Księga Powtórzonego Prawa 32:26 – znaczenie i zastosowanie

Po wielu strasznych zapowiedziach zasłużonego gniewu i sądu pojawiają się tu zaskakujące przebłyski miłosierdzia — miłosierdzia niezasłużonego, które bierze górę nad sądem. Widać stąd wyraźnie, że Bóg nie ma upodobania w śmierci grzeszników, lecz pragnie raczej, by się nawrócili i żyli.

Po pierwsze, ze względu na swoją cześć nie zgładzi ich całkowicie (Księga Powtórzonego Prawa 32:26-28). Nie można zaprzeczyć, że zasłużyli na zagładę i na to, by pamięć o nich zaginęła wśród ludzi. Imię Izraelity mogłoby przetrwać jedynie w kronikach, bo był to naród pozbawiony mądrości — najbardziej nierozumny i beztroski lud, jaki można sobie wyobrazić. Nie uwierzyli w chwałę Boga, choć ją widzieli, ani nie pojęli Jego dobroci, choć jej doświadczali i dzięki niej żyli. O ludziach, którzy mogli odwrócić się od takiego Boga, takiego prawa i takiego przymierza, by zwrócić się ku bezwartościowym bożkom, można było słusznie powiedzieć: „Nie ma w nich rozumu”.

Bóg mógł z łatwością doprowadzić ich do ruiny i wymazać pamięć o nich. Gdy większa część narodu poległa od miecza, mógł rozproszyć pozostałych po odległych, ukrytych zakątkach ziemi, tak że nikt więcej by o nich nie usłyszał — i byłby to ich koniec. Bóg może zgładzić tych, którzy wydają się najbezpieczniejsi, rozproszyć tych, którzy wydają się najbardziej zjednoczeni, i pogrążyć w trwałym zapomnieniu imiona niegdyś sławne.

Wymagała tego także sprawiedliwość: „Powiedziałem, że ich rozproszę”. Ci, którzy odcinają się od Boga, zasługują na to, by zostali odcięci od ziemi. Dlaczego nie mieliby ponieść tego, na co zasłużyli? Mądrość brała jednak pod uwagę pychę i zuchwałość wrogów. Gdyby Bóg zniszczył naród, który był Mu tak drogi i dla którego tak wiele uczynił, wrogowie wykorzystaliby to, by wystąpić przeciwko Niemu. Powiedzieliby: „Nasza ręka jest potężna”, czyli: „To my z pewnością zwyciężyliśmy”. Nie dostrzegliby, że to Pan tak uczynił, lecz wyobrażaliby sobie, że dokonali tego wbrew Niemu, jak gdyby Bóg Izraela był równie słaby jak fałszywi bogowie innych narodów.

Dlatego bierze górę miłosierdzie i ocala się resztka narodu. Bóg ratuje ten niegodny lud przed całkowitą zagładą: „Obawiałem się gniewu wroga”. To ludzki sposób mówienia, ponieważ Bóg nie boi się gniewu żadnego człowieka. W tej sprawie postąpił jednak tak, jak gdyby się go obawiał. Nieliczni pobożni Izraelici, którym zależało na imieniu Boga, bardziej niż kiedykolwiek bali się gniewu wroga — tak jak Jozue i Dawid w chwilach utrapienia (Księga Jozuego 7:9). A ponieważ oni się go bali, mówi się, że Bóg również się go obawiał. Nie potrzebował Mojżesza, by zachęcał Go do takiej troski. Sam przywołał ją na myśl: „Co powiedzą Egipcjanie?”.

Wszyscy, którym zależy na czci imienia Boga i dobru Jego ludu, mogą znaleźć tu pociechę. Bóg będzie działał ze względu na swoje imię i nie pozwoli, by zostało znieważone i zbezczeszczone. Choćbyśmy zasługiwali na największą hańbę, Bóg nigdy nie okryje hańbą tronu swojej chwały.

