Księga Powtórzonego Prawa 4:1 – znaczenie i zastosowanie

To niezwykle ważna i poruszająca mowa, tak spójna i tak często powtarzająca te same myśli, że najlepiej objaśniać ją jako całość. Trudno podzielić ją na odrębne akapity, warto więc zebrać jej naukę w kilka wyraźnych części.

Ogólnie rzecz biorąc, Mojżesz odnosi się w niej do wcześniejszych wydarzeń. Jego słowa są podsumowaniem tego wszystkiego, co uczynił Bóg: „A teraz, Izraelu, posłuchaj” (Księga Powtórzonego Prawa 4:1). Tak samo powinniśmy odpowiadać, gdy wspominamy Bożą opatrzność, Jego mądre panowanie i troskę o nasze życie. Historia minionych czasów powinna także prowadzić nas do posłuszeństwa.

Głównym celem mowy Mojżesza jest zachęcenie Izraela, by trwał blisko Boga i służył wyłącznie Jemu. Mojżesz ostrzega lud, by nie zwracał się ku żadnemu innemu bogu ani w żaden sposób nie odchodził od obowiązku wobec Pana. Przemawia z mocą i przekonaniem, zarówno pouczając lud, jak i wskazując mu powody do posłuszeństwa.

Po pierwsze, wzywa lud, by uważnie słuchał słowa Bożego oraz ustaw i praw, których go nauczył: „Posłuchaj, Izraelu”. Nie chodzi mu tylko o to, by lud słuchał go w tej chwili. Chce powiedzieć, że za każdym razem, gdy odczytywane jest Prawo, Izraelici mają słuchać z uwagą. Powinni traktować Boże przykazania jako sprawy najwyższej wagi, zarówno dlatego, że pochodzą od Boga, jak i dlatego, że dotyczą ich własnych dusz. Na Horebie, innej nazwie góry Synaj, Bóg w niezwykły sposób sprawił, że usłyszeli Jego słowa (Księga Powtórzonego Prawa 4:10). Skupienie, do którego zostali wtedy przymuszeni, powinno teraz stać się ich stałym nawykiem, bo słowa Boga są dobre i doniosłe. To, co Bóg powiedział raz, powinniśmy słyszeć raz po raz.

Po drugie, Mojżesz mówi, by zachowywali Prawo Boże w całości i bez zniekształceń (Księga Powtórzonego Prawa 4:2). Nie wolno im niczego do niego dodawać ani niczego z niego ujmować. Niektórzy rozumieją to jako zakaz łamania Prawa w praktyce: czynienia tego, co zakazane, albo zaniedbywania tego, co nakazane. Inni widzą w tych słowach zakaz dodawania ludzkich pomysłów do kultu Boga, jak gdyby Jego przykazania były niepełne, albo odrzucania tego, co ustanowił, jako niepotrzebnego. Dzieło Boga jest doskonałe i niczego nie można do niego dodać ani niczego z niego ująć, nie czyniąc go gorszym (Księga Koheleta 3:14). Żydzi rozumieli ten nakaz bardzo ściśle i odnosili go nawet do samego brzmienia Prawa, aż po najmniejszą literę. Ich staranność pomogła zachować dla nas tekst hebrajski. Podobne ostrzeżenie znajduje się na końcu Nowego Testamentu (Apokalipsa św. Jana 22:18–19).

Po trzecie, Mojżesz wzywa lud nie tylko do słuchania Bożych przykazań, lecz także do ich przestrzegania (Księga Powtórzonego Prawa 4:2, 5, 6, 13, 14). Słuchanie ma prowadzić do działania, a poznanie do praktyki. Boże przykazania miały być drogą, którą Izraelici będą kroczyć, i zasadą, według której będą postępować. Mieli kierować swoim postępowaniem moralnym zgodnie z Bożym prawem moralnym, kultem zgodnie z ustanowionymi przez Niego obrzędami, a wymierzaniem sprawiedliwości zgodnie z Jego prawem sądowym. Mojżesz kończy rozdział tym samym nakazem: „Będziesz przestrzegać Jego ustaw i przykazań” (Księga Powtórzonego Prawa 4:40). Prawa ustanawia się po to, by ich przestrzegać.

