Księga Powtórzonego Prawa 32:1 – znaczenie i zastosowanie

Tak zaczyna się pełna powagi pieśń Mojżesza (Księga Powtórzonego Prawa 32:1–2). Uroczyście wzywa niebo i ziemię, by były świadkami prawdy i doniosłości tego, co za chwilę powie, oraz sprawiedliwości Bożego postępowania wobec buntowniczego, upartego ludu. Już wcześniej zapowiedział, że w tej pieśni wezwie niebo i ziemię na świadków przeciwko Izraelowi (Księga Powtórzonego Prawa 31:28). Niebo i ziemia chętniej wysłuchają słów Mojżesza niż ten nierozumny lud, bo pozostają posłuszne swojemu Stwórcy i trwają zgodnie z Jego rozkazem, służąc Mu (Księga Psalmów 119:89–91). Staną więc jako świadkowie przeciwko zbuntowanemu Izraelowi. Zaświadczą zarówno o ostrzeżeniu, które dał Bóg, jak i o tym, że lud nie chciał go słuchać. Podobny obraz znajdujemy w Księdze Hioba 20:27: niebiosa ujawniają winę, a ziemia powstaje przeciwko grzesznikowi. Możliwe też, że niebo i ziemia oznaczają wszystkich ich mieszkańców: aniołów i ludzi. Jedni i drudzy zgodzą się, że Bóg postąpił wobec Izraela słusznie, i ogłoszą Jego sprawiedliwość (Księga Psalmów 50:6; Apokalipsa Jana 19:1–2).

Mojżesz zwraca się też z powagą do samego ludu: „Moja nauka spływa jak deszcz” (Księga Powtórzonego Prawa 32:2). Jeden z autorów parafrazy chaldejskiej wyjaśnia pierwszą część tego wersetu jako deszcz sądu, gwałtowną ulewę spadającą na buntowników. Deszcz może być znakiem sądu, jak wtedy, gdy świat został zalany wodami potopu. Podobnie słowo Boże może przynosić życie, ale też budzić trwogę. Dla jednych jest słodkim i pokrzepiającym przesłaniem, niczym rosa na wyschniętej ziemi. Dla innych staje się przerażające, a nawet śmiertelne, bo nie przyjmują go właściwie.

Tematem tej pieśni jest nauka. Mojżesz przekazał im kiedyś pieśń uwielbienia i dziękczynienia (Księga Wyjścia 15), ale ta pieśń ma pouczać. W psalmach, hymnach i pieśniach duchowych mamy nie tylko oddawać cześć Bogu, lecz także wzajemnie się pouczać i napominać (List do Kolosan 3:16). Dlatego wiele psalmów Dawida nosi tytuł „Maskil”, co oznacza, że służą pouczeniu. Mojżesz porównuje swoją naukę do deszczu i ulew spadających z góry, by użyźnić ziemię i wykonać zadanie, do którego zostały posłane (Księga Izajasza 55:10–11). Ten deszcz nie zależy od ludzkiej mądrości ani woli (Księga Micheasza 5:7). Częsty deszcz takiej nauki jest łaską, a naszym obowiązkiem jest ją przyjmować (List do Hebrajczyków 6:7).

Mojżesz mówi, że jego nauka będzie „osiadać jak rosa” i „jak drobny deszcz”, cicho i bez hałasu. Głoszone słowo często przynosi najwięcej dobra, gdy dociera łagodnie i słodko przenika serca oraz uczucia słuchających. Mojżesz prosi też, by lud przyjął je z radością, jak spragniona ziemia przyjmuje deszcz (Księga Psalmów 72:6). Słowo Boże łatwiej przynosi nam pożytek, gdy właśnie tak je przyjmujemy. Biskup Patrick rozumie te słowa jako modlitwę, by to, co zstąpiło do ludu z nieba, głęboko zapuściło korzenie w jego sercach, zmiękczyło je i przyniosło owoc posłuszeństwa.

Następnie Mojżesz uroczyście ogłasza wielkość i sprawiedliwość Boga (Księga Powtórzonego Prawa 32:3–4). Zaczyna od obrony Bożej czci, by zło Izraela nie przyniosło Bogu ujmy. Choćby ci, którzy noszą Jego imię, byli najbardziej zepsuci, Bóg pozostaje sprawiedliwy, prawy i całkowicie dobry. Mojżesz mówi o tym także po to, by wyraźniej ukazać grzech Izraela: lud znał i czcił tak świętego Boga, a mimo to prowadził tak bezbożne życie. Chce też wykazać słuszność Bożego postępowania wobec Izraela. Musimy mocno trzymać się tej prawdy: Bóg jest sprawiedliwy, nawet gdy Jego wyroki są głębokie i trudne do pojęcia (Księga Jeremiasza 12:1; Księga Psalmów 36:6).

