Księga Powtórzonego Prawa 4:39 – znaczenie i zastosowanie

Mojżesz nie przekazuje tu wiedzy o Bogu w abstrakcyjnym ujęciu. Przypomina Izraelowi to, co ten widział na własne oczy: ogień, głos spośród ognia i wyprowadzenie z Egiptu. Dopiero na tym tle pada wezwanie: „Poznaj dzisiaj i rozważ w swoim sercu, że Pan jest Bogiem, a na niebie wysoko i na ziemi nisko nie ma innego”. Słowo serce oznacza tu całe wnętrze człowieka, w którym przechowuje się i przemyśla to, czego doświadczył. W tym fragmencie widać spokojny związek między pamięcią a poznaniem. Poznanie Boga wyrasta tu z tego, co zostało zobaczone, i dojrzewa wtedy, gdy wraca do serca. Księga Powtórzonego Prawa 4:35 mówi, że Izrael wszystko to widział, aby poznał, że Pan jest Bogiem. Widzenie prowadzi więc do poznania, a poznanie do namysłu. Zdanie o tym, że poza Panem nie ma innego, obejmuje całą przestrzeń życia, od tego, co najwyżej w niebie, po to, co najniżej na ziemi. Mojżesz nie opisuje jednak narodu, który wszystko już rozumie. Wskazuje na prawdę, która ma w nim dopiero się ugruntować, a jej źródłem pozostaje to, co Bóg już uczynił.

W Księdze Powtórzonego Prawa 4:39 Mojżesz nie podaje abstrakcyjnej tezy o istnieniu Boga. Łączy poznanie z pamięcią o tym, czego Izrael doświadczył: usłyszał Boży głos, zobaczył ogień i został wyprowadzony z Egiptu. „Poznaj dzisiaj” oznacza więc uznać sens tych wydarzeń, a nie tylko zachować o nich wiadomość. Dalsze słowa nadają temu poznaniu zasięg: Pan jest Bogiem „na niebie wysoko i na ziemi nisko”, nie ma innego. Nie chodzi o Boga ograniczonego do jednego miejsca ani o jedną siłę pośród wielu. Jest On Bogiem całego stworzenia i historii Izraela. To wyznanie nie pozostaje jednak teorią. W kontekście rozdziału poznanie Boga wiąże się z zachowywaniem Jego praw; nie dlatego, że posłuszeństwo czyni Go Bogiem, lecz dlatego, że właściwa odpowiedź wynika z rozpoznania, kim jest. Werset ten nie obiecuje każdemu człowiekowi łatwego życia. Przypomina Izraelowi, że jego przymierze i droga przez historię mają źródło w jedynym Bogu. Wiara biblijna obejmuje zatem zarówno rozumienie, jak i wierność: pamięć o Bożym działaniu prowadzi do życia przed Nim.

Mojżesz mówi do Izraela, zanim lud wejdzie do ziemi obiecanej. W Księdze Powtórzonego Prawa 4:39 wzywa go, by poznał i rozważył w swoim sercu, że Pan jest Bogiem. Dalsze słowa, „na niebie wysoko i na ziemi nisko nie ma innego”, obejmują cały świat, od wysokości po głębię, i wykluczają istnienie kogokolwiek innego, kto mógłby być Bogiem. W Księdze Powtórzonego Prawa 4:35 Mojżesz mówi, że lud widział wszystko, „abyś poznał”, a w wersach 36-38 przypomina konkretne dzieła: Bóg pozwalał słyszeć swoje słowa spośród ognia, umiłował przodków i wyprowadził lud z Egiptu swoją wielką potęgą. Poznanie Boga zatem nie zaczyna się od abstrakcyjnej definicji, lecz od pamięci o tym, co Bóg uczynił w historii narodu. Czasownik „rozważ” wskazuje na coś więcej niż chwilowe przypomnienie. Słowa mają zostać w sercu, a serce potrzebuje faktów, na których może się oprzeć. Dlatego wiedza o Bogu wyrasta z konkretnej historii, do której można wracać, gdy codzienność zasłania to, co już się wydarzyło. Poznanie Boga, które zostaje w sercu, rodzi się z pamięci o Jego czynach.

„Poznaj dzisiaj i rozważ w swoim sercu” łączy rozpoznanie z pamięcią. Izrael ma zobaczyć, kim jest Bóg, w świetle tego, co już uczynił: przemówił, wyprowadził lud z Egiptu i dał mu ziemię. Wyznanie, że „Pan jest Bogiem”, nie jest więc oderwaną od życia formułą. Wyrasta z historii więzi, ocalenia i zobowiązania. Słowa „na niebie wysoko i na ziemi nisko nie ma innego” obejmują całość stworzenia. Nie zostawiają miejsca, w którym Bóg byłby tylko odległym wspomnieniem albo jednym z wielu źródeł ostatecznego zaufania. Zarazem mówią do konkretnego ludu, który ma strzec Jego praw w ziemi otrzymanej jako dar. Pamięć o Bogu prowadzi tu ku wierności, nie ku samemu podziwowi. Serce w języku tego wersetu nie jest jedynie miejscem uczuć. To wnętrze, w którym prawda zostaje przyjęta i zaczyna kształtować życie. Człowiek może nie rozumieć wszystkich dróg, które przed nim stoją, a jednak oprzeć się na tym, co tekst przypomina: Bóg nie jest ograniczony do jednego miejsca ani chwili. Jego obecność nadaje historii Izraela kierunek, a posłuszeństwu — sens.