Po czwarte, Mojżesz nakazuje im ze szczególną troską i czujnością przestrzegać Prawa (Księga Powtórzonego Prawa 4:9, 15, 23). Mówi: „Miej się na baczności” i „Strzeż pilnie swojej duszy”. Ci, którzy chcą żyć pobożnie, muszą być ostrożni i czujni. Ponieważ spotykają nas liczne pokusy, a nasze serca są skłonne do grzechu, musimy uważnie przyglądać się samym sobie i troskliwie strzec serca. Nikt, kto postępuje beztrosko, nie idzie właściwą drogą.

Po piąte, Mojżesz szczególnie ostrzega przed bałwochwalstwem. To właśnie ten grzech najczęściej zagrażał Izraelitom ze strony otaczających ich narodów i to ku niemu ich serca najłatwiej mogły się skłonić. Obrażał Boga bardziej niż jakikolwiek inny grzech, a ludziom przynosił najgorszą szkodę. „Baczcie, abyście się w tej sprawie nie zepsuli” (Księga Powtórzonego Prawa 4:15–16). Mojżesz ostrzega przed dwiema postaciami bałwochwalstwa.

Pierwszą jest oddawanie czci wizerunkom, nawet jeśli ktoś twierdzi, że za ich pomocą czci prawdziwego Boga, jak Izraelici uczynili z cielcem ze złota. W ten sposób prawdę o Bogu zamienia się w kłamstwo, a Jego chwałę w hańbę. Drugie przykazanie jest wymierzone właśnie w takie postępowanie, a Mojżesz szerzej je tu objaśnia (Księga Powtórzonego Prawa 4:15–18). Taki kult wypacza człowieka od wewnątrz, bo kształtuje w umyśle fałszywe wyobrażenia o Bogu i otwiera drogę wszelkiemu złu. Jest też rodzajem duchowej niewierności i może doprowadzić do zguby. Izraelici nie mogli sporządzać wizerunku Boga w postaci człowieka, mężczyzny ani kobiety, ani żadnego zwierzęcia, ptaka, węża czy ryby. Pogańskie narody czciły swoich bogów za pomocą takich wizerunków, choć prawda jest oczywista: to, co wytworzy rzemieślnik, nie może być Bogiem (Księga Ozeasza 8:6). Przedstawianie obrazu nieskończonego Ducha albo wielkiego Stwórcy za pomocą stworzenia poważnie znieważa Boga i niebezpiecznie nas oszukuje.

Aby powstrzymać lud przed sporządzaniem takich wizerunków, Mojżesz przypomina, że gdy Bóg objawił się na Horebie, uczynił to przez słowa, które dotarły do ich uszu. Pokazało im to, że wiara rodzi się ze słuchania i że Bóg spotyka nas w swoim słowie. Ich oczy nie ujrzały żadnego wizerunku. Zobaczenie Boga takim, jaki jest, będzie naszą radością w przyszłym świecie, natomiast błędne wyobrażenie o Nim szkodzi nam już w tym życiu. Nie zobaczyli żadnego podobieństwa, kształtu ani widzialnego obrazu (Księga Powtórzonego Prawa 4:12, 15). Mogli spodziewać się, że coś ujrzą, bo wcześniej z zapałem chcieli przedrzeć się do Pana i Go zobaczyć (Księga Wyjścia 19:21). Zobaczyli jednak tylko ogień i blask, niczego, co mogliby zamienić w bożka. Bóg mądrze tak to uporządkował ze względu na niebezpieczeństwo bałwochwalstwa.

Mojżeszowi wolno było zobaczyć podobieństwo Pana (Księga Liczb 12:8), bo Bóg wiedział, że Mojżesz raczej nie popadnie w bałwochwalstwo. Lud jednak dopiero co wyszedł z Egiptu, gdzie podziwiał bożki, dlatego nie miał ujrzeć żadnego podobieństwa Boga. Gdyby zobaczył jakiś wizerunek, mógłby go naśladować, a potem uznać, że drugie przykazanie zakazuje wszelkich obrazów poza tym jednym. Biskup Patrick zauważa, że Izraelici mogli pomyśleć: „Zakaz dotyczy tylko każdego wizerunku poza tym, przez który Bóg ukazał się nam”. Powinniśmy potraktować to jako ostrzeżenie, by podczas oddawania czci Bogu nie tworzyć Jego obrazów w naszych umysłach. Bożki mogą kryć się w sercu, nawet jeśli nie ma ich w świątyni.

