Księga Koheleta 1:9 – znaczenie i zastosowanie

Dwie rzeczy często sprawiają ludziom wielką przyjemność i dają im poczucie, że są ważni w świecie: nowość ich dokonań oraz nadzieja, że zostaną zapamiętane. Salomon pokazuje, że obie te nadzieje są złudne.

Po pierwsze, ludzie cenią nowość, czyli przekonanie, że czegoś wcześniej nie znano. Lubimy myśleć, że nasza epoka poczyniła szczególne postępy w wiedzy, umiejętnościach, działalności gospodarczej czy sposobach korzystania z bogactwa. Dawne idee często odrzuca się bez namysłu, a ludzie chlubią się nowymi modami, teoriami, metodami i określeniami. To jednak pomyłka: „nie ma nic nowego pod słońcem” (Księga Koheleta 1:9). Ta myśl powraca w formie pytania, jakby ktoś pytał: „Czy można wskazać coś i z zachwytem powiedzieć: «Patrzcie, to jest nowe»?”. Podważa to przekonanie tych, którzy wyżej cenią współczesną wiedzę niż wiedzę dawnych pokoleń.

Jeśli ktoś wskaże coś, co uważa za nowe, być może nie zdołamy dowieść na podstawie zachowanych zapisów, że istniało już wcześniej. Mamy jednak dobre powody, by sądzić, że pojawiło się na świecie na długo przed nami. W świecie przyrody to, co wydaje nam się nowe, w rzeczywistości nowe nie jest. Bóg dokończył swoje dzieła u początku świata (List do Hebrajczyków 4:3). Niebiosa są stare, ziemia trwa, a siły przyrody wciąż działają dzięki tym samym powiązaniom i przyczynom co zawsze.

W świecie Bożej opatrzności, czyli w tym, jak Bóg porządkuje ludzkie sprawy, wszystko nie przebiega tak regularnie jak w przyrodzie. Ogólnie rzecz biorąc, wciąż jednak powtarzają się te same rzeczy. Ludzkie serca i tkwiący w nich grzech pozostają takie same. Nie zmieniają się też ludzkie pragnienia, plany i skargi. Bóg również postępuje z ludźmi według znanych wzorców, dlatego wiele spraw w życiu się powtarza. To, co nas zaskakuje, nie musi być niczym zaskakującym: już wcześniej zdarzały się podobne nagłe zyski i straty, zwroty losu i zmiany. Trudności ludzkiego życia zawsze były do siebie podobne, a ludzie wciąż krążą po tym samym kole, jak słońce i wiatr, które zdają się nieustannie wracać do punktu wyjścia.

Ta myśl pokazuje, jak nierozsądne jest uganianie się za nowościami, uznawanie ich za własne odkrycia i chełpienie się nimi. Męczą nas stare rzeczy i tęsknimy za czymś świeżym. Izraelici znużyli się manną, a Ateńczycy uwielbiali słuchać i opowiadać o czymś nowym. Tymczasem to, co chwalimy jako nowość, zazwyczaj już kiedyś istniało. Tacjan Syryjczyk powiedział Grekom, że sztuki, którymi się chlubili, pochodziły od narodów nazywanych przez nich niecywilizowanymi. Jego myśl była jasna: nie nazywajmy wynalazkami tego, co jest jedynie naśladownictwem.

To nauczanie odwodzi nas także od oczekiwania trwałego szczęścia w rzeczach stworzonych. Dlaczego mielibyśmy go tam szukać, skoro nikt przed nami go tam nie znalazł? Dlaczego mielibyśmy sądzić, że świat potraktuje nas lepiej niż tych, którzy żyli przed nami, skoro nie ma nam nic nowego do zaoferowania? Nasi ojcowie jedli mannę, a jednak pomarli (Ewangelia Jana 6:49). Podobna lekcja pojawia się w Ewangelii Jana 8:8–9.

Po drugie, ludzi cieszy myśl, że ich dokonania zostaną zapamiętane. Mają nadzieję, że ich imiona przetrwają, a kolejne pokolenia będą chwalić to, czego dokonali, zaszczyty, które zdobyli, i bogactwo, które zgromadzili. Wyobrażają sobie, że ich domy będą trwały na wieki (Księga Psalmów 49:11). To także płonna nadzieja. Jak wielu ludzi i wiele rzeczy wydawało się za swoich czasów niezwykle ważnych, a dziś nikt już o nich nie pamięta? Pogrzebało je zapomnienie.

Zdarza się, że wybitna osoba albo niezwykłe wydarzenie zwróci uwagę wnikliwego historyka i zostanie opisane, podczas gdy wiele równie znaczących spraw zostanie pominiętych. Powinniśmy więc liczyć się z tym, że nawet to, co ludzie mają nadzieję zachować w pamięci przyszłych pokoleń, może zostać utracone albo zignorowane.