Księga Wyjścia 20:12 – znaczenie i zastosowanie

Mamy tu przykazania z drugiej tablicy, jak się je zwykle nazywa: sześć ostatnich spośród Dziesięciu Przykazań. Dotyczą naszych obowiązków wobec siebie i innych oraz wyjaśniają drugie wielkie przykazanie: „Kochaj bliźniego jak siebie samego”. Tak jak właściwe postępowanie wobec Boga jest niezbędną częścią prawdziwej prawości, tak właściwe postępowanie wobec ludzi jest niezbędną częścią prawdziwej religijności. Pobożność i uczciwość muszą iść w parze.

I. Piąte przykazanie dotyczy obowiązków, jakie mamy wobec rodziny. Wskazuje na obowiązek dzieci wobec rodziców: „Czcij ojca swego i matkę swoją”. Obejmuje należny szacunek dla ich osób, szczere poważanie ich oraz okazywanie tego szacunku w codziennym postępowaniu. Mamy się ich bać, to znaczy darzyć czcią (Księga Kapłańska 19:3), i okazywać im szacunek (List do Hebrajczyków 12:9). Przeciwieństwem takiej postawy jest wyśmiewanie rodziców i gardzenie nimi (Księga Przysłów 30:17).

Przykazanie obejmuje również posłuszeństwo ich słusznym poleceniom, jak wyjaśniono w Liście do Efezjan 6:1–3: dzieci mają być posłuszne rodzicom, przychodzić, gdy je wołają, iść tam, dokąd je posyłają, robić to, o co proszą, oraz unikać tego, czego zabraniają. Posłuszeństwo powinno wypływać z miłości i być okazywane z ochotą, jak przystoi dzieciom. Nawet jeśli najpierw ktoś mówi: „Nie chcę”, powinien potem zmienić zdanie i być posłuszny (Ewangelia Mateusza 21:29). Przykazanie wymaga też poddania się rodzicielskim upomnieniom, nauce i karceniu. Należy tak postępować nie tylko wtedy, gdy rodzice są życzliwi i łagodni, lecz także wtedy, gdy trudno z nimi wytrzymać, mając na względzie Boga.

Do tego obowiązku należy również układanie sobie życia, zwłaszcza w ważnych sprawach, z uwzględnieniem rad, wskazówek i zgody rodziców. Nie powinniśmy lekkomyślnie rozporządzać sobą ani swoim majątkiem bez ich aprobaty. Powinniśmy też robić wszystko, co w naszej mocy, by przynosić im pociechę, ułatwiać im starość i wspierać ich, gdy potrzebują pomocy. Nasz Zbawiciel mówi, że w szczególny sposób należy to do tego przykazania (Ewangelia Mateusza 15:4–6). Z przykazaniem wiąże się obietnica, że nasze dni będą długie w ziemi, którą daje nam Pan, nasz Bóg.

Bóg przypomniał im już we wstępie, że wyprowadził ich z Egiptu, i wskazał to jako powód posłuszeństwa. Teraz, na początku drugiej tablicy przykazań, podaje jeszcze jeden powód: wprowadzenie ich do Kanaanu. O tej dobrej ziemi mieli pamiętać, choć wciąż przebywali na pustyni. Powinni też pamiętać, że po wejściu do niej będą podlegać sądowi za swoje postępowanie. Jeśli nie będą żyć właściwie, ich dni w tej ziemi się skrócą: zarówno dni poszczególnych osób, które zostaną z niej usunięte, jak i dni całego narodu, który może zostać z niej wypędzony.

Obietnica ta odnosi się szczególnie do posłusznych dzieci. Ci, którzy wypełniają obowiązki wobec rodziców, mają największą szansę korzystać z tego, co rodzice zgromadzili i im pozostawili. Ci, którzy troszczą się o rodziców, przekonają się, że Bóg, wspólny Ojciec nas wszystkich, będzie się o nich troszczył. Paweł wyjaśnia tę obietnicę tak: „Aby dobrze ci się wiodło i abyś długo żył na ziemi” (List do Efezjan 6:3). Ci, którzy przestrzegają tego przykazania i pozostałych przykazań Bożych z bojaźni Bożej, mogą być pewni, że ostatecznie wszystko ułoży się dla nich dobrze. Będą żyć na ziemi tak długo, jak uzna za stosowne Nieskończona Mądrość, a wszystko, co tutaj zdaje się przedwcześnie kończyć, zostanie im obficie wynagrodzone w życiu wiecznym, w niebiańskim Kanaanie, który Bóg im da.