Inną postacią bałwochwalstwa, przed którą ostrzegał Mojżesz, było oddawanie czci słońcu, księżycowi i gwiazdom (Księga Powtórzonego Prawa 4:19). Była to jedna z najstarszych i najbardziej pociągających form bałwochwalstwa. Te ciała niebieskie wznoszą się nad nami, jaśnieją wielkim blaskiem i służą całemu światu, dlatego ludzie byli skłonni oddawać im cześć. Właśnie to, co czyniło je tak atrakcyjnymi, sprawiało, że pokusa była niebezpieczna.

Mojżesz pokazuje, jak silna może być ta pokusa, gdy ludzie kierują się tym, co widzą. Ostrzega ich, by nie dali się zwieść własnym wyobrażeniom ani zwyczajom otaczających narodów. Serce łatwo podąża za wzrokiem. Gdy ludzie patrzą na słońce, księżyc i gwiazdy, mogą tak bardzo podziwiać ich wysokość, jasność, regularny ruch i użyteczność, że oddadzą im chwałę należną Temu, który je stworzył. Oparcie się tej pokusie wymaga prawdziwej stanowczości, gdy słabnie wiara w niewidzialnego Boga i niewidzialny świat.

Mojżesz pokazuje jednak także, jak słaba staje się ta pokusa, gdy człowiek myśli właściwie. Słońce, księżyc i gwiazdy nie są bogami. To dary Pana, ich Boga, przeznaczone dla wszystkich narodów. Głupotą jest oddawać im cześć, bo są jedynie sługami stworzonymi po to, by oświetlać ziemię. Hebrajskie słowo „szemesz”, oznaczające słońce, znaczy „sługa”, ponieważ słońce służy całemu widzialnemu światu. Czy powinniśmy czcić jako pana coś, co zostało stworzone, by nam służyć? A skoro cała użyteczność tych ciał niebieskich pochodzi od Boga, nie wolno przypisywać im chwały należnej wyłącznie Jemu.

Mojżesz nakazuje też, by lud uczył Bożych praw swoje dzieci i wnuki (Księga Powtórzonego Prawa 4:9–10). Dzięki temu poznanie Boga i oddawanie Mu czci miały być przekazywane z pokolenia na pokolenie. Życie wiary w Izraelu miało trwać wśród ludu, chyba że Izraelici złamaliby przymierze i utracili ten przywilej. Rodzice mieli więc szczególnie dbać o to, by uczyć swoje dzieci bojaźni Bożej i wychowywać je w posłuszeństwie Jego przykazaniom.

Mojżesz ostrzega ich także, by nie zapomnieli o swoim obowiązku: „Uważajcie, abyście nie zapomnieli przymierza Pana, waszego Boga” (Księga Powtórzonego Prawa 4:23). Bóg nigdy nie zapomina o swoim przymierzu, ale nam łatwo o nim zapomnieć. U podstaw wielu odejść od Boga leży właśnie zapomnienie. Musimy więc strzec się wszystkiego, co mogłoby wyprzeć Jego przymierze z naszych myśli. Powinniśmy pilnować swoich serc, bo gdy zabraknie czujności, łatwo zaniedbać wiarę. Troska, ostrożność i święta czujność najlepiej chronią przed taką niepamięcią.

Takie przykazania przekazał im Mojżesz. Zwróćmy teraz uwagę na argumenty, którymi je uzasadniał. Nie pozostawia ich bez mocnych powodów. Przemawia wręcz w imieniu Boga. Niektóre z tych powodów odnosiły się szczególnie do Izraela, ale wiele z nich dotyczy także nas. Ostatecznie widać, że wiara ma po swojej stronie rozum, choć ludzie beztroscy zatykają na to uszy.

