Księga Koheleta 10:16 – znaczenie i zastosowanie

Salomon pokazuje tu, jak bardzo szczęście narodu zależy od charakteru jego władców. Ludzie żyją lepiej albo gorzej, zależnie od tego, czy ich przywódcy są dobrzy, czy źli. Gdy rządzący są dziecinni i żądni przyjemności, cierpi cały kraj.

Salomon mówi: „Biada ci, ziemio, której królem jest chłopiec” (Księga Koheleta 10:16). Nie chodzi mu o dziecko w sensie wieku, bo sam Salomon był młody, gdy jego królestwo cieszyło się pomyślnością pod jego rządami. Ma na myśli władcę dziecinnego w myśleniu: słabego, nierozsądnego, zmiennego, drażliwego, łatwego do zwiedzenia i opieszałego w załatwianiu spraw. Gdy głowa wiruje, całe ciało się potyka. Salomon mógł mieć na myśli złe rządy swojego syna Roboama (Druga Księga Kronik 13:7). Roboam przez całe życie zachowywał się jak dziecko, a jego rodzina i królestwo poniosły tego konsekwencje.

Nie lepiej jest, gdy władcy „ucztują rano”, czyli czynią bożka ze swoich apetytów i żyją dla jedzenia i picia. Jeśli król jest dziecinny, naród może mimo to mieć się nieco lepiej, o ile książęta i doradcy są mądrzy, wierni i poważnie podchodzą do swoich obowiązków. Jeśli jednak przywódcy oddają się przyjemnościom i stawiają cielesne uciechy ponad służbę publiczną, nie nadają się do sprawowania urzędu. Sędziowie, którzy cenią luksus i jedzą dla własnej przyjemności zamiast nabierać sił do pełnienia obowiązków, niewiele dobrego mogą uczynić dla narodu.

Naród jest natomiast błogosławiony, gdy jego przywódcy są hojni, aktywni, wstrzemięźliwi i pilni w pracy. Kraj cieszy się pomyślnością, gdy władcą kieruje poczucie honoru, gdy król jest „synem możnych” (Księga Koheleta 10:17), czyli człowiekiem o szlachetnym duchu. Taki władca gardzi tym, co podłe i haniebne, zabiega o dobro wspólne i stawia je ponad prywatną korzyść. Prawdziwe szlachectwo wyrasta z mądrości, cnoty, bojaźni Bożej, życzliwości i gotowości do czynienia dobra.

Kraj jest też błogosławiony, gdy urzędnicy bardziej troszczą się o wypełnianie obowiązków niż o zaspokajanie apetytów. Powinni jeść o właściwej porze (Księga Psalmów 145:15). Nie powinniśmy jeść w nieodpowiednim czasie, by nie utracić radości z Bożego zaopatrzenia. Urzędnicy powinni jeść po to, by nabierać sił, tak aby ich ciała mogły służyć duszy w dziele Bożym i służbie ojczyźnie. Nie powinni jeść po to, by się upijać i stać się niezdolnymi do służenia Bogu ani ludziom. Szczególnie ważne jest, by byli zdolni do sprawiedliwego sądzenia, bo wino może sprowadzić ich na manowce (Księga Izajasza 28:7), a picie sprawić, że zapomną o prawie (Księga Przysłów 31:5). Błogosławieństwem jest, gdy ci, którzy mają największy wpływ na zasoby, potrafią też odmawiać sobie przyjemności.

Salomon pokazuje następnie, jak szkodliwe jest lenistwo w sprawach prywatnych i publicznych (Księga Koheleta 10:18). Wskutek wielkiego lenistwa i zaniedbania dach przecieka, dom popada w ruinę, a to, co kiedyś było solidne, przestaje nadawać się do zamieszkania. Jeśli ludzie nie będą pilnie wykonywać swojej pracy, dbać o swoje zakłady i zarządzać własnymi sprawami, szybko popadną w długi i zaczną pozostawać w tyle. Zamiast zostawić dzieciom więcej, zostawią im mniej.

