Księga Powtórzonego Prawa 20:10 – znaczenie i zastosowanie

Przedstawiono tu zasady postępowania wobec miast; ta sama zasada prawdopodobnie obejmowała też wojska w polu i narody, z którymi Izraelici walczyli. Nie mieli atakować żadnego sąsiedniego narodu, zanim nie uprzedzili go w uczciwy sposób, publicznie wyjaśniając powód wojny. Nawet wobec zaciekłych wrogów mieli przestrzegać zasad sprawiedliwości i honoru. Wojna nigdy nie powinna wybuchać bez powodu, a jej przyczyna powinna być jasno przedstawiona.

Wezwanie do walki miało iść w parze z propozycją pokoju, jeśli druga strona zgodziłaby się na uczciwe warunki. Żydowscy autorzy podają, że oznaczało to wyrzeczenie się bałwochwalstwa, oddawanie czci Bogu Izraela, przyjęcie izraelskiego panowania jako nieobrzezani prozelici oraz płacenie corocznej daniny. Gdyby przeciwnicy się zgodzili, walki miały ustać, a zwycięzcy mieli ich potem chronić (Księga Powtórzonego Prawa 20:10–11). Niektórzy sądzą, że propozycję pokoju składano nawet siedmiu narodom Kanaanu, choć Bóg zatwardził ich serca, aby jej nie przyjęły (Księga Jozuego 11:20). Inni uważają, że narody te nie podlegały ani zasadzie, która ograniczała zabijanie do mężczyzn (Księga Powtórzonego Prawa 20:13), ani nakazowi, by najpierw zaproponować pokój. Miały zostać całkowicie zniszczone, dlatego nie można im było zaoferować pokoju na tych samych zasadach (Księga Powtórzonego Prawa 7:2).

Wobec każdego innego narodu, z którym Izraelici prowadzili wojnę, czy to po to, by poszerzyć swoje granice, pomścić krzywdę, czy odzyskać należne im prawa, mieli najpierw ogłosić pokój. Widać w tym łaskę Boga wobec grzeszników. Choć mógłby sprawiedliwie i bez trudu ich zniszczyć, nie cieszy się z ich zguby, lecz ogłasza pokój i wzywa ich do pojednania z Nim. Ci, którzy podlegają Jego sprawiedliwemu sądowi i są gotowi stanąć pod Jego sądem, wciąż mogą zostać ocaleni, jeśli odpowiedzą na wezwanie do pokoju i poddadzą się Bogu. Nie tylko unikną zagłady, lecz także zostaną włączeni do Jego ludu jako współobywatele świętych. Uczy nas to również, jak powinniśmy postępować wobec siebie nawzajem. Gdy dochodzi do sporu, powinniśmy być gotowi nie tylko przyjąć pokój, ale i go zaproponować. Nie powinniśmy pochopnie wszczynać postępowania sądowego, zanim nie spróbujemy uczciwie rozwiązać sprawy, bez niepotrzebnych kosztów i trudności. Powinniśmy zabiegać o pokój, nawet gdy inni wybierają wojnę.

Jeśli propozycja pokoju została odrzucona, Izraelici mieli kontynuować wojnę. Ci, którym Bóg oferuje pokój, powinni wiedzieć, że jeśli go odrzucą i nie przyjmą w wyznaczonym czasie, nadejdzie pora sądu, podobnie jak teraz miłosierdzie powstrzymuje sąd i odracza karę. W takiej sytuacji zawarta była obietnica zwycięstwa, bo Pan, ich Bóg, miał wydać miasto w ich ręce (Księga Powtórzonego Prawa 20:13). Można oczekiwać powodzenia w każdej pracy podejmowanej z Bożego nakazu i zgodnie z Jego sposobem działania. Jeśli postępujemy według Bożych wskazań, możemy liczyć na Jego błogosławieństwo.

Ze względu na sprawiedliwość publiczną nakazano zabić wszystkich mężczyzn zdolnych do walki. Przez „każdego mężczyznę” rozumiem tu wszystkich, którzy nosili broń, a w tamtych czasach byli to wszyscy zdolni do walki (Księga Powtórzonego Prawa 20:13). Izraelitom wolno było jednak zatrzymać zdobycz, w tym kobiety i dzieci (Księga Powtórzonego Prawa 20:14). Wojna prowadzona zgodnie z prawem dawała słuszny tytuł do tego, co w niej zdobyto. Sam Bóg uznaje to prawo, mówiąc, że im to daje, dlatego należy oddać Mu za to cześć (Księga Psalmów 44:3).