Jednym z głównych argumentów Mojżesza jest wielkość, chwała i dobroć Boga. Gdybyśmy naprawdę zastanowili się, z jakim Bogiem mamy do czynienia, z pewnością poważnie traktowalibyśmy swoje obowiązki wobec Niego i nie ośmielalibyśmy się grzeszyć przeciwko Niemu. Mojżesz przypomina im przede wszystkim, że Pan, Jahwe, jest jedynym prawdziwym i żyjącym Bogiem (Księga Powtórzonego Prawa 4:39). Wiemy wiele rzeczy, które nic nam nie dają, bo o nich nie myślimy i nie odnosimy ich do siebie. Ta prawda jest tak oczywista, że trudno jej zaprzeczyć, i tak potężna, że gdyby ludzie naprawdę wzięli ją sobie do serca, odmieniłaby świat. Pan, Jahwe, jest Bogiem: nieskończonym i wiecznym, istniejącym sam z siebie i samowystarczalnym, źródłem wszelkiego życia, mocy i ruchu. Jest Bogiem w niebie, odzianym w pełnię chwały i panującym nad wszystkimi zastępami niebios. Jest też Bogiem na ziemi, a choć ziemia leży daleko od Jego tronu, nigdy nie uchodzi Jego spojrzeniu ani trosce. Poza Nim nie ma żadnego innego prawdziwego i żyjącego Boga. Bogowie narodów byli jedynie fałszywymi kopiami i uzurpatorami. Izraelici, którzy oddawali cześć samemu najwyższemu Bogu, nie mieli żadnego usprawiedliwienia, gdyby odwrócili się od Niego albo zaniedbali służbę dla Niego.

Mojżesz przypomina im także, że Bóg jest ogniem trawiącym, Bogiem zazdrosnym (Księga Powtórzonego Prawa 4:24). Muszą uważać, by Go nie obrazić. Po pierwsze, Bóg dostrzega każdą zniewagę i nie odda swojej chwały rywalom. Domaga się pełnej miłości i czci. Zazdrość Boga o Jego lud jest dla nas dobrym powodem, by mieć się na baczności. Po drugie, Bóg ma moc ukarać zniewagę, zwłaszcza tę związaną z oddawaniem czci, bo właśnie w tej sprawie jest szczególnie zazdrosny. Jest ogniem trawiącym. Jego gniew wobec grzeszników jest straszny i niszczycielski, a Jego ognisty sąd zniszczy Jego wrogów (List do Hebrajczyków 10:27). Ogień trawi tylko to, co nadaje się do spalenia, a gniew Boga spada na tych, którzy przez własny grzech przygotowali się na zagładę (Pierwszy List do Koryntian 3:13; Księga Izajasza 27:4). Nowy Testament przynosi to samo ostrzeżenie: mamy służyć Bogu z czcią, bo On nadal jest ogniem trawiącym, choć jest naszym Bogiem i radością tych, którzy wiernie Mu służą (List do Hebrajczyków 12:28–29).

Po trzecie, Mojżesz przypomina im, że Bóg jest miłosierny, jak czytamy w Księdze Powtórzonego Prawa 4:31. Mówi o tym, by zachęcić ich do pokuty, ale ta prawda wspiera też posłuszeństwo i pomaga im nie odwrócić się od Boga. Czy powinniśmy opuszczać miłosiernego Boga, który nas nie opuści, jeśli pozostaniemy Mu wierni? Dokąd moglibyśmy pójść, żeby znaleźć coś lepszego? Czy mamy zapomnieć o przymierzu naszego Boga, skoro On nie zapomni o przymierzu zawartym z naszymi ojcami? Niech miłość przywiązuje nas do naszych obowiązków, a miłosierdzie Boga pobudza nas, by trwać blisko Niego.

Mojżesz wskazuje im również na ich więź z Bogiem, Jego władzę nad nimi i ich obowiązek wobec Niego. „Przykazania, których macie przestrzegać i być im posłuszni”, mówi Mojżesz, „nie są moje. Nie są moimi pomysłami ani rozkazami, lecz przykazaniami Pana, ukształtowanymi przez doskonałą mądrość i popartymi najwyższą mocą”. Jest On Panem, Bogiem waszych ojców (Księga Powtórzonego Prawa 4:1), więc należycie do Niego ze względu na swoje pochodzenie. Wasi ojcowie byli Jego, a wy urodziliście się w Jego domu. Jest Panem, waszym Bogiem (Księga Powtórzonego Prawa 4:2), więc należycie do Niego także na mocy własnego wyboru. Jest Panem, moim Bogiem (Księga Powtórzonego Prawa 4:5), dlatego przemawiam do was jako Jego sługa i posłaniec. W Jego imieniu Mojżesz przekazał im wszystko, co otrzymał od Pana, i niczego poza tym.

