko” (Ewangelia Mateusza 5:38). Nie oznacza to jednak, że prywatne osoby mają prawo do zemsty i każdy może sam wymierzać sprawiedliwość. Prowadziłoby to do chaosu i sprawiłoby, że ludzie staliby się jak ryby w morzu. Wydaje się, że tradycja starszych wypaczyła prawo w ten sposób. Przeciw temu błędowi nasz Zbawiciel przypomina, że mamy przebaczać doznane krzywdy i nie pielęgnować w sobie pragnienia zemsty (Ewangelia Mateusza 5:39). Bóg często urzeczywistnia tę zasadę w swojej opatrzności, sprawiając w wielu przypadkach, że kara odpowiada popełnionemu grzechowi (Księga Sędziów 1:7; Księga Izajasza 33:1; Księga Habakuka 2:13; Ewangelia Mateusza 26:52). Władze cywilne również powinny kierować się tą zasadą, karząc winnych i naprawiając krzywdę wyrządzoną poszkodowanym.

Powinny brać pod uwagę rodzaj i ciężar przewinienia oraz rozmiar wyrządzonej szkody, aby wymierzyć odpowiednią karę lub zasądzić właściwe odszkodowanie. W niektórych przypadkach za utratę oka należała się taka sama kara albo odszkodowanie pieniężne. Sens jest jasny: kto czyni zło, musi się liczyć z tym, że w jakiś sposób otrzyma to, na co zasłużył (List do Kolosan 3:25). Bóg niekiedy sprawia, że skutki przemocy spadają na tych, którzy się jej dopuścili (Księga Psalmów 7:16). Władze cywilne służą w ten sposób Bożej sprawiedliwości, ponieważ karzą złoczyńców i nie na próżno noszą miecz (List do Rzymian 13:4).

II. Bóg okazywał troskę także sługom. Jeśli ich panowie wyrządzili im krzywdę, choćby wybijając ząb, słudzy mieli zostać zwolnieni ze służby (Księga Wyjścia 21:26-27). Miało to przede wszystkim chronić ich przed nadużyciami. Panowie uważaliby, by ich nie uderzyć, bo mogliby w ten sposób stracić ich pracę. Miało to też przynosić pociechę sługom, gdy spotykało ich złe traktowanie: za utratę części ciała zyskiwali wolność. Przynajmniej częściowo równoważyła ona ból i hańbę, których doświadczyli.

III. Bóg troszczy się także o woły, jak pokazują dalsze prawa w tym rozdziale, a czyni to ze względu na nas (Pierwszy List do Koryntian 9:9-10). Izraelitom powiedziano, co należy zrobić, jeśli wół lub inne zwierzę wyrządzi komuś krzywdę. Gdyby wół zabił mężczyznę, kobietę albo dziecko, należało go ukamienować (Księga Wyjścia 21:28). Ponieważ największym zaszczytem zwierząt jest służenie ludziom, winne zwierzę miało być go pozbawione, a jego mięsa nie wolno było jeść. W ten sposób Bóg wpajał swojemu ludowi głęboki wstręt do morderstwa i wszelkiej brutalności.

Prawo nakazywało też pilnować, by zwierzęta nie wyrządzały nikomu krzywdy. Jeśli właściciel wiedział, że jego zwierzę jest niebezpieczne, odpowiadał za spowodowane przez nie szkody. Zależnie od okoliczności mógł zostać skazany na śmierć albo wykupić swoje życie za pieniądze (Księga Wyjścia 21:29-32). W niektórych dawnych angielskich księgach prawniczych uznawano to według prawa zwyczajowego za przestępstwo: człowiek, który pozwalał, by znane mu niebezpieczne zwierzę swobodnie się poruszało, postępował tak, jakby godził się na wyrządzenie przez nie krzywdy. Wniosek jest jasny: nie wystarczy samemu nie czynić zła. Trzeba też zadbać, by nie wyrządzały go te osoby lub zwierzęta, które możemy powstrzymać.

IV. Prawo regulowało również szkody wyrządzone wołom i innemu bydłu. Jeśli zwierzę wpadło do dołu i tam zginęło, ten, kto wykopał dół, musiał wyrównać stratę (Księga Wyjścia 21:33-34). Powinniśmy uważać nie tylko na to, by nie robić rzeczy, które wyraźnie mogą wyrządzić krzywdę, lecz także na te, które mogą się do niej przyczynić. Nie wystarczy nie planować zła. Trzeba również starać się mu zapobiegać, bo inaczej ponosimy część odpowiedzialności za stratę naszego bliźniego. Krzywda wyrządzona ze złośliwości jest wielkim grzechem, ale także krzywda wynikająca z niedbalstwa i braku rozwagi zasługuje na potępienie i powinna budzić żal. Przede wszystkim musimy uważać, by nie przyczyniać się do grzechu innych ludzi, stawiając przed nimi pokusę (List do Rzymian 14:13).

Jeśli bydło walczyło i jedno zwierzę zabiło drugie, właściciele mieli ponieść stratę po połowie (Księga Wyjścia 21:35). Jeśli jednak było wiadomo, że zwierzę, które wyrządziło szkodę, jest niebezpieczne, jego właściciel musiał naprawić szkodę, bo powinien był trzymać je pod kontrolą albo je zabić (Księga Wyjścia 21:36). Te rozstrzygnięcia są tak sprawiedliwe, że nie wymagają wyjaśnień. Zawierają zasady sprawiedliwości, które były przydatne wtedy i pozostają użyteczne dziś w podobnych sporach.

Sądzę, że podano te przypadki nie dlatego, że tylko one miały znaczenie, lecz dlatego, że były to rzeczywiste sprawy rozpatrywane przed Mojżeszem. Na pustyni ludzie obozowali blisko siebie, a ich trzody i stada przebywały pośród nich, więc do takich wypadków mogło dochodzić często. Ze wszystkich tych praw płynie nauka, że powinniśmy bardzo uważać, by nie wyrządzać krzywdy ani bezpośrednio, ani pośrednio. A jeśli ją wyrządziliśmy, powinniśmy chcieć ją naprawić i dbać o to, by nikt przez nas nie poniósł straty.