Księga Powtórzonego Prawa 27:11 – znaczenie i zastosowanie

Gdy Prawo zostało zapisane tak, by wszyscy mogli je zobaczyć i przeczytać, należało też ogłosić zawarte w nim ostrzeżenia. Aby dopełnić uroczystego przymierza z Bogiem, lud miał publicznie oświadczyć, że przyjmuje Jego Prawo. Polecenie takie zostało już wcześniej wydane (Księga Powtórzonego Prawa 11:29–30), dlatego rozkaz z Księgi Powtórzonego Prawa 27:12 pojawia się tu dość nagle.

Wygląda na to, że w Kanaanie, na obszarze, który później należał do pokolenia Efraima, plemienia Jozuego, znajdowały się blisko siebie dwie góry, a między nimi dolina. Jedną nazywano Garizim, a drugą Ebal. Pokolenia miały stanąć po przeciwnych stronach tych gór: sześć po jednej stronie i sześć po drugiej, naprzeciw siebie, po dwóch stronach doliny. Dzięki temu kapłanów stojących pomiędzy nimi mogliby usłyszeć ludzie znajdujący się najbliżej nich po obu stronach.

Gdy nakazano ciszę i wszyscy skupili uwagę, jeden z kapłanów albo kilku kapłanów rozmieszczonych w pewnych odstępach głośno ogłaszał jedno z przekleństw. Wszyscy stojący po stronie góry Ebal, zarówno na zboczu, jak i u jej podnóża, odpowiadali: „Amen”. Tak samo działo się przy ogłaszaniu błogosławieństwa: „Błogosławiony, kto nie czyni tego czy tamtego”, po czym ludzie stojący po stronie góry Garizim odpowiadali: „Amen”. Obrzęd ten miał głęboko wpoić ludowi błogosławieństwa i przekleństwa, obietnice i ostrzeżenia zawarte w Prawie. Miał też uczyć cały naród nie tylko słuchać tych słów, ale odnosić je do siebie.

Warto zauważyć, że tę uroczystą ceremonię należało przeprowadzić tylko raz, nie powtarzać, choć miały ją pamiętać kolejne pokolenia. Bóg wyznaczył, które pokolenia staną na Garizim, a które na Ebal (Księga Powtórzonego Prawa 27:12–13), aby nie było sporów, gdyby pokolenia same dokonywały wyboru. Sześć pokoleń wyznaczonych do błogosławienia pochodziło od wolnych kobiet, bo obietnica należy do takich osób (List do Galatów 4:31). Pokolenie Lewiego zostało tu wymienione razem z pozostałymi, by nauczyć sług Boga, że mają odnosić do siebie zarówno błogosławieństwo, jak i przekleństwo, które głoszą innym, oraz z wiarą wypowiadać własne „Amen”.

O pokoleniach, które miały odpowiadać na błogosławieństwa, powiedziano, że „staną, by błogosławić lud”, o pozostałych zaś — że „staną, by przeklinać”, bez wzmianki o ludzie. Być może Pismo Święte ostrożnie unika sugerowania, że ktokolwiek z ludu Boga dobrowolnie naraziłby się na przekleństwo. Możliwe też, że nad całym Izraelem miało zostać wypowiedziane tylko jedno błogosławieństwo: lud będzie szczęśliwy, jeśli będzie posłuszny, a pokolenia stojące na Garizim miały odpowiedzieć na nie „Amen”. Przekleństwa byłyby wtedy wyjątkami od tej ogólnej zasady. Izrael był ludem błogosławionym, ale każdy, kto spośród niego dopuszczałby się wymienionych czynów, nie miałby udziału w tym błogosławieństwie i podlegałby przekleństwu. Pokazuje to, jak chętnie Bóg obdarza błogosławieństwem. Jeśli ktoś podlega przekleństwu, sam je na siebie ściąga.

Lewici, czyli kapłani, mieli ogłaszać zarówno przekleństwa, jak i błogosławieństwa. Zostali ustanowieni, by błogosławić (Księga Powtórzonego Prawa 10:8), a kapłani czynili to każdego dnia (Księga Liczb 6:23). Mieli jednak także wyraźnie odróżniać to, co cenne, od tego, co bezwartościowe. Nie wolno im było głosić błogosławieństwa tak, jakby bez różnicy należało się ono wszystkim. Podobnie dzisiejsi duszpasterze powinni głosić zarówno grozę Prawa, jak i pociechę Ewangelii. Nie powinni zachęcać do wypełniania obowiązków wyłącznie obietnicą błogosławieństwa, lecz także ostrzegać przed groźbą przekleństwa.