Mojżesz zachęca ich też, by dostrzegli, jak mądre jest życie według Bożego prawa: „To będzie waszą mądrością w oczach narodów” (Księga Powtórzonego Prawa 4:6). Przestrzegając Bożych przykazań, postępują mądrze i działają dla własnego dobra. To nie tylko słuszne, lecz także służy ich prawdziwemu dobru. Jedna z najstarszych prawd Pisma brzmi: „Bojaźń Pana jest mądrością” (Księga Hioba 28:28).

Spełnią też oczekiwania otaczających ich narodów. Gdy inni usłyszą lub przeczytają prawo dane Izraelowi, uznają, że to z pewnością lud mądry i rozumny. Od tych, którzy otrzymali objawienie Boga i którym powierzono Jego słowa, można słusznie oczekiwać wiele. Powinni być mądrzejsi i lepsi od innych, a jeśli będą żyć według otrzymanych zasad, tak właśnie będzie. Jeśli nie, hańba może przez jakiś czas spaść na wyznawaną przez nich wiarę, ale ostatecznie wróci do nich w postaci sądu. Ci, którzy korzystają ze światła i prawa Boga, powinni żyć tak, by zachować dobre imię i przynosić Bogu chwałę (zob. Księga Koheleta 10:1).

Mojżesz wskazuje następnie na szczególne błogosławieństwa, jakimi cieszył się Izrael dzięki swojej dobrej relacji z Bogiem (Księga Powtórzonego Prawa 4:7–8). Nasza więź z Bogiem, największy zaszczyt i radość, jakich możemy doświadczyć na tym świecie, podtrzymywana jest przez Jego słowo i modlitwę. Pod tym względem Izrael był bardziej błogosławiony niż jakikolwiek inny lud na ziemi. Żaden lud nie miał takiego przywileju, by zwracać się do Boga (Księga Powtórzonego Prawa 4:7). Bóg był blisko nich we wszystkim, o co Go prosili, gotów odpowiadać na ich pytania przez swoje wyrocznie i na ich modlitwy przez swoje działanie. Gdy wołali o chleb, wodę lub uzdrowienie, przekonywali się, że jest blisko, by im pomóc i ich ocalić, że jest pomocą zawsze gotową i obecną pośród nich (Księga Psalmów 46:2, 6). Jego ucho było otwarte na ich modlitwy.

Zwróćmy uwagę na trzy rzeczy. Po pierwsze, lud Boga wyróżnia to, że woła do Niego w każdej potrzebie. Przedstawia Bogu każdą prośbę i we wszystkim szuka Jego wskazówek. Po drugie, ci, którzy wołają do Boga, z pewnością odkryją, że jest blisko i w pokoju odpowiada na każdą modlitwę płynącą z wiary. Zobacz Księgę Izajasza 58:9. Jest jak ojciec, który odpowiada na wołanie dziecka: „Jestem tutaj. Co się stało, moje dziecko?”. Po trzecie, ten przywilej czyni lud Boga naprawdę wielkim i godnym czci. Co mogłoby wynieść człowieka lub naród wyżej niż to? Jakie imię mogłoby być szlachetniejsze niż imię Izraela, księcia u Boga? Jaki naród byłby równie wielki? Inne narody mogły się chlubić większą liczbą mieszkańców, rozleglejszym terytorium czy starszą historią, ale żaden nie mógł się chlubić taką bliskością nieba, jaką cieszył się Izrael. Inne narody miały swoich bogów, ale ich bogowie nie byli blisko nich tak jak Bóg Izraela i nie mogli pomagać w nieszczęściu tak jak On (Pierwsza Księga Królewska 18:27).

