Księga Koheleta 10:17 – znaczenie i zastosowanie

Werset 17 stoi tuż za wersetem 16, w którym kraj, rządzony przez prostaka i z książętami ucztującymi już z rana, słyszy słowa „Biada ci, kraju”. Tutaj pojawia się obraz odwrotny: „Szczęśliwy jesteś, kraju, którego król pochodzi ze szlachetnie urodzonych i gdzie książęta ucztują we właściwym czasie, w męski sposób, bez uprawiania pijaństwa.” Szczęście tego kraju nie kończy się na pochodzeniu władcy. Kohelet opisuje je przez zwyczajne obyczaje: porę posiłku, umiar i sposób, w jaki władza przeżywa swój dzień. Nie wystarcza samo dobre urodzenie, a sama uczta nie jest tu grzechem. Liczy się to, czy ci, którzy trzymają stery, potrafią utrzymać w ryzach własne pragnienia. Wtedy ludzie żyjący pod ich rządami mogą spokojniej układać swoje sprawy, bo nie muszą zgadywać, jak zakończy się wieczór przy dworskim stole. Słowa o „właściwym czasie” łączą ten obraz z dalszą mądrością księgi, w której każda rzecz ma swoją porę, jak przypomina Księga Koheleta 3:1. Błogosławieństwo nie spada więc na kraj przypadkiem, lecz rośnie z wierności codziennym wyborom tych, którym powierzono władzę.

W Księdze Koheleta 10:17 szczęście kraju wiąże się z tym, jak sprawują władzę jego przywódcy. Werset zestawia króla „ze szlachetnie urodzonych” z książętami, którzy ucztują we właściwym czasie i nie oddają się pijaństwu. Nie chodzi więc o samą ucztę, lecz o umiar i panowanie nad sobą: jedzenie i picie mają swoje miejsce, ale nie powinny odbierać rządzącym zdolności do pełnienia obowiązków. Znaczenie tego obrazu uwidacznia sąsiedni werset 16, który mówi o kraju, gdzie królem jest prostak, a książęta ucztują już z rana. Kontrast nie opisuje dwóch recept na pomyślność, lecz dwa rodzaje przywództwa: niedojrzałe, skupione na przyjemności, i odpowiedzialne, zdolne zachować właściwy porządek. „Szlachetne urodzenie” wskazuje w tekście na pochodzenie władcy, ale samo pochodzenie nie wystarcza, by zapewnić dobry rząd. Werset podkreśla również właściwe postępowanie książąt. To obserwacja o życiu publicznym, nie obietnica, że kraj pod dobrym władcą uniknie każdego nieszczęścia. Kohelet przypomina raczej, że decyzje ludzi u władzy wpływają na wspólne dobro, a ich charakter ujawnia się także w tym, jak korzystają z dostatku.

W Księdze Koheleta 10:17 gorzkie „Biada ci, kraju” z poprzedniego wersetu zamienia się w słowa błogosławieństwa. Mowa tu o kraju, którego król pochodzi ze szlachetnie urodzonych, a książęta ucztują we właściwym czasie. Szczęście kraju wiąże się więc z postawą tych, którzy mają władzę. Najwięcej mówi wyrażenie „w męski sposób, bez uprawiania pijaństwa”. Kohelet nie potępia uczty jako takiej. Krytykuje ucztowanie już z rana i pijaństwo, czyli przyjemność, która przejmuje władzę nad dniem. W 10:16 ten obraz jest mroczny, a w 10:17 jasny. Różnica nie leży w jedzeniu, lecz w tym, czy rządzący zachowują porządek i panowanie nad sobą. Ten werset dotyczy też zwykłych miejsc. Zarządca firmy, który podejmuje decyzje na trzeźwo i w porę, daje swoim ludziom spokój i jasne zasady. Ktoś, kto prowadzi dom, może z kolei wprowadzić rytm dnia, w którym jest miejsce na pracę i odpoczynek. Trzeba jednak pamiętać, że Kohelet opisuje sytuację i nie obiecuje każdemu narodowi dobrobytu. Pokazuje natomiast, że rozsądek rządzących ma realne skutki dla wszystkich, którzy żyją pod ich władzą. Błogosławieństwo spływa tu w dół, od postawy tych, którzy mają wpływ, do całego kraju.

Szczęście kraju Koheleta wiąże się z tym, jak władzę sprawują jego przywódcy. Król pochodzący „ze szlachetnie urodzonych” i książęta ucztujący „we właściwym czasie” stoją w kontraście do prostaka i ucztowania od rana, o których mówi poprzedni werset. Nie chodzi o samą ucztę, lecz o miarę, rozwagę i zdolność odróżniania czasu odpoczynku od czasu odpowiedzialności. Trudne sformułowanie „w męski sposób” podkreśla powagę i godność biesiadowania, a nie pijaństwo. Władza nie jest tu prywatną nagrodą ani okazją do nieustannego dogadzania sobie. Jej sposób korzystania z dostatku ma znaczenie dla całego kraju. Jak w domu z przeciekającym dachem, o którym wspomina dalszy fragment rozdziału, zaniedbanie osób odpowiedzialnych dotyka także tych, którzy nie zasiadają przy stole. Kohelet nie obiecuje, że dobre rządy usuną wszelkie cierpienie ani że szlachetne pochodzenie samo zapewni mądrość. Pokazuje raczej, jak potrzebne są samokontrola i właściwa pora. Przywódca, który potrafi nie uczynić z uczty ucieczki od obowiązku, służy dobru wspólnemu. W tej trzeźwej mierze widać kruchą, lecz rzeczywistą podstawę pomyślności kraju.