Mojżesz ogłasza imię Pana, by Izrael wiedział, jakiego Boga obrał sobie za własnego, i nigdy nie był tak nierozumny, by zamienić Go na fałszywego boga, bezwartościowego bożka. Wzywa lud, by uznał wielkość Boga. W walce z grzechem i wytrwałym wypełnianiu swoich obowiązków bardzo pomaga nam to, że mamy o Bogu wysokie i pełne czci myśli oraz tak o Nim mówimy. Nie możemy uczynić Go większym, bo Jego wielkość nie ma granic. Powinniśmy jednak ją uznawać i oddawać Mu należną cześć.

Opisując wielkość Boga, Mojżesz nie mówi najpierw o Jego wieczności, niezmierzoności ani jaśniejącej chwale świata niebieskiego. Zwraca uwagę na wierność Bożego słowa, doskonałość Jego dzieł oraz mądrość i sprawiedliwość Jego rządów. To właśnie Bóg nam objawił, a te prawdy są naszym udziałem i udziałem naszych dzieci (Księga Powtórzonego Prawa 32:4). Bóg jest „Skałą”. To określenie pojawia się w tym rozdziale sześć razy, a Septuaginta, starożytny przekład grecki, często oddaje je słowem „Bóg”. Hugh Broughton zauważa, że poza tym rozdziałem Bóg jest nazywany skałą osiemnaście razy w pozostałej części Starego Testamentu, choć niektóre przekłady używają w tych miejscach słowa „siła”. Na tej podstawie sprzeciwia się przypisywaniu Piotrowi miana skały, które należy się wyłącznie Bogu. Bóg jest Skałą, bo sam w sobie jest niezmienny i niewzruszony. Jest też mocnym schronieniem dla wszystkich, którzy Go szukają, i wiecznym fundamentem dla tych, którzy Mu ufają.

Jego dzieło jest doskonałe. Doskonałe było Jego dzieło stworzenia, bo wszystko było bardzo dobre. Doskonałe jest też Jego działanie w świecie i z czasem okaże się doskonałe, gdy Boży plan w pełni się urzeczywistni. Niczego, co czyni Bóg, nie da się ulepszyć (Księga Koheleta 3:14). Właśnie wtedy doprowadzał do końca to, co obiecał i rozpoczął dla Izraela, a lud miał uznać to za dowód, że wszystkie Jego dzieła są doskonałe. Ludzkie dzieła zawsze mają wady i pozostają niedokończone, lecz dzieło Boga jest pełne. Jeśli coś rozpoczyna, doprowadzi to również do końca.

„Wszystkie Jego drogi są sprawiedliwe”. Oznacza to, że cele, do których zmierza, są słuszne, a środki, które wybiera, mądre i sprawiedliwe. Sąd oznacza tu zarówno roztropność, jak i sprawiedliwość. Drogi Pana są słuszne (Księga Ozeasza 14:9). Bóg jest Bogiem prawdy, dlatego można ufać Jego słowu. Nie może kłamać, dochowuje wierności każdej obietnicy i żadna z Jego gróźb nie pozostanie bez skutku. Nie ma w Nim nieprawości. Nigdy nie oszukał nikogo, kto Mu zaufał, nie skrzywdził nikogo, kto odwołał się do Jego sprawiedliwości, ani nie potraktował surowo nikogo, kto powierzył się Jego miłosierdziu. Jest sprawiedliwy i prawy, i dopilnuje, by nikt na Nim nie stracił.

Jak jasny i piękny obraz Boga, którego czcimy, ukazują nam te słowa! Dają nam wszelkie powody, by Go kochać, czcić i żyć z radością, ufnością oraz pełnym oddaniem. On jest naszą Skałą i nie ma w Nim żadnej nieprawości ani nigdy nie będzie jej w Nim (Księga Psalmów 92:15).

To prowadzi do poważnego oskarżenia ludu Bożego, którego charakter był przeciwieństwem charakteru Boga Izraela (Księga Powtórzonego Prawa 32:5). Ludzie sami doprowadzili się do zguby. Cały lud uległ zepsuciu, jakby cała głowa chorowała, a całe serce osłabło. To nie Bóg ich zepsuł, bo jest sprawiedliwy i prawy. Sami byli sprawcami własnego grzechu i zguby, a słowa Mojżesza obejmują jedno i drugie.

Doprowadzili się do zguby, poddając się grzechowi. Każdy człowiek jest kuszony, gdy pociąga go i nęci jego własne pragnienie. Izraelici zniszczyli też samych siebie, jak mówi prorok Ozeasz (Księga Ozeasza 13:9). Kto gardzi mądrością, sam poniesie winę i cierpienie (Księga Przysłów 9:12). Ich skaza nie była skazą dzieci Bożych. Nawet dzieci Boże popełniają błędy w tym niedoskonałym życiu, bo jeśli mówimy, że nie mamy grzechu, oszukujemy samych siebie. Grzech Izraela nie był jednak drobną słabością, z którą ludzie walczyli. Było to zło, którego popełnianie z całego serca sobie upodobali.

Byli pokoleniem przewrotnym i krnąbrnym, kierowanym duchem upartego sprzeciwu. Robili to, czego zabroniono, właśnie dlatego, że było zabronione. Przeciwstawiali własne pragnienia i pomysły woli Boga. Nie znosili napomnień, odrzucali poprawę i uparcie trzymali się własnej drogi. Parafraza chaldejska oddaje ten werset w ten sposób: rozproszyli się albo wypaczyli, lecz nie Jego — to dzieci służące bożkom, pokolenie, które zepsuło własne dzieła i odwróciło się od samego siebie. Bałwochwalcy nie mogą skrzywdzić Boga, zniszczyć Jego dzieł ani uczynić Go obcym dla tego świata (Księga Hioba 35:6). Wszelką krzywdę wyrządzają tylko sobie i własnym dziełom.

Biskup Patrick proponuje inne rozumienie tych słów: „Czy On wyrządził im jakąś krzywdę?”. Innymi słowy, czy za nieszczęścia, które spotykają Izraela, odpowiada Bóg, Skała? Nie. Ich hańbą są ich własne dzieci. Oznacza to, że całe zło, które na nich spada, jest owocem niegodziwości ich potomstwa, bo całe pokolenie jest przewrotne i krnąbrne. Każdy, kto ginie, sam doprowadza się do zguby. Umierają, bo sami wybierają śmierć.

Potem pojawia się przejmujący apel do tego ludu, który pobudza Boga do gniewu swoją niewdzięcznością (Księga Powtórzonego Prawa 32:6): „Czy tak odpłacacie Panu?”. Z pewnością nie będziecie już postępować wobec Niego tak haniebnie i przewrotnie. Mojżesz przypomina, jak mocno Bóg miał prawo oczekiwać od nich służby i wierności. Bóg był dla nich Ojcem. Dał im życie, karmił ich, niósł, otaczał opieką i znosił ich postępowanie. Czy mieliby odrzucić miłość Ojca? Wykupił ich też wielkim kosztem, dokonując cudów, które wyprowadziły ich z Egiptu, i oddając za nich ludzi oraz narody (Księga Izajasza 43:4).

Czyż nie jest On waszym Ojcem i Właścicielem, Tym, który ma do was słuszne prawo? Nawet wół zna swojego właściciela. Bóg was stworzył, powołał do istnienia, umocnił i podtrzymuje przy życiu. Czy możecie zaprzeczyć, że jesteście Mu winni posłuszeństwo, skoro tyle dla was uczynił i tyle dla was zamierzył? Nasze zobowiązania jako ochrzczonych chrześcijan są równie mocne. Należymy do Stwórcy, który nas uczynił, do Odkupiciela, który nas wykupił, i do Tego, który nas uświęca i umacnia.

Na tej podstawie Mojżesz ukazuje zło odwracania się od Boga i buntowania przeciw Niemu. To podła niewdzięczność. „Czy tak odpłacacie Panu? Czy w ten sposób odwzajemniacie wszystkie Jego dobrodziejstwa? Czy użyjecie przeciw Niemu sił, które od Niego otrzymaliście?”. Porównajcie Księgę Micheasza 6:3–4 i Ewangelię Jana 10:32. To tak oburzające zło, że każdy by je potępił. Nazwać kogoś niewdzięcznikiem to powiedzieć o nim coś bardzo złego.

To także czyste szaleństwo: „O ludu głupi i nierozumny”. Doprawdy głupi, i to podwójnie. Kto was omamił? (List do Galatów 3:1). To szaleństwo odwrócić się od Tego, od którego wszystko zależy, i porzucić Tego, który jest waszym miłosierdziem dla bezwartościowych kłamstw. Wszyscy, którzy świadomie grzeszą, a zwłaszcza grzesznicy spośród ludu Bożego, należą do najbardziej nierozumnych i niewdzięcznych ludzi na świecie.