Żaden lud nie miał takiego przywileju, by słuchać Boga przemawiającego przez przedłożone mu ustawy i wyroki (Księga Powtórzonego Prawa 4:8). Także pod tym względem Izrael górował nad wszystkimi narodami. Jaki naród jest równie wielki, mając tak słuszne ustawy i wyroki? Wszystkie prawa Boga są doskonale sprawiedliwe i słuszne, znacznie przewyższają prawa każdego narodu. Prawo Boga jest o wiele lepsze od ludzkiego. Żadne prawo nie odpowiada tak wiernie naturalnemu poczuciu sprawiedliwości, jasnemu rozumowi i zasadom, które są spójne w każdym szczególe. Żadne prawo nie służy dobru człowieka tak jak prawo Pisma (Księga Psalmów 119:128). Posiadanie przedłożonych sobie ustaw i wyroków jest prawdziwą wielkością każdego narodu (Księga Psalmów 147:19–20). To zaszczyt, gdy Biblia jest u nas szanowana i zajmuje należne jej miejsce. Świadczy to o wielkiej przychylności Boga wobec danego ludu, a zarazem pomaga mu zyskać szacunek wśród narodów. Ci, którzy szanują prawo, sami doznają dzięki niemu szacunku.

Mojżesz wskazuje im następnie na chwalebne objawienie Boga na górze Synaj, gdzie Bóg dał im to prawo. Mocno na to nalega: „Uważajcie i nie zapominajcie dnia, w którym stanęliście przed Panem, waszym Bogiem, na Horebie” (Księga Powtórzonego Prawa 4:10). Niektórzy z nich wciąż żyli i mogli to pamiętać, choć w tamtym czasie nie mieli jeszcze dwudziestu lat. O pozostałych można powiedzieć, że stanęli tam w swoich ojcach, którzy otrzymali prawo i zawarli przymierze nie tylko dla siebie, lecz także dla swoich dzieci. Bóg miał na myśli szczególnie dzieci, gdy dawał prawo, aby rodzice przekazywali je swoim dzieciom.

Mieli pamiętać o dwóch rzeczach i wydawałoby się, że nie mogli o nich zapomnieć. Po pierwsze, mieli pamiętać to, co zobaczyli na górze Synaj (Księga Powtórzonego Prawa 4:11). Widzieli ogień i ciemność jednocześnie, widok niezwykły i budzący grozę. Każde zjawisko potęgowało wrażenie wywoływane przez drugie. Ciemność sprawiała, że ogień wydawał się jeszcze straszniejszy, a ogień pogłębiał wrażenie gęstej i przytłaczającej ciemności. Nocne ognie budzą największy lęk, a ten ogień w ciemności nadawał całej scenie jeszcze bardziej uroczysty charakter. Ciemność była tak gęsta, że nawet taki ogień jej nie rozproszył. Później Bóg mówi, że objawił się dla swojego ludu i przeciw jego wrogom, łącząc ogień z ciemnością (Księga Psalmów 18:9–10). Mojżesz powtarza to tutaj jeszcze raz, w Księdze Powtórzonego Prawa 4:36, bo chce, by nigdy o tym nie zapomnieli: „Ukazał ci swój wielki ogień”.

Jeden błyskawiczny rozbłysk, ten ogień z nieba, napełnia ludzi podziwem. Niektórzy zauważyli, że wiele stworzeń instynktownie zwraca twarz ku błyskawicy, jakby chciały przyjąć jej działanie. Jeśli tak jest, o ileż bardziej przerażający musi być nieustanny ogień z nieba. Był on przedsmakiem dnia sądu, kiedy Pan Jezus ukaże się w płomienistym ogniu.

Mojżesz przypomina im nie tylko to, co widzieli, lecz także to, czego nie widzieli: nie ujrzeli żadnego kształtu ani podobizny Boga. Nie mieli więc powodu, by tworzyć sobie w myślach Jego obraz ani sporządzać Jego wizerunku na wyżynach kultowych. To, co ujrzeli, wystarczyło, by dowieść, że Bóg jest nieskończenie potężny i doskonały, ale nie dawało podstaw, by wyobrażać Go sobie jako istotę mającą ciało takie jak nasze.