Przekleństwa zostały tu zapisane, błogosławieństwa zaś nie. Powodem jest to, że wszyscy, którzy podlegali Prawu, podlegali przekleństwu. Błogosławienie nas oraz uczynienie dla nas tego, czego Prawo nie mogło dokonać, ponieważ było bezsilne, było zaszczytem zastrzeżonym dla Chrystusa. W Kazaniu Chrystusa na górze, która była prawdziwą górą Garizim, znajdujemy same błogosławieństwa (Ewangelia Mateusza 5:3 i następne).

Lud miał odpowiadać „Amen” na każde przekleństwo. Łatwo zrozumieć, co znaczy „Amen” po błogosławieństwie. Żydzi mieli powiedzenie zachęcające do wypowiadania „Amen” po modlitwach publicznych: kto odpowiada „Amen” po słowach błogosławiącego, jest jak ten, kto błogosławi. Jak jednak można było powiedzieć „Amen” na przekleństwa? Po pierwsze, było to wyznanie, że ostrzeżenia są prawdziwe. Nie były straszeniem dzieci ani ludzi nierozumnych. Wyrażały rzeczywisty gniew Boga wobec ludzkiego grzechu i żadne z nich nie miało pozostać niespełnione. Po drugie, było to przyznanie, że przekleństwa są sprawiedliwe. Mówiąc „Amen”, ludzie wyrażali nie tylko: „Tak się stanie”, lecz także: „Słusznie powinno się tak stać”. Ci, którzy dopuszczają się takich czynów, zasługują na przekleństwo.

Po trzecie, było to swego rodzaju przysięgą, którą ludzie sami nakładali na siebie, aby trzymać się z dala od tych grzechów. Mocno zobowiązywała ich do unikania złych praktyk sprowadzających przekleństwo. W istocie mówili: „Niech gniew Boga spadnie na nas, jeśli kiedykolwiek dopuścimy się takich rzeczy”. Czytamy o ludziach, którzy „związali się przekleństwem”, by postępować zgodnie z Prawem Boga (Księga Nehemiasza 10:29). Taka forma uroczystej przysięgi jest u nas zwyczajowa. Jak zauważa biskup Patrick, Żydzi twierdzą nawet, że mówiąc „Amen”, cały lud zobowiązywał się wzajemnie do przestrzegania praw Boga. Każdy miał robić, co tylko mógł, by powstrzymać bliźniego od ich łamania, i ostrzegać tych, którzy zgrzeszyli, aby nie ponosili winy i przekleństwa za innych.

Zwróćmy teraz uwagę na konkretne grzechy, przeciwko którym skierowano te przekleństwa. Pierwsze dotyczą drugiego przykazania. Ostrzegające ostrze zostaje wymierzone najpierw przeciwko nim (Księga Powtórzonego Prawa 27:15). Przekleństwo spada nie tylko na tych, którzy oddają cześć wizerunkom, ale także na tych, którzy je wykonują lub przechowują, jeśli są to wizerunki używane przez bałwochwalców w kulcie. Nie ma znaczenia, czy wizerunek został wyrzeźbiony, czy odlany. Wciąż jest obrzydliwy dla Pana, nawet jeśli nie wystawiono go publicznie, lecz ukryto w tajnym miejscu. Nawet jeśli nikt nie oddaje mu czci i nikt nie mówi, że ma służyć do kultu, samo jego przechowywanie świadczy o szacunku dla niego i staje się nieustanną pokusą. Człowiek może uniknąć ludzkiej kary, ale nie umknie przekleństwu Boga.

Po drugie, chodzi o grzechy przeciwko piątemu przykazaniu, wymienione w Księdze Powtórzonego Prawa 27:16. Brak szacunku dla rodziców jest tak poważny, że został wymieniony zaraz po braku szacunku dla samego Boga. Jeśli ktoś znieważał rodziców słowem lub czynem, podlegał sądowi władz i miał zostać skazany na śmierć (Księga Wyjścia 21:15, 21:17).

Ukrytej w sercu pogardy dla rodziców władze nie mogły jednak osądzić. Dlatego taki grzech podlega przekleństwu Boga, który zna serce. Dzieci postępujące wobec rodziców z pychą i brakiem szacunku są przeklęte.