Tak samo dzieje się w życiu publicznym. Jeśli król jest dziecinny i o nic się nie troszczy, a książęta ucztują rano i stronią od ciężkiej pracy, naród ponosi straty. Traci na honorze i sile, jego granice są zagrożone, wymiar sprawiedliwości zostaje utrudniony, skarbiec pustoszeje, a cały porządek państwa się załamuje. Wszystko to jest skutkiem lenistwa samolubnych władców, którzy powinni raczej być tymi, którzy „naprawiają wyłomy” i „odbudowują drogi do zamieszkania” (Księga Izajasza 58:12).

Salomon zauważa też, jak bardzo ludzie, zarówno książęta, jak i zwykli obywatele, zabiegają o pieniądze, bo zaspokajają one wiele potrzeb (Księga Koheleta 10:19). Wydaje się, że pieniądze stawia ponad biesiadą. Ucztę urządza się dla radości i towarzystwa, nie dla nierozumnego śmiechu, który jest szaleństwem, lecz dla spokojnej radości, którą mądrzy mogą dzielić się ze sobą. W głębszym sensie uczty duchowe służą duchowej radości, świętemu weselu w Bogu.

Wino rozwesela życie, ale pieniądze są przydatne w wielu sprawach. Pozwalają zaspokoić wiele potrzeb, bo można za nie kupić jedzenie, ubranie, dom i środki na utrzymanie dzieci. Nie da się urządzić uczty bez pieniędzy, a ludziom trudno cieszyć się życiem, jeśli nie mają środków na utrzymanie. Same pieniądze nikogo jednak nie nakarmią ani nie odzieją. Jako środek wymiany mogą za to zaspokoić potrzeby tego życia. Wiele rzeczy można zdobyć za pieniądze.

Pieniądze nie mogą jednak zaspokoić żadnej potrzeby duszy. Nie zapewnią przebaczenia grzechów, przychylności Boga ani pokoju sumienia. Duszy nie można odkupić ani podtrzymać przy życiu srebrem i złotem, które niszczeją. Niektórzy rozumieją ten werset jako odnoszący się do władców. Dla narodu źle jest, gdy jego przywódcy oddają się luksusowi i ucztowaniu, bo zaniedbują wówczas sprawy publiczne, a wysokie podatki służą finansowaniu ich rozrzutności.

Na koniec Salomon ostrzega poddanych, by nie żywili nielojalnych myśli ani nie knuli potajemnie przeciwko władzy, bo takie rzeczy mogą wyjść na jaw (Księga Koheleta 10:20). Nawet jeśli władcy popełniają błędy, nie powinniśmy pochopnie atakować ich rządów ani próbować ich obalać. Powinniśmy raczej starać się jak najlepiej postępować w istniejącej sytuacji.

To polecenie uczy nas, co należy do naszych obowiązków: „Nie złorzecz królowi”, nawet w myślach. Nie życz w sercu źle rządzącym. Grzech zaczyna się w umyśle, dlatego trzeba powstrzymywać jego pierwsze poruszenia, szczególnie gdy chodzi o zdradę i bunt. „Nie złorzecz bogatemu”, czyli książętom i władcom, w swojej sypialni ani na tajnych spotkaniach z przeciwnikami rządu. Nie przyłączaj się do takich ludzi, nie słuchaj ich skrytych rozmów ani nie bierz udziału w ich spiskach.

Powodem jest nasze bezpieczeństwo. Nawet jeśli plan zachowuje się w największej tajemnicy, „ptak pod niebem poniesie głos”, a skrzydlate stworzenie doniesie o sprawie królowi, który może mieć więcej oczu i informatorów, niż się spodziewasz (Księga Koheleta 10:20). To, co wydaje się ukryte, może wyjść na jaw i przynieść hańbę oraz zgubę. Bóg widzi, co ludzie robią, i słyszy, co mówią w sekrecie. Gdy zechce, potrafi w zaskakujący sposób ujawnić to, co ukryte.

Czy nie chcesz uniknąć szkody ze strony rządzących i nie mieć powodu, by się ich bać? Czyń więc dobro, a spotkasz się z ich pochwałą, jak mówi Paweł (List do Rzymian 13:3–4). Jeśli jednak będziesz czynić zło, powinieneś się bać.