Księga Koheleta 10:12 – znaczenie i zastosowanie

Salomon ukazał już wartość mądrości i to, jak bardzo pomaga nam dobrze radzić sobie w życiu. Teraz zwraca uwagę na szkodliwość głupoty i pokazuje, jak obnaża ona człowieka. Może to być także ostrzeżenie dla władców, którzy zaszczytnymi stanowiskami obdarzają głupców.

Głupcy dużo mówią, ale często nie mają nic pożytecznego do powiedzenia. Ich wielomówstwo, przerywanie innym i szkodliwe skutki ich wypowiedzi ujawniają różne oblicza głupoty. Słowa mędrcy są natomiast łaskawe, czyli pełne życzliwości i stosowne do okazji. Odzwierciedlają łaskę obecną w jego sercu i niosą ją tym, którzy ich słuchają. Wargi głupca przynoszą mu jednak nie tylko wstyd i wystawiają go na pośmiewisko. Mogą też sprowadzić na niego zgubę, bo lekkomyślna i buntownicza mowa może sprawić, że władze zaczną go przesłuchiwać i ukarzą go. Adoniasz, syn króla Dawida, nierozważnie wypowiedział słowa, które przypieczętowały jego los (Pierwsza Księga Królewska 2:23). Wielu ludzi upadło, bo ich własny język obrócił się przeciwko nim (Księga Psalmów 64:8).

Mowa głupca bierze się z jego słabości i grzechu. Stwierdzenie, że „początek słów z jego ust to głupota”, oznacza, że głupota nagromadziła się w jego sercu, a to zepsute serce jest źródłem jego nieczystej mowy. Gdy tylko zaczyna mówić, od razu ujawnia się jego głupota. Mówi lekkomyślnie i gniewnie, zgodnie ze swoim charakterem.

Jego słowa często przybierają jeszcze gorszy obrót i prowadzą do szkody. Stwierdzenie, że „końcem jego mowy jest szaleństwo”, oznacza, że szybko wpada w dziką, haniebną furię. Brak opanowania przeradza się w niepohamowany gniew i nierozważne słowa. W gruncie rzeczy dąży do wyrządzenia zła. Gorzki korzeń, który w nim tkwi, wydaje więc gorzki owoc. Nic dziwnego, że ci, którzy zaczynają od głupoty, kończą szaleństwem: nieposkromiony język staje się coraz bardziej gwałtowny, im większą ma swobodę.

Głupiec mówi też dużo, zwłaszcza gdy łatwo wpada w gniew i nie wie, kiedy skończyć. Chce mieć ostatnie słowo, nawet jeśli jest ono tylko powtórzeniem pierwszego. Ponieważ jego słowa mają niewielką wagę i siłę, próbuje nadrobić to, powtarzając je raz po raz. Dlatego powtarzanie często świadczy o pustce. Wielu ludziom pozbawionym rozsądku nie brakuje słów, a najgłośniejsi często okazują się najmniej konkretni.

Kolejne słowa można rozumieć na dwa sposoby. Po pierwsze, mogą one korygować jego pełne pychy przechwałki o tym, co zrobi i co będzie posiadać. Mówi tak, jakby mógł panować nad przyszłością, ale nikt nie wie, co wydarzy się za jego życia, a tym bardziej po jego śmierci (Księga Przysłów 27:1). Gdybyśmy naprawdę pamiętali, jak mało wiemy o przyszłości i jak bardzo jest ona niepewna, zrezygnowalibyśmy z wielu nierozważnych słów.

Po drugie, mogą one wyśmiewać jego puste powtarzanie. Mówi wciąż, bo lubi brzmienie własnego głosu. Nawet coś powszechnie znanego powtarza tak, jakby było nowością. Powiedzenie o tym, „co będzie po nim, któż mu powie?”, pasuje do takiego nawyku i przypomina bezcelowe powtórzenia Battusa u Owidiusza. Przed takim próżnym powtarzaniem ostrzega Jezus (Ewangelia Mateusza 6:7).

Głupcy często trudzą się na próżno. Podejmowane przez nich zajęcia wyczerpują ich, bo wciąż gonią za głupimi i bezwartościowymi celami. Ich wysiłki pochłaniają sprawy tego świata, dogadzanie ciału i pokarm, który przemija. W pogoni za nimi męczą się bez żadnego pożytku (Księga Habakuka 2:13; Księga Izajasza 55:2). Wybierają ciężką niewolę zamiast prawdziwej wolności.

Nawet konieczna i pożyteczna praca staje się dla nich męcząca, bo wykonują ją źle i bez mądrości. Gdyby rozsądnie załatwiali swoje sprawy, ta sama praca byłaby łatwiejsza i przyjemniejsza. Wielu ludzi skarży się, że obowiązki religijne są ciężkie, choć mieliby mniej powodów do narzekania, gdyby z rozwagą praktykowali chrześcijańską pobożność. Głupcy wyczerpują się niekończącymi się wysiłkami, a mimo to nie posuwają się naprzód, bo nie wiedzą, jak dostać się do miasta. Nie potrafią poradzić sobie nawet z najprostszymi i najbardziej oczywistymi sprawami, takimi jak znalezienie drogi do miasta. Brak rozsądku odbiera ich pracy zarówno radość, jak i pożytek.

Droga do niebiańskiego miasta jest natomiast wspaniała. To gościniec, na którym nie zbłądzą nawet podróżni, choćby byli głupcami (Księga Izajasza 35:8). Jednak grzeszna głupota sprawia, że ludzie gubią się nawet na tej drodze.