Po trzecie, chodzi o grzechy przeciwko ósmemu przykazaniu. Przekleństwo Boga dotyczy kilku form niesprawiedliwości. Spada na nieuczciwego sąsiada, który przesuwa granicę swojej ziemi (Księga Powtórzonego Prawa 27:17; Księga Powtórzonego Prawa 19:14). Dotyczy też nieuczciwego doradcy, który poproszony o radę potajemnie prowadzi przyjaciela ku zgubie. To tak, jakby ktoś, udając przewodnika, sprowadzał niewidomego z drogi. Trudno o coś bardziej okrutnego i zdradzieckiego (Księga Powtórzonego Prawa 27:18). Ci, którzy odciągają innych od przykazań Boga i nakłaniają ich do grzechu, sami ściągają na siebie to przekleństwo, jak wyjaśnił nasz Zbawiciel: „Niewidomy prowadzi niewidomego, a obaj wpadną do dołu” (Ewangelia Mateusza 15:14).

Przekleństwo spada także na niesprawiedliwego sędziego, który wypacza prawo na niekorzyść cudzoziemca, sieroty i wdowy (Księga Powtórzonego Prawa 27:19). Ludzie ci byli zazwyczaj ubodzy i nie mieli nikogo, kto mógłby ich bronić. Sędzia mógł ulec pokusie, by stanąć po stronie ich wrogów, bo wydawało się, że nie zyska nic, pomagając tym ludziom, i niczego nie straci, krzywdząc ich. Tacy sędziowie jednak podlegają przekleństwu.

Po czwarte, chodzi o grzechy przeciwko siódmemu przykazaniu. Kazirodztwo jest grzechem podlegającym przekleństwu, niezależnie od tego, czy dopuszcza się go ktoś z siostrą, żoną ojca czy teściową (Księga Powtórzonego Prawa 27:20, 27:22, 27:23). Grzechy te narażały ludzi nie tylko na karę wymierzaną przez władze (Księga Kapłańska 20:11), lecz, co poważniejsze, na gniew Boga. Przekleństwu podlegało także obcowanie ze zwierzęciem (Księga Powtórzonego Prawa 27:21).

Po piąte, chodzi o grzechy przeciwko szóstemu przykazaniu. Wymieniono tu dwa szczególnie haniebne rodzaje morderstwa. Pierwszy to zabójstwo dokonane potajemnie: sprawca nie staje otwarcie przed bliźnim jak równy z równym, nie dając mu możliwości obrony, lecz uderza go skrycie (Księga Powtórzonego Prawa 27:24). Może się to dokonać za pomocą trucizny albo innego ukrytego środka, tak że ofiara nawet nie wie, kto ją krzywdzi. Zobacz Księgę Psalmów 10:8–9. Nawet jeśli takich zabójstw nigdy nie wykryją ludzie i nikt za nie nie ukarze sprawcy, nadal będzie za nim podążać przekleństwo Boga.

Drugi rodzaj to morderstwo popełnione pod pozorem działania zgodnego z prawem. Jest ono wielką zniewagą wobec Boga, bo wykorzystuje jeden z Jego własnych porządków, by chronić niegodziwość. Jest też wielką krzywdą wyrządzoną bliźniemu, bo odbiera mu zarówno dobre imię, jak i życie. Przeklęty jest więc ten, kto bierze łapówkę lub sprzedaje swoje usługi, by oskarżyć, skazać lub potępić niewinnego człowieka, a tym samym doprowadzić do jego śmierci (Księga Powtórzonego Prawa 27:25). Zobacz Księgę Psalmów 15:5.

Ceremonię kończy powszechne przekleństwo, które dotyka każdego, kto nie potwierdza — albo, jak można to również rozumieć, nie wypełnia — wszystkich słów tego prawa przez ich przestrzeganie (Księga Powtórzonego Prawa 27:26). Przez posłuszeństwo stawiamy na nim pieczęć i potwierdzamy jego ważność. Nieposłuszeństwem zaś czynimy, co w naszej mocy, by je unieważnić (Księga Psalmów 119:126). Apostoł, idąc za starszymi przekładami, odczytuje to tak: „Przeklęty jest każdy, kto nie trwa w przestrzeganiu prawa” (List do Galatów 3:10).

To końcowe przekleństwo nie pozwala nikomu, kto popełnia inne grzechy, czuć się bezpiecznie tylko dlatego, że jego konkretny grzech nie został tu wymieniony. Obejmuje ono wszystkich: nie tylko tych, którzy dopuszczają się zła zakazanego przez prawo, lecz także tych, którzy nie czynią dobra, którego prawo wymaga. Wszyscy powinniśmy powiedzieć na to „Amen”, wyznając, że podlegamy temu przekleństwu i słusznie na nie zasłużyliśmy. Z pewnością na zawsze byśmy pod nim zginęli, gdyby Chrystus nie odkupił nas od przekleństwa prawa, stając się przekleństwem za nas.