Księga Koheleta 4:17 – znaczenie i zastosowanie

Salomon chce odwrócić nasze spojrzenie od świata, ukazując, jak bardzo jest on pusty. Pragnie, byśmy zwrócili się ku Bogu i wypełniali swoje obowiązki, zamiast postępować według zasad tego świata. Chce, byśmy ufali dobrom, które daje Bóg, a nie bogactwu czy powodzeniu w świecie. Dlatego kieruje nas do domu Bożego, miejsca wspólnego oddawania czci, do świątyni, którą zbudował wielkim nakładem sił i środków.

Gdy Salomon wspominał inne swoje przedsięwzięcia, mówił o nich z żalem (Księga Koheleta 2:4). O świątyni nie mówił w ten sposób. Wspominał ją z radością, choć się nią nie chełpił. Wskazuje ją tym, którzy chcą lepiej zrozumieć pustkę świata i odnaleźć szczęście, którego wciąż szukają w rzeczach stworzonych. Gdy Dawid był przygnębiony, udał się do świątyni Boga, świętego miejsca oddawania Mu czci (Księga Psalmów 73:17). Kiedy zawodzą nasze nadzieje związane z rzeczami stworzonymi, powinno to skierować nas ku Stwórcy. Powinniśmy sięgnąć po słowo Jego łaski i zbliżyć do tronu Jego łaski, prosząc Go o pomoc. W słowie Bożym i w modlitwie można znaleźć lekarstwo na każdy ból.

Salomon mówi nam także, jak należy zachowywać się w domu Bożym, abyśmy nie utracili dobra, po które tam przyszliśmy. Praktyki religijne same w sobie nie są puste, ale stają się dla nas puste, jeśli niewłaściwie do nich podchodzimy. Powinniśmy więc przychodzić z powagą i uważnością. Słowa „pilnuj swoich kroków” oznaczają: nie przychodź niedbale ani opieszale, jakby nie zależało Ci na zbliżeniu się do Boga. Uważnie przyglądaj się swoim krokom i zastanów nad drogą, którą idziesz, by nie zboczyć z właściwej ścieżki. Przychodź na nabożeństwo z chwilą skupienia. Daj sobie czas, by przygotować serce, i nie spiesz się. Nie pozwalaj myślom błądzić ani uczuciom kierować się ku temu, co niewłaściwe, bo w domu Bożym jest dość miejsca na zaangażowanie całego siebie.

Niektórzy uważają, że słowa te nawiązują również do polecenia, by Mojżesz i Jozue zdjęli sandały na znak czci i poddania (Księga Wyjścia 3:5; Księga Jozuego 5:15). Mogą też przypominać nakaz obmywania stóp (Księga Wyjścia 30:19). Sens jest jasny: do spraw świętych należy podchodzić z troską i pokorą.

Powinniśmy również zadbać o to, by składana ofiara nie była ofiarą głupców, czyli oddawaniem czci przez ludzi niegodziwych. Są oni głupcami, a ich ofiara budzi wstręt Pana (Księga Przysłów 15:8). Nie wolno nam składać w ofierze tego, co okaleczone, kulawe lub chore, bo Bóg już powiedział, że tego nie przyjmie. Przynoszenie takiej ofiary jest więc głupotą. Nie powinniśmy poprzestawać na znaku, obrzędzie ani zewnętrznym działaniu, lekceważąc ich znaczenie. Jeśli tylko to przynosimy, nasza ofiara staje się ofiarą głupców. Sama zewnętrzna religijność jest pustą farsą. Tylko głupiec mógłby sądzić, że w ten sposób zadowoli Boga, który jest Duchem i pragnie serca. Ludzie ci zrozumieją swoją głupotę, gdy zobaczą, że włożyli tyle wysiłku na próżno, bo zabrakło im szczerości.

Są głupcami, ponieważ nie dostrzegają, że czynią zło. Sądzą, że służą Bogu i działają na własną korzyść, a w rzeczywistości obrażają Boga i zwodzą własne dusze obłudną czcią. Można czynić zło, choć twierdzi się, że czyni się dobro, i nawet nie zdawać sobie z tego sprawy. Można też rozumieć te słowa tak, że ludzie ci nie wiedzą, jak postępować właściwie. Niegodziwe serca nie potrafią ustrzec się grzechu, nawet podczas oddawania czci Bogu. Bywa też, że ludzie uczestniczą w nabożeństwie bez prawdziwego zaangażowania, jakby nie miało znaczenia, czy Bóg jest z nich zadowolony.

Aby nie składać ofiary głupców, powinniśmy przychodzić do domu Bożego z sercem gotowym poznać i wypełniać swoje obowiązki. Musimy być gotowi słuchać. To znaczy uważnie słuchać czytanego i głoszonego słowa Bożego. Powinniśmy pilnie słuchać wyjaśnień kapłanów dotyczących ofiar, bo pomagały one zrozumieć ich znaczenie i cel. Samo przyglądanie się zewnętrznym czynnościom nie wystarcza. Oddawanie czci musi być świadome i szczere, inaczej staje się ofiarą głupców. Musimy też być gotowi okazywać posłuszeństwo temu, co Bóg nam objawia. W Piśmie Świętym słuchanie często oznacza posłuszeństwo, a posłuszeństwo jest lepsze niż ofiara (Pierwsza Księga Samuela 15:22; Księga Izajasza 1:15–16). Właściwą postawę wobec świętych obowiązków wyrażamy w sercu słowami: „Mów, Panie, bo Twój sługa słucha”. Pewien pobożny człowiek powiedział: „Niech przyjdzie słowo Pana. Choćbym miał sześćset karków, każdy z nich pochyliłbym przed Jego autorytetem”.

Kiedy stajemy przed Bogiem, powinniśmy zachować szczególną ostrożność i rozwagę. Nie powinniśmy mówić pochopnie, gdy się modlimy, składamy obietnice lub wypowiadamy słowa oddania. Nie pozwalajmy, by serce wyrywało się do wypowiadania czegokolwiek przed Bogiem. Kiedy jesteśmy w domu Bożym i gromadzimy się na nabożeństwie, w szczególny sposób stajemy przed Nim. Obiecał spotykać się tam ze swoim ludem, patrzy na nas, a nasze spojrzenie powinno być zwrócone ku Niemu. Gdy zbliżamy się do Boga w świętych obowiązkach, mamy Mu coś do powiedzenia, bo łączą nas z Nim poważne sprawy. Jeśli przychodzimy bez określonego celu, odejdziemy bez błogosławieństwa.

To, co mówimy przed Bogiem, musi płynąć z serca. Nie pozwalajmy więc, by podczas oddawania Mu czci usta wyprzedzały myśli. Słowa powinny wypływać z myśli serca. Myśli są dla Boga jak słowa, a słowa, które nie płyną z myśli, są tylko pustym dźwiękiem. Służenie samymi ustami, choćby słowa były pięknie ułożone, jest w religii daremnym wysiłkiem (Ewangelia Mateusza 15:8–9). Nawet jeśli słowa płyną z serca, powinny wypływać z serca skupionego, nie z nagłego wzruszenia czy porywu namiętności. Tak jak usta nie powinny mówić pochopnie, tak i serce nie powinno się spieszyć. Zanim coś powiemy, powinniśmy dobrze się zastanowić, czy mówimy w imieniu Boga, głosząc naukę, czy do Boga, modląc się. Nie powinniśmy mówić niczego bezmyślnie ani bez namysłu (Pierwszy List do Koryntian 14:15).

W obecności Boga powinniśmy także używać niewielu słów, to znaczy zachować cześć i rozwagę. Nie możemy rozmawiać z Bogiem tak swobodnie i beztrosko, jak rozmawiamy ze sobą. Nie powinniśmy mówić wszystkiego, co przyjdzie nam do głowy, ani bez potrzeby powtarzać tych samych słów, jak często zdarza się w codziennych rozmowach. Rozmawiając z Bogiem, pamiętajmy, że nieskończenie nas przewyższa. Bóg jest w niebie i króluje w chwale nad nami i nad wszystkimi ludźmi. Otaczają Go niezliczone zastępy świętych aniołów, a Jego wielkość przewyższa wszelką chwałę i błogosławieństwo, które możemy Mu oddać. My jesteśmy na ziemi, pod Jego tronem. Jesteśmy mali i słabi, zupełnie inni niż Bóg i całkowicie niegodni, by otrzymać od Niego jakąkolwiek przychylność czy cieszyć się z Nim wspólnotą. Powinniśmy więc mówić z powagą, pokorą i skupieniem, z czcią należną komuś, kto wielkością znacznie nas przewyższa. Dlatego nasze słowa powinny być nieliczne i dobrze dobrane (Księga Hioba 9:14).

Nie oznacza to potępienia każdej długiej modlitwy. Gdyby długie modlitwy same w sobie były niewłaściwe, faryzeusze nie wykorzystywaliby ich na pokaz, a Chrystus nie modliłby się przez całą noc. Jesteśmy też zachęcani, by trwać w modlitwie. Potępione zostają natomiast modlitwy niedbałe, puste i pełne próżnych powtórzeń (Ewangelia Mateusza 6:7), takie jak mechaniczne odmawianie modlitw określoną liczbę razy bez zastanowienia.

Mówmy do Boga i o Bogu słowami zgodnymi z Jego prawdą, słowami, których uczy nas Pismo Święte. Dodawajmy od siebie niewiele, by nie mówić beztrosko i nie wypowiadać czegoś niewłaściwego. Ostrzeżenie dotyczy modlitwy bez skupienia, a nie długiej modlitwy, jeśli serce jest w nią zaangażowane.

Nagromadzenie słów w modlitwie sprawia, że staje się ona ofiarą głupców (Księga Koheleta 5:3). Tak jak niespokojne, męczące sny świadczą o tym, że umysł jest przeciążony i rozkojarzony, tak wielość słów i pośpiech w modlitwie świadczą o głupocie serca. Pokazują nieznajomość Boga i samych siebie, zbyt niskie wyobrażenie o Bogu i beztroski stosunek do własnej duszy.

Nawet w zwykłej rozmowie człowieka głupiego często zdradza wielomówność. Ci, którzy wiedzą najmniej, często mówią najwięcej (Księga Koheleta 10:11), a szczególnie widać to w modlitwie. Gaduła, który mówi bez końca i bez sensu, z pewnością upadnie (Księga Przysłów 10:8, 10), to znaczy nie zostanie przyjęty przez Boga. Prawdziwymi głupcami są ci, którzy sądzą, że zostaną wysłuchani w modlitwie tylko dlatego, że używają wielu słów.