Po drugie, troszcząc się o ich dobro, gorąco pragnie ich nawrócenia, dlatego chce, by poważnie zastanowili się nad swoim kresem, nad tym, co ich czeka (Księga Powtórzonego Prawa 32:29). Choć Bóg nazwał ich narodem nierozumnym i pozbawionym rozsądku, nadal pragnie, by stali się mądrzy — jak w słowach: „Oby zawsze mieli takie serce” (Księga Powtórzonego Prawa 5:29) oraz: „Nierozumni, kiedy wreszcie zmądrzejecie?” (Księga Psalmów 94:8). Bóg nie czerpie radości z tego, że grzesznicy sami doprowadzają się do zguby. Chce, by szukali ratunku, i jeśli zechcą to zrobić, jest gotów im pomóc.

Poważne zastanowienie się nad kresem, nad przyszłym losem, to wielka mądrość, która pomaga grzesznikom wrócić do Boga. W tym miejscu chodzi zwłaszcza o to, co Bóg przez Mojżesza zapowiedział temu ludowi na późniejsze czasy, ale nauka jest szersza. Powinniśmy rozumieć i rozważać kres życia oraz przyszły los duszy. Powinniśmy myśleć o śmierci jako o opuszczeniu widzialnego świata i wejściu do świata duchów, jako o końcu czasu próby i początku niezmiennego stanu nagrody lub sądu. Powinniśmy też zastanawiać się nad kresem grzechu i przyszłym losem tych, którzy żyją w grzechu i w nim umierają. Oby ludzie zastanowili się nad szczęściem, które utracą, i cierpieniem, które nieuchronnie sami na siebie sprowadzą, jeśli będą trwać w grzechu, oraz nad tym, do czego ich to doprowadzi (Księga Jeremiasza 5:31). Jerozolima o tym zapomniała, dlatego spotkała ją przerażająca klęska (Księga Lamentacji 1:9).

Po trzecie, Bóg przypomina sobie o wielkich rzeczach, których wcześniej dla nich dokonał, i dlatego nie odrzuca ich całkowicie. Taki wydaje się sens słów z Księgi Powtórzonego Prawa 32:30-31. Jak jeden Izraelita mógł zmusić do ucieczki tysiąc Kananejczyków, co często się zdarzało, jeśli nie walczył za nich Bóg, większy niż wszyscy bogowie? Podobną myśl znajdujemy w Księdze Izajasza 63:10-11. Gdy z powodu ich grzechów Bóg zwrócił się przeciwko nim, wspomniał dawne dni i zapytał: „Gdzie jest Ten, który wyprowadził ich z morza?”. Także tutaj Jego ramię znów zaczyna się poruszać przeciwko wściekłości wroga, jak niegdyś (Księga Psalmów 138:7).

Niegdyś wrogowie Izraela zostali wydani przez własną skałę, czyli fałszywych bogów, którzy nie mogli im pomóc, lecz ich zawiedli. Pan, Bóg Izraela, wydał ich bowiem na rzeź jak owce. Nawet sami wrogowie musieli przyznać, że ich bogowie nie mogli się równać z Bogiem Izraela. „Ich winorośl pochodzi z winorośli Sodomy” (Księga Powtórzonego Prawa 32:32-33). Słowa te muszą odnosić się do wrogów Izraela, którzy tak łatwo padli od miecza Izraelitów, bo dojrzeli już do zagłady, a ich grzech dopełnił miary. Te wersety można jednak rozumieć także jako opis tego, jak wrogowie Izraela pokonali ich, gdy Bóg posłużył się nimi jako rózgą swego gniewu (Księga Izajasza 10:5-6). Jak jeden Kananejczyk mógłby ścigać tysiąc Izraelitów, gdyby Skała Izraela ich nie opuściła i nie wydała w jego ręce? Ich fałszywi bogowie nie mogli pokonać Skały Izraela. Bóg szybko poskromiłby ich wrogów (Księga Psalmów 81:14), gdyby nie to, że niegodziwość Izraela wydała ich w ręce przeciwników.