II. Szóste przykazanie dotyczy naszego życia i życia bliźniego (Księga Wyjścia 20:13): „Nie zabijaj”. Zabrania niesprawiedliwego wyrządzania krzywdy własnemu ciału lub ciału drugiej osoby, a także szkodzenia zdrowiu, pokojowi i życiu — własnemu lub cudzym. Jest to jedno z praw wpisanych w ludzką naturę, a przykazania dane Noemu i jego synom dodatkowo mocno je podkreśliły (Księga Rodzaju 9:5–6). Nie zabrania ono wojny prowadzonej zgodnie z prawem, koniecznej obrony własnej ani wymierzania przez władzę publiczną kary śmierci sprawcom przestępstw, ponieważ te działania mają chronić życie. Zabrania jednak nienawiści i złości wobec kogokolwiek, bo kto nienawidzi brata, jest zabójcą. Zakazuje także osobistej zemsty, pochopnego gniewu w odpowiedzi na nagłą prowokację oraz krzywdzących słów i czynów popełnianych pod wpływem namiętności. Chrystus wyjaśnia to przykazanie w Ewangelii Mateusza 5:22. Przede wszystkim zakazuje prześladowań i wszelkich prób przelania krwi niewinnych i prawych ludzi.

III. Siódme przykazanie dotyczy czystości naszej i naszego bliźniego: „Nie cudzołóż” (Księga Wyjścia 20:14). Jezus wymienia je przed szóstym przykazaniem: „Nie cudzołóż, nie zabijaj” (Ewangelia Marka 10:19). Nasza czystość powinna być dla nas równie cenna jak życie, a tego, co kala ciało, powinniśmy się bać tak samo jak tego, co je niszczy. Przykazanie to zakazuje wszelkich aktów nieczystości seksualnej, a także cielesnych pożądliwości, które do nich prowadzą i walczą przeciwko duszy. Zakazuje również wszystkiego, co rozbudza takie pożądliwości, w tym patrzenia po to, by pożądać. Chrystus mówi, że także tego zabrania to przykazanie (Ewangelia Mateusza 5:28).

IV. Ósme przykazanie dotyczy naszego majątku i dóbr oraz majątku i dóbr bliźniego: „Nie kradnij” (Księga Wyjścia 20:15). Niedawno Bóg pozwolił Izraelitom zabrać dobra Egipcjan jako należną zdobycz, ale nie chciał, by stało się to wzorem kradzieży między nimi. Przykazanie zabrania okradania samych siebie przez grzeszne wydawanie pieniędzy albo grzeszne skąpstwo, które nie pozwala właściwie korzystać z własnych dóbr i cieszyć się nimi. Zabrania też okradania innych: przesuwania dawnych znaków granicznych, naruszania praw bliźniego, zabierania mu rzeczy, które ma przy sobie, z domu lub pola, siłą albo potajemnie, oszukiwania w interesach, niezwracania rzeczy pożyczonych lub znalezionych, niepłacenia należnych długów, czynszów i wynagrodzeń. Najgorszą formą kradzieży jest okradanie całej wspólnoty przez fałszowanie pieniędzy, sprzeniewierzanie dochodów publicznych albo przywłaszczanie tego, co zostało przeznaczone na cele religijne.

V. Dziewiąte przykazanie dotyczy dobrego imienia naszego i naszego bliźniego: „Nie składaj fałszywego świadectwa” (Księga Wyjścia 20:16). Po pierwsze, zabrania kłamać w jakiejkolwiek sprawie, posługiwać się mylącymi słowami i podejmować działań mających oszukać bliźniego. Po drugie, zabrania niesprawiedliwie mówić o bliźnim w sposób, który szkodzi jego reputacji. Po trzecie, zakazuje składania przeciwko niemu fałszywego świadectwa i przypisywania mu czynów, których nie popełnił — w sądzie, pod przysięgą czy w zwykłej rozmowie. Obejmuje to oszczerstwa, obmawianie, rozsiewanie plotek, wyolbrzymianie drobnych błędów oraz wszelkie próby budowania własnej reputacji przez poniżanie bliźniego.

VI. Dziesiąte przykazanie sięga samego źródła: „Nie pożądaj” (Księga Wyjścia 20:17). Wcześniejsze przykazania zakazują czynów, które krzywdzą bliźniego. To przykazanie zakazuje niewłaściwych pragnień, które do takich czynów prowadzą. Sprzeciwia się wewnętrznemu pragnieniu, by dla własnej przyjemności mieć to, co należy do kogoś innego: „Ach, gdyby ten dom należał do mnie, gdyby żona tamtego była moja, gdyby jego majątek był mój”. To głos niezadowolenia z własnego losu i zazdrości wobec bliźniego. To właśnie są grzechy, których przykazanie przede wszystkim zakazuje.

Kiedy łaska Boża otworzyła Pawłowi oczy, zrozumiał, że przykazanie „Nie pożądaj” zakazuje wszelkich nieuporządkowanych pragnień i żądz, które rodzą się w naszej upadłej naturze. Są to pierwsze poruszenia grzechu, który w nas mieszka, i początek każdego grzechu, który później popełniamy. Paweł mówi, że nie wiedziałby, iż pożądliwość jest zła, gdyby to przykazanie nie dotarło z mocą do jego sumienia i mu tego nie ukazało (List do Rzymian 7:7).

Niech Bóg pomoże nam wszystkim zobaczyć własne oblicze w zwierciadle tego prawa i poddać mu nasze serca.