Mojżesz przypomina im również to, co usłyszeli na górze Synaj (Księga Powtórzonego Prawa 4:12). Pan przemówił do nich wyraźnym głosem, w ich własnym języku, a oni Go usłyszeli. Mojżesz szerzej mówi o tym pod koniec swojej przemowy (Księga Powtórzonego Prawa 4:32, 33, 36). Najpierw usłyszeli głos Boga przemawiającego z nieba. Bóg objawia się całemu światu przez stworzenie, bez słów i języka, a jednak Jego głos rozchodzi się po całej ziemi (Księga Psalmów 19:1–3). Izraelowi jednak dał się poznać przez wypowiedziane słowa, dostosowując się do słabości wspólnoty, która dopiero stawiała pierwsze kroki.

Usłyszeli Go także spośród ognia, co pokazywało, że przemawiał sam Bóg. Któż inny mógłby przebywać w pożerającym ogniu? Bóg przemówił do Hioba spośród wichury, co budziło grozę. Do Izraela przemówił z ognia, który przerażał jeszcze bardziej. Powinniśmy dziękować Bogu, że nie przemawia do nas w ten sposób, lecz przez ludzi takich jak my, których bojaźń nie sprawia, że się od nich odsuwamy (Księga Hioba 33:6, 7).

Usłyszeli, a jednak pozostali przy życiu (Księga Powtórzonego Prawa 4:33). Wielkim miłosierdziem było to, że ogień ich nie pochłonął i że nie umarli ze strachu, choć sam Mojżesz drżał. Żaden lud wcześniej nie słyszał niczego podobnego. Mojżesz zachęca ich, by pytali o dawne czasy i odległe krainy. Nie znajdą innego przykładu, by Bóg w tak szczególny sposób obdarzył lud swoją przychylnością (Księga Powtórzonego Prawa 4:32). Tak wyjątkowy zaszczyt wymagał wyjątkowego posłuszeństwa. Skoro Bóg uczynił dla nich o wiele więcej niż dla innych narodów, słusznie można było oczekiwać od nich więcej.

Mojżesz zachęca ich również, by pamiętali o łaskawych czynach Boga, który wyprowadził ich z Egiptu, z pieca do wytapiania żelaza, gdzie zmuszano ich do ciężkiej pracy. Ukształtował ich w naród, a potem wziął ich za swój lud, oddzielony jako Jego dziedzictwo (Księga Powtórzonego Prawa 4:20). Mojżesz wraca do tego także w Księdze Powtórzonego Prawa 4:34, 37, 38. Bóg nigdy nie postąpił tak wobec żadnego innego narodu, a powstanie Izraela nie miało sobie równych wśród dziejów innych ludów.

Izraelici zostali wyróżnieni i oddzieleni nie dlatego, że na to zasłużyli albo szczególnie się wyróżniali, lecz dlatego, że Bóg umiłował ich ojców. To ich wybrał. Widać w tym powód darmowej łaski, czyli niezasłużonej dobroci Boga. Jesteśmy umiłowani nie ze względu na nas samych, lecz ze względu na Niego, który jest powiernikiem przymierza.

Zostali wyprowadzeni z Egiptu przez cuda i znaki: z miłosierdzia wobec nich, a zarazem na sąd nad Egipcjanami. Bóg wyciągnął ramię przeciw Egiptowi, a wyciągnięta ręka Mojżesza zapowiadała ten sąd, gdy sprowadzał plagi. Izraelitom przeznaczono także szczęśliwe osiedlenie się w Kanaanie (Księga Powtórzonego Prawa 4:38). Inne narody musiały ustąpić im miejsca, co pokazywało, jak bardzo byli drodzy Bogu. Egipt i Kanaan musiały ustąpić miejsca dla zaszczytu i dobra Izraela. Ci, którzy stają na drodze Izraela lub przeszkadzają mu, narażają się na zgubne skutki.

Mojżesz zachęca ich także, by pamiętali, jak Bóg niekiedy okazywał wobec nich swoją sprawiedliwość z powodu ich grzechów. Wspomina w szczególności wydarzenie w Peor (Księga Powtórzonego Prawa 4:3, 4). Doszło do niego całkiem niedawno. Na własne oczy widzieli nagłą zagładę tych, którzy przyłączyli się do Baal-Peora, i ocalenie tych, którzy trwali przy Panu. Łatwo mogli więc dostrzec niebezpieczeństwo odwrócenia się od Boga oraz błogosławieństwo płynące z bliskości z Nim.

