Księga Powtórzonego Prawa 25:5 – znaczenie i zastosowanie

Oto prawo dotyczące małżeństwa z wdową po bracie. Z historii rodziny Judy widać, że był to dawny zwyczaj (Księga Rodzaju 38:8). Miał zapewnić ciągłość rodu. Opisany tu przypadek nie był rzadkością: mężczyzna umierał bezdzietnie, być może w najlepszym okresie życia, niedługo po ślubie, gdy jego bracia byli jeszcze zbyt młodzi, by się żenić.

W takiej sytuacji wdowa nie miała wychodzić za mąż do innej rodziny, chyba że wszyscy krewni jej męża odmówili. Dzięki temu majątek, który przypadł jej w związku z małżeństwem, nie przechodził poza rodzinę. Poślubić ją miał brat zmarłego męża lub jego najbliższy krewny. Był to wyraz życzliwości wobec niej, ponieważ opuściła swoich bliskich i dom ojca. Przynosiło to także cześć zmarłemu mężowi, tak by o nim nie zapomniano i by nie zniknął z rodowodu swojego plemienia. Pierwszy syn z tego związku miał być uznany za dziecko zmarłego i wpisany do rodu pod jego imieniem (Księga Powtórzonego Prawa 25:5–6).

W czasach starego przymierza ludzie nie mieli tak jasnej nadziei na życie po śmierci jak my dzisiaj. Ewangelia objawiła życie i nieśmiertelność. Dlatego większą wagę przywiązywali do tego, by ich imię trwało wśród potomków. To prawo w nieszkodliwy sposób odpowiadało temu naturalnemu pragnieniu. Nawet jeśli mężczyzna nie miał z żoną dziecka, jego imię nie miało zostać wymazane z Izraela, czyli z rodzinnego rodowodu, ani pozostać w nim naznaczone bezdzietnością. Później saduceusze powołali się na to prawo w pytaniu skierowanym do Jezusa, próbując podważyć naukę o zmartwychwstaniu (Ewangelia Mateusza 22:24 i następne). Być może sugerowali, że nie ma potrzeby podkreślać nieśmiertelności duszy ani przyszłego życia, skoro prawo tak starannie zadbało o zachowanie imion i rodzin.

Co miało się stać, jeśli brat lub najbliższy krewny odmówił wypełnienia tego obowiązku? Nie zmuszano go do małżeństwa z wdową (Księga Powtórzonego Prawa 25:7). Jeśli jej nie chciał, mógł odmówić. Niektórzy sądzą, że przed Mojżeszem prawo nie dopuszczało takiej swobody. Uczucie jest niezbędne, by małżeństwo dawało szczęście. Skoro nie można go wymusić, nie powinno się też zmuszać do samego małżeństwa, jeśli brak w nim miłości.

Mimo to za odmowę mężczyzna miał zostać publicznie okryty hańbą. Wdowa, dla której zachowanie imienia zmarłego męża było szczególnie ważne, miała przedstawić sprawę starszym. Jeśli nadal odmawiał, miała zdjąć mu sandał i splunąć mu w twarz publicznie, przed sądem, albo przynajmniej splunąć przed nim, jak później złagodzili ten zwyczaj żydowscy nauczyciele (Księga Powtórzonego Prawa 25:8–10). Było to znakiem hańby, która miała ciążyć na jego rodzinie także po nim. Kto odmawia pomocy w zachowaniu imienia i godności drugiego człowieka, słusznie sam traci cześć. Jeśli nie chciał budować domu swojego brata, zasługiwał na to, by znak hańby pozostał na jego własnym domu: rozwiązany sandał oznaczał, że zasługuje na to, by chodzić boso. Widzimy, że to prawo zostało wypełnione w historii Rut (Księga Rut 4:7). Ponieważ jednak był inny mężczyzna gotowy spełnić ten obowiązek, to on, a nie Rut, zdjął sandał.

Znajduje się tu także prawo dotyczące ukarania kobiety, która postąpiła niestosownie (Księga Powtórzonego Prawa 25:11–12). Kobieta, która wnosiła skargę na brata swojego męża, ponieważ odmówił jej poślubienia, musiała być śmiała i pewna siebie. Aby jednak taka pewność siebie nie przerodziła się w bezwstydność, ustanowiono tu surowe, lecz sprawiedliwe prawo przeciwko rażącej bezwstydności. Sam czyn był, jak przyznawano, wyjątkowo haniebny. Kobieta nie mogłaby się go dopuścić, gdyby całkowicie nie utraciła poczucia cnoty i godności.

Okoliczności mogły częściowo usprawiedliwiać ten czyn, ponieważ próbowała pomóc mężowi w starciu z kimś silniejszym od niego. Jeśli jednak tak surowo karano za działanie pod wpływem gniewu, nawet przy pozornie dobrych pobudkach, tym surowsza powinna być kara za czyn popełniony z pożądania i złych pragnień. Karą było odcięcie jej ręki, a sędziowie nie mieli uważać się za łagodniejszych niż Bóg: „Nie lituj się nad nią”. Być może Jezus miał na myśli to prawo, gdy uczył, by odciąć prawą rękę, która prowadzi do grzechu. Lepiej znieść najcięższe cierpienie ciała niż na zawsze zgubić duszę. Skromność chroni czystość, dlatego zarówno mężczyźni, jak i kobiety powinni starannie jej strzec.