Księga Powtórzonego Prawa 24:1 – znaczenie i zastosowanie

Było to przyzwolenie, które faryzeusze błędnie przedstawiali jako nakaz, mówiąc: „Mojżesz nakazał dać list rozwodowy” (Ewangelia Mateusza 19:7). Nie mieli racji. Nasz Zbawiciel wyjaśnił, że Mojżesz jedynie na to pozwolił z powodu zatwardziałości ich serc, aby mężowie, którym nie wolno byłoby w ogóle oddalać żon, nie traktowali ich okrutnie, a nawet nie pozbawiali ich życia. Możliwe, że rozwody praktykowano już przed ustanowieniem tego prawa, co zdaje się zakładać Księga Kapłańska 21:14, a Mojżesz dostrzegł potrzebę określenia zasad postępowania w takich przypadkach.

Po pierwsze, mężczyzna nie mógł rozwieść się z żoną, chyba że znalazł w niej coś nieczystego (Księga Powtórzonego Prawa 24:1). Nie wystarczało powiedzieć, że już mu się nie podoba albo że bardziej podoba mu się inna kobieta. Musiał podać konkretny powód swojej niechęci, coś, co sprawiało, że żona była mu niemiła, nawet jeśli ktoś inny nie uznałby tego za powód. Owa „nieczystość” musiała oznaczać coś mniej poważnego niż cudzołóstwo, ponieważ za cudzołóstwo karano śmiercią. Musiała też oznaczać coś mniej niż samo podejrzenie o cudzołóstwo, bo wtedy mąż mógł poddać sprawę próbie z wodą goryczy, przewidzianej na wypadek zazdrości. Chodziło więc zapewne o jakieś haniebne postępowanie, uparty i kłótliwy charakter albo poważną chorobę czy wadę. Niektórzy żydowscy pisarze uważali nawet, że nieprzyjemny oddech mógł być uzasadnionym powodem rozwodu. Cokolwiek dokładnie oznaczała ta nieczystość, z pewnością chodziło o coś poważnego. Późniejsi żydowscy nauczyciele mylili się, dopuszczając rozwód z każdego powodu, choćby błahego (Ewangelia Mateusza 19:3).

Po drugie, rozwód musiał zostać przeprowadzony na piśmie, a nie tylko ogłoszony ustnie. Słowa można wypowiedzieć w gniewie i zbyt pochopnie. Pisemny list rozwodowy, odpowiednio sporządzony i przedstawiony wobec świadków, jasno potwierdzał, że decyzja była przemyślana. Przygotowanie go wymagało czasu i dawało sposobność do namysłu, dzięki czemu mężczyzna nie podejmował decyzji pochopnie.

Po trzecie, mąż miał wręczyć list żonie i odprawić ją. Niektórzy sądzą, że wiązało się to również z obowiązkiem zapewnienia jej środków utrzymania i przekazania tego, co należało się jej stosownie do jej sytuacji, aby łatwiej mogła ponownie wyjść za mąż. Byłoby to słuszne, ponieważ przyczyna jej nieszczęścia nie leżała właściwie po jej stronie, lecz była jej niepomyślnym losem.

Po czwarte, po rozwodzie kobieta mogła poślubić innego mężczyznę (Księga Powtórzonego Prawa 24:2). Rozwód kończył więź małżeńską tak całkowicie, jak uczyniłaby to śmierć. Była wolna, by ponownie wyjść za mąż, tak jakby jej pierwszy mąż umarł.

Po piąte, jeśli jej drugi mąż umarł albo się z nią rozwiódł, mogła poślubić kolejnego mężczyznę, ale pierwszy mąż nie mógł już nigdy wziąć jej z powrotem (Księga Powtórzonego Prawa 24:3–4). Mógłby to zrobić, gdyby nie poślubiła innego mężczyzny, ale wchodząc w kolejne małżeństwo, na zawsze zrezygnowała z powrotu do pierwszego męża. W relacji z nim była uznawana za nieczystą, lecz nie w relacji z kimś innym.

Żydowscy pisarze twierdzili, że to prawo miało powstrzymać haniebny zwyczaj Egipcjan, którzy, jak mówiono, często zmieniali żony. Być może miało też zniechęcić mężczyzn do pochopnego rozwodzenia się z żonami. Kobieta, którą odprawiono, prawdopodobnie szybko wyszłaby ponownie za mąż z pragnienia zemsty, a mąż, który ją oddalił, mógłby później uznać kolejną żonę za jeszcze mniej miłą i zechcieć odzyskać pierwszą. Prawo mówiło jednak w istocie: „Nie, nie możesz już jej wziąć z powrotem. Trzeba było ją zatrzymać, kiedy była przy tobie”. Najlepiej zadowalać się tym, co mamy, bo zmiany podejmowane z niezadowolenia często przynoszą gorszy skutek. To, co już znamy, zwykle jest lepsze, nawet gdy wydaje nam się gorsze, niż to, czego jeszcze nie znamy.

Ustanawiając tak surowe prawo, Bóg pokazał, jak wielka jest Jego łaska: gotów jest przyjąć z powrotem swój lud nawet wtedy, gdy ten odwrócił się od Niego przez grzech (Księga Jeremiasza 3:1). Mówi: „Postępowałaś jak niewierna żona, która miała wielu kochanków, a jednak wróć do mnie”. Jego myśli i drogi przewyższają nasze.