Mojżesz ponownie wspomina również o gniewie Boga, który dotknął jego samego: „Pan rozgniewał się na mnie z waszego powodu” (Księga Powtórzonego Prawa 4:21, 22). Mówi o tym, by sprawdzić, czy naprawdę są wdzięczni i czy odczuwają stratę, jaką z ich winy poniósł ich wierny przyjaciel i przywódca. Cierpienie innych, które jest skutkiem naszych czynów, powinno poruszać nas bardziej niż własne cierpienie.

Następnie Mojżesz podkreśla pewną nagrodę za posłuszeństwo. Rozpoczyna od myśli, że będą żyć, wejdą do ziemi i wezmą ją w posiadanie (Księga Powtórzonego Prawa 4:1). Kończy podobną obietnicą: że dobrze będzie się powodzić im i ich dzieciom (Księga Powtórzonego Prawa 4:40). Powinni wiedzieć, że ich postępowanie jest poddane ocenie, a ich pomyślność zależy od oddania Bogu. Jeśli będą przestrzegać Jego przykazań, On z pewnością dotrzyma swoich obietnic.

Mojżesz ostrzega ich także przed zgubą, która nastąpi, jeśli odwrócą się od Boga. Rozwija tę myśl w Księdze Powtórzonego Prawa 4:25–31. Przewiduje, że z czasem, gdy przez długi okres będą mieszkać w ziemi, osiądą w niej i zaznają wygód, zaczną postępować niegodziwie i sporządzą rzeźbiony posąg. To właśnie ten grzech najłatwiej mógł ich usidlić (Księga Powtórzonego Prawa 4:25).

Zapowiada też sądy Boga nad nimi. Zostaną wyniszczeni (Księga Powtórzonego Prawa 4:26) i rozproszeni między narodami (Księga Powtórzonego Prawa 4:27). Ich grzech stanie się ich karą (Księga Powtórzonego Prawa 4:28): będą tam służyć bogom uczynionym ludzkimi rękami, czy to pod przymusem, czy przez własną głupotę, i szukać pomocy tam, gdzie nie można znaleźć prawdziwego ratunku. Ci, którzy w czasach pomyślności odrzucają obowiązki związane z wiarą, nie mogą oczekiwać, że w czasie ucisku znajdą w niej pociechę. Słuszne jest, by tacy ludzie zostali wydani bogom, którym wybrali służyć (Księga Sędziów 10:14).

Mojżesz daje im jednak nadzieję, że w późniejszych czasach Bóg okaże miłosierdzie: przez sąd doprowadzi ich do nawrócenia i ponownie przyjmie do przymierza ze sobą (Księga Powtórzonego Prawa 4:29–31). Niezależnie od tego, gdzie się znajdujemy, możemy stamtąd szukać Pana, naszego Boga, nawet jeśli jesteśmy daleko od własnej ziemi albo od Jego świątyni. Żadne miejsce na ziemi nie jest odcięte od nieba.

Boga znajdą ku swojej pociesze tylko ci, którzy szukają Go całym sercem. To ludzie, którzy całkowicie Mu się oddają, szczerze pragną Jego przychylności i gorliwie jej szukają. Utrapienia są zsyłane, by nas poruszyć i skierować z powrotem ku Bogu. Dzięki Bożej łasce działającej przez te doświadczenia wiele osób odzyskuje rozsądek. „Kiedy spadną na was te rzeczy”, mówi Mojżesz w istocie, „zobaczycie, do czego prowadzi odwrócenie się od Niego” (zob. Księga Daniela 9:11, 12). Wierność Boga wobec przymierza daje również nadzieję, że nas nie odrzuci, nawet jeśli cierpienie skłoni nas do powrotu do Niego. Jeśli w końcu przypomnimy sobie o przymierzu, przekonamy się, że On o nim nie zapomniał.

Zbierzmy teraz razem wszystkie te argumenty i zastanówmy się, czy religia nie ma po swojej stronie rozumu. Nikt nie odrzuca Bożych rządów, jeśli wcześniej nie wyrzekł się rozsądku, który przystoi człowiekowi.