Księga Koheleta 4:13 – znaczenie i zastosowanie

Salomon sam był królem, więc mógł otwarcie mówić o tym, jak przemijające są królewska władza i godność. Wcześniej wyraził podobną myśl: korona nie jest dana na wszystkie pokolenia (Księga Przysłów 27:24). Jego syn przekonał się o tym na własnej skórze. Trudno o coś bardziej nietrwałego niż najwyższa godność, jeśli nie idą za nią mądrość i miłość ludu.

Król nie może być naprawdę szczęśliwy, jeśli brak mu mądrości (Księga Koheleta 4:13; Księga Koheleta 4:14). Człowiek naprawdę mądry, rozsądny i pobożny może być ubogi i bardzo młody, a przez to lekceważony przez innych. Jest jednak lepszy, cenniejszy i bardziej godny szacunku niż stary, lecz głupi król. Taki mądry człowiek z większym prawdopodobieństwem dobrze zadba o własne sprawy i stanie się większym błogosławieństwem dla swojego pokolenia. Głupi król nie wie, jak kierować sprawami państwa, i nie słucha ostrzeżeń ani rad. „Nie przyjmuje ostrzeżenia” znaczy, że nie pozwala udzielać sobie rad albo nie zwraca na nie uwagi. Nie jest to królewski zaszczyt, lecz jeden z największych wstydów, jakie mogą spotkać króla.

Głupota i upór zwykle idą w parze. Ci, którzy najbardziej potrzebują napomnienia, często najtrudniej je znoszą. Ani wiek, ani tytuł nie zapewnią szacunku, jeśli człowiekowi brakuje prawdziwej mądrości i cnoty. Mądrość i cnota mogą natomiast zjednać szacunek nawet komuś młodemu i ubogiemu. Aby pokazać, że mądre dziecko jest lepsze od głupiego króla, Salomon wskazuje na to, jaki los czeka każdego z nich (Księga Koheleta 4:14).

Człowiek ubogi może dzięki mądrości awansować, jak stało się to z Józefem. Był młody i trafił do więzienia, a jednak został stamtąd wyprowadzony i ustanowiony drugim człowiekiem w królestwie. Wydaje się, że Salomon nawiązuje do tej historii. Bóg czasem podnosi ubogiego z prochu i sadza go wśród książąt (Księga Psalmów 113:7; Księga Psalmów 113:8). Mądrość wyniosła ludzi nie tylko z nędzy i hańby, lecz nawet z lochu na tron.

Król może też przez własną głupotę i upór popaść w ubóstwo. Mógł urodzić się w rodzinie królewskiej, odziedziczyć królestwo i żyć wystarczająco długo, by zgromadzić wielkie bogactwa. Jeśli jednak wybierze złą drogę i odrzuci rady, sądząc, że wiek chroni go przed napomnieniem, może zubożeć. Jego skarbiec może opustoszeć, a on sam może nawet zostać zmuszony do oddania korony i życia z dala od władzy.

Król powinien też pamiętać, że po nim przyjdzie inny władca, młody następca, który zajmie jego miejsce. Może chodzić o jego własnego syna albo o wspomnianego wcześniej ubogiego, mądrego młodzieńca (Księga Koheleta 4:13). Starzy królowie muszą zmierzyć się z upokarzającą świadomością, że inni usuną ich na bok i zajmą ich miejsce.

Ludzie często wychwalają tego, kto właśnie zyskuje na znaczeniu, niczym wschodzące słońce. „Wszyscy żyjący, którzy chodzą pod słońcem”, stają po stronie młodego następcy. Okazują mu przychylność, spędzają z nim czas i zabiegają o jego względy bardziej niż o względy ojca. Uważają, że starszy władca już traci znaczenie, i patrzą na niego z góry, bo jego najlepsze dni minęły. Salomon widział to wśród swojego ludu, a po jego śmierci zjawisko to ujawniło się natychmiast: ludzie skarżyli się na jego rządy i domagali się zmian.

Ludzie nigdy na długo nie są zadowoleni. Ich zmienne pragnienia nie mają końca ani nie dają wytchnienia. Ciągle chcą czegoś nowego, a sami nie wiedzą, czego. To nie jest nic nowego. Tak działo się w każdym pokoleniu, a nawet Samuel i Dawid nie potrafili zadowolić wszystkich. To, co zdarzyło się wcześniej, zapewne znów się powtórzy. Następne pokolenia będą miały podobne usposobienie i szybko przestaną ich chwalić, choć początkowo zdawali się to robić. Dziś wołają: „Hosanna!”, a jutro: „Ukrzyżuj!”.

Dla władców musi to być bardzo bolesne. Starali się zadowolić ludzi i na nich polegali, a jednak ci sami ludzie często traktują ich lekceważąco. Nie można pokładać ufności w człowieku ani liczyć na jego stałą wierność. To również marność i ciężar przygniatający ducha.