Ich winorośl — czyli winorośl Izraela — została zasadzona jako szlachetna latorośl, dobre i prawdziwe nasienie, lecz przez grzech stała się dziką, zwyrodniałą winoroślą (Księga Jeremiasza 2:21). Nie tylko naśladowali grzechy Sodomy, lecz nawet je przewyższyli (Księga Ezechiela 16:48). Bóg nazwał ich swoją winnicą, swoją rozkoszną rośliną (Księga Izajasza 5:7). Jej owoc był jednak dla Boga odrażający i niemiły, gorzki jak żółć.

Wrogowie ludu Bożego często wyrządzają sobie nawzajem wielką krzywdę, niczym okrutna trucizna węży. Niektórzy rozumieją te słowa jako opis ich kary: ich grzech w końcu stanie się gorzki (Druga Księga Samuela 2:26). Będzie kąsał jak wąż i żądlił jak żmija (Księga Hioba 20:14; Księga Przysłów 23:32).

Następnie mowa o ostatecznej zagładzie tych, którzy prześladowali i uciskali Izraelitów. Gdy kielich grozy będzie krążył, król Babilonu wypije go jako ostatni (Księga Jeremiasza 25:26; Księga Izajasza 51:22-23). Nadejdzie dzień, w którym sąd, rozpoczynający się od domu Bożego, zakończy się na grzeszniku i bezbożnym (Pierwszy List Piotra 4:17-18). Bóg we właściwym czasie powali wrogów swojego Kościoła.

Czyni to, okazując niezadowolenie z ich niegodziwości, którą dostrzega i zachowuje w pamięci (Księga Powtórzonego Prawa 32:34-35). Mówi w istocie: „Czyż ta zawzięta wrogość wobec Izraela nie jest u Mnie zachowana, gotowa do odpłaty, gdy stanie się jasne, że zemsta należy do Mnie?”. Niektórzy odnoszą te słowa do grzechów samego Izraela, zwłaszcza do prześladowania proroków, którego wina obciążała ich od czasu przelania krwi sprawiedliwego Abla (Ewangelia Mateusza 23:35). Niezależnie od tego, które rozumienie przyjmiemy, nauka jest jasna: niegodziwość niegodziwych jest przechowywana u Boga.

Bóg ją widzi (Księga Psalmów 90:8). Zna zarówno stan serca, jak i czyny człowieka — zarówno winorośl, jak i jej grona. Przechowuje też jej zapis w swojej doskonałej wiedzy i w sumieniu grzesznika. Jest on zapieczętowany wśród Jego skarbów, co oznacza zarówno bezpieczeństwo, jak i tajemnicę: nic nie może go utracić, a zostanie otwarty dopiero w wielkim dniu. Zobacz Księgę Ozeasza 13:12.

Bóg często przez długi czas odwleka karę. Grzech jest gromadzony, aż miara się dopełni i wyczerpie się Boża cierpliwość (Księga Hioba 21:28-30). Nadejdzie jednak dzień rozliczenia, gdy zostaną ujawnione zgromadzone wina i gniew, a grzechy grzeszników z pewnością ich dosięgną.

Na pewno tak się stanie, ponieważ Pan jest Tym, do którego należy zemsta, i On odpłaci (Księga Izajasza 59:18). Apostoł przytacza te słowa, by ukazać powagę gniewu Boga wobec tych, którzy odwracają się od wiary w Chrystusa (List do Hebrajczyków 10:30). Stanie się to także we właściwym czasie — w najlepszym momencie i już wkrótce. Dzień ich klęski jest bliski. Może się wydawać, że nadchodzi powoli, lecz w rzeczywistości nie zwleka, nie zasypia i pędzi naprzód. W jednej godzinie spadnie sąd na Babilon.

Uczyni to także z miłosierdzia wobec swojego ludu. Choć lud głęboko Go rozgniewał, nadal do Niego należał, a jego nędza wołała o współczucie (Księga Powtórzonego Prawa 32:36). Pan osądzi swój lud, czyli wystąpi w jego obronie przeciw wrogom, upomni się o jego sprawę i złamie jarzmo ucisku, pod którym lud od dawna jęczał. Okaże litość swoim sługom nie przez zmianę zdania, lecz przez zmianę działania: będzie walczył o nich, tak jak wcześniej walczył przeciw nim, gdy zobaczył, że opadli z sił.

Wyraźnie nawiązuje to do wybawień, których Bóg udzielał Izraelowi przez sędziów, ratując lud od tych, którym go wydał z powodu jego grzechów (Księga Sędziów 2:11–18). Nawiązuje też do tego, że nędza Izraela zasmucała Boga (Księga Sędziów 10:16), nawet gdy lud znalazł się w najgorszym położeniu. Bóg pomagał mu, kiedy sam nie potrafił sobie pomóc i nie pozostał już nikt, kto mógłby go ocalić — ani w miastach, ani w rozproszeniu po wiejskich okolicach.

Uczy nas to, że Bóg często przychodzi z wybawieniem dla swojego ludu, gdy sytuacja jest najgorsza. Wystawia wiarę na próbę i pobudza do modlitwy, pozwalając, by sprawy doszły do ostateczności. Wtedy wyraźniej objawia swoją moc, napełnia wstydem oblicza wrogów, a serca swojego ludu większą radością, bo ratuje go z niebezpieczeństwa jak głownie wyrwane z ognia.

Uczyni to także, by okazać pogardę bożkom i przynieść im hańbę (Księga Powtórzonego Prawa 32:37–38). „Gdzie są ich bogowie?” Można to rozumieć na dwa sposoby. Po pierwsze, Bóg uczyni dla swojego ludu to, czego nie potrafiły uczynić bożki, którym lud służył. Lud porzucił Boga i wydawał wiele na ofiary dla bożków, przynosząc tłuszcz ze swoich ofiar i wino z ofiar płynnych, jak gdyby tamci bogowie mogli się tym żywić i czerpać z tego przyjemność.

Teraz Bóg mówi w istocie: „Czy bogowie, którym tak gorliwie służyliście, pomogą wam w utrapieniu i odpłacą za wszystkie poniesione wydatki? Zwróćcie się do bogów, którym służyliście, i niech was ocalą” (Księga Sędziów 10:14). Ma to uświadomić ludowi, jak nierozsądnie postąpił, porzucając Boga, który mógł pomóc, dla bogów, którzy nie mogli tego uczynić. Ma także doprowadzić lud do skruchy i przygotować go na wybawienie. Gdy niewierna kobieta idzie za swoimi kochankami, nie może ich dogonić, a potem zwraca się do swoich bożków i nie otrzymuje pomocy, w końcu mówi: „Wrócę do mojego pierwszego męża” (Księga Ozeasza 2:7). Zobacz też Księgę Izajasza 16:12; Księgę Jeremiasza 2:27–28.

Po drugie, Bóg uczyni wobec swoich wrogów to, przed czym nie mogły ich ocalić bożki, którym ufali. Sennacheryb i Nebukadnesar zuchwale rzucili Bogu Izraela wyzwanie, by ocalił tych, którzy Go czcili (Księga Izajasza 37:10; Księga Daniela 3:15), a On ich ocalił, przynosząc hańbę ich wrogom. Potem jednak Bóg Izraela rzucił wyzwanie Belowi i Nebu, by ocaliły swoich czcicieli, powstały im z pomocą i były dla nich osłoną (Księga Izajasza 47:12–13). Były jednak tak bezsilne, że same — a właściwie ich posągi, bo tylko one po nich pozostały — poszły w niewolę (Księga Izajasza 46:1–2).

Ci, którzy ufają jakiejkolwiek skale innej niż Bóg, przekonają się, że w chwili utrapienia jest ona tylko piaskiem. Zawiedzie ich wtedy, gdy będą jej najbardziej potrzebować.