Miasta Kanaanu stanowiły wyjątek od tej łagodniejszej zasady. W odległych miastach można było oszczędzić część mieszkańców (Księga Powtórzonego Prawa 20:15), bo mniej prawdopodobne było, że nakłonią Izrael do bałwochwalstwa, a ich ziemia nie była bezpośrednio objęta obietnicą. Natomiast w miastach przekazanych Izraelowi jako dziedzictwo nie wolno było pozostawić nikogo spośród dawnych mieszkańców (Księga Powtórzonego Prawa 20:16). Dopuszczenie Kananejczyków do udziału w tej szczególnej ziemi osłabiłoby samą obietnicę. Mieli oni zostać zniszczeni także dlatego, że ich bałwochwalstwa nie dało się wyleczyć. Gdyby pozostali wśród Izraelitów z tą zgubną skłonnością, naraziliby lud Boży na niebezpieczeństwo, a Izraelici byli zbyt podatni na jej wpływ. Mieli nauczyć Izraelitów dopuszczać się wszelkich obrzydliwości (Księga Powtórzonego Prawa 20:18), czyli wciągnąć ich w obce praktyki kultowe i stopniowo odwrócić od prawdziwego Boga ku fałszywym bogom. Kto ośmiela się łamać drugie przykazanie, wkrótce przestanie przestrzegać pierwszego. Obcy kult otwiera drogę obcym bogom.

Zadbano również o to, by podczas oblężenia nie niszczono drzew owocowych (Księga Powtórzonego Prawa 20:19–20). W tamtych czasach podczas oblężeń wykorzystywano drewno do budowy machin oblężniczych, a nie bomby i działa znane z późniejszych epok. Ponieważ ludzie na wojnie często działają pochopnie, nie myśląc o wspólnym dobru, prawo jasno zakazywało ścinania drzew owocowych na drewno. W niektórych starożytnych przekładach ten fragment ma formę pytania: czy drzewo polne jest człowiekiem, aby miało ruszyć przeciwko oblegającym? Sens byłby wtedy taki: nie zachowujcie się jak nierozumne istoty i nie wyładowujcie gniewu na drzewach, które nie mogą wam zaszkodzić. Wydaje się jednak, że nasze tłumaczenie lepiej oddaje cel tego prawa.

Po pierwsze, uczy nas to, że Bóg jest dla nas lepszym przyjacielem, niż my sami jesteśmy dla siebie. Jego prawo, które możemy uważać za ciężar, w rzeczywistości chroni nasze dobro i zapewnia nam pocieszenie, podczas gdy własne pragnienia i namiętności, którym często ulegamy, naprawdę zagrażają naszemu dobru. Wiele Bożych przykazań ma nas powstrzymać przed niszczeniem tego, co podtrzymuje nasze życie i zapewnia nam pożywienie. Po drugie, wojska i dowódcy nie mają swobody, by dowolnie pustoszyć kraj. Gniew w czasie wojny trzeba powściągać i poddawać rozumowi. Nawet wojna prowadzona z rozwagą przynosi już dość zniszczeń i nie należy ich niepotrzebnie pomnażać. Człowiek szlachetny troszczy się nie tylko o życie ludzi, ale też o to, co pozwala im przetrwać, bo bez pożywienia życie nie może długo trwać. Po trzecie, Żydzi rozumieli ten nakaz jako zakaz wszelkiego niepotrzebnego marnotrawstwa, niezależnie od okoliczności. Nie wolno było ścinać żadnego drzewa owocowego, chyba że było jałowe i zajmowało tylko miejsce.

Niektórzy próbowali rozszerzyć ten zakaz tak, by obejmował celowe tłuczenie naczyń, rozdzieranie ubrań, zasypywanie studni, burzenie budynków czy niszczenie żywności. Uważają, że wszystko to łamałoby przykazanie, by niczego nie niszczyć. Chrystus dopilnował, by zebrano pozostałe jedzenie, tak aby nic się nie zmarnowało.

Sens jest jasny: każde stworzenie, które Bóg uczynił, jest dobre. Skoro niczego nie należy odrzucać, niczego nie wolno nadużywać. To, co lekkomyślnie wyrzucamy, może kiedyś okazać